Seksueel misbruik in het pastoraat

seksueel misbruik in de kerk
door een priester, pastor of dominee


TOT IK WEER VLIEGEN KON ...


Voorjaar 2004 verscheen mijn boek 'Tot ik weer vliegen kon ...', over het seksueel misbruik, van mij, door mijn pastor.
Op deze pagina vind je recensies en artikelen vanuit het bisdom Utrecht, reacties op de publicatie, het voorwoord dat vicaris-generaal Rentinck schreef, en, van mijzelf, de opdracht in het boek.
Ik schreef het boek voor en om lotgenoten. Je kunt daarover lezen op de pagina 'Geschreven voor jou ...'. De omslagtekst van het boek kun je hier lezen, en bestelinformatie vind je op de homepage.


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  

* * *

RECENSIES

Seksueel misbruik beschreven
recensie door Marjet de Jong
in: W
eiden
, uitgave voor priesters, diakens en pastoraal werk(st)ers in het aartsbisdom Utrecht, aargang 4, nummer 1, april 2004

Ter voorkoming van seksueel misbruik in pastorale relaties heeft Aartsbisdom Utrecht besloten het persoonlijk getuigenis van een vrouw die slachtoffer werd van haar 'pastor' te publiceren. Het boek kan volgens vicaris-generaal mgr. dr. P.A.G. Rentinck een goede en indringende bijdrage leveren aan het voorkomen van seksueel misbruik - dit zijn 'alle stappen, elke stap waardoor een pastorale relatie geseksualiseerd wordt'. Hij adviseert het boek aan de pastorale opleidingsinstituten en aan degenen die pastoraal werkzaam zijn.

Sigrid Zomer beschrijft nauwkeurig, persoonlijk en eerlijk hoe het gebeurde. Hoe ze langzaam, stapje voor stapje werd meegevoerd in een intimiteit die ze hield voor een oprechte wederzijdse - onmogelijke - liefde, maar die ze later leerde zien als een geraffineerd spel door een man die zich liet leiden door egoïstische motieven. Voor wie zij niet de enige was, en zeker niet de eerste. Ook beschrijft ze de ontreddering en persoonlijke schade waarin de periode van misbruik resulteerde, de ontwrichting van het eens zo kalme, gelukkige leven in haar gezin en in de parochie. En de moeizame weg terug 'tot ik weer vliegen kon op eigen kracht.'
Het verhaal laat zien hoe bij seksueel misbruik door een pastor er meer kapotgaat dan de reputatie van de pleger: het vertrouwen, het plezier in de kerk verdwijnt. En niet alleen bij het slachtoffer, maar bij heel de gemeenschap die ervan weet.

Ik heb het verhaal geboeid gelezen. Sigrid is geen literair auteur, maar ze bouwt het verhaal in eenvoudige, dagboek-achtige zinnen zo op dat je met stijgende verbazing doorleest. Zó, en niet anders, kan het beschreven worden: zonder kunstgrepen, intens persoonlijk, de feiten en vragen ruminerend in een voortschrijdend inzicht naar het onontkoombare antwoord: ik ben door hem, mijn pastor en vriend, liefdeloos misbruikt. Een officiële aanklacht heeft zij niet willen indienen, maar 'dit boek, T., is mijn aanklacht tegen jou'. Ze wil er anderen mee helpen die in een soortgelijke situatie terecht zijn gekomen. Veel aandacht besteedt Sigrid aan de wijze waarop de deken en de vertrouwenspersoon haar steunden en de parochie door de crisis heen leidden. Het consequente optreden van de deken is voorbeeldig. Ook beschrijft Sigrid haar eigen terugslag maanden later, toen ze haar vrijwilligerswerk, dat ze op een laag pitje had voortgezet, alsnog neerlegde.

Wat mij het meest bijblijft na lezing van het boek is niet de verwondering over de duistere kanten die ook een zielzorger kunnen beheersen. Het koortsachtig zoeken naar bewondering en liefde, de behoefte de adorerende ander in de greep te houden, ligt aan de basis van ieder seksueel misbruik: tussen baas en collega, dirigent en koorlid, hulpverlener en patiënt, misschien zelfs binnen relaties. Veel meer verwondert me de oprechte onschuld en argeloosheid van de auteur. Die ik moet geloven. Wat een eenvoudig en schaduwloos beeld heeft zij van de liefde, van het leven, van kerkmensen. Met ambivalentie en grijstinten kan ze niet zoveel. Maar misschien is het juist deze eenvoud die het haar mogelijk maakt haar verhaal op te schrijven, waar anderen, meer wetend van eros en thanatos in zichzelf, hun verdriet eenzaam verwerken. Ook aan hen bewijst Sigrid met haar boek een grote dienst.

Aartsbisdom Utrecht neemt indringend initiatief preventie seksueel misbruik
RKkerk.nl, 2004
Je kunt het artikel hier lezen.

 
* * *

REACTIES
op 'Tot ik weer vliegen kon ...'

'Tot ik weer vliegen kon ...' is niet alleen qua uitvoering een mooi boek geworden, maar het is ook inhoudelijk mooi. Vanaf de eerste keer dat ik het las, vond ik dat je een en ander zeer onderhoudend hebt opgeschreven, heel integer zonder rancuneus te zijn. Voor jou is de publicatie een belangrijk moment. Maar ik hoop dat je boek ook voor anderen een belangrijke rol gaat spelen - voor mensen die in soortgelijke situaties terecht zijn gekomen, en voor pastores en vrijwilligers, om te voorkomen dat soortgelijke situaties zich opnieuw zullen voordoen.
Coen Verboom, uitgever

Ik heb je boek ademloos gelezen en was erdoor ontroerd. Ik heb er veel van geleerd. Het leerde mij mijn ogen en oren wijd open te houden, vooral voor dingen die tussen de regels door, of niet, door mensen gezegd worden. Dank je voor je, ook voor collega's zo waardevolle boek.
Jack

Een spin die een web weeft, op een onzichtbare plek - als je ertegenaan loopt, krijg je de draden er maar moeilijk weer af ... Op wie je denkt te kunnen vertrouwen, misbruikt dat vertrouwen schaamteloos.
Lies

'Tot ik weer vliegen kon ...' heb je zeer boeiend geschreven. Indringend. Zowel wat de langzame processen van erin terecht komen en er intuinen betreft, als de langzame processen van uit de doodlopende wegen terugkomen. Proficiat.
Nico Derksen

Heel bijzonder, je boek. Indrukwekkend, integer, eerlijk, eenvoudig. Dat maakt het helder en duidelijk. Dat verhaal publiceren is pas werkelijk loslaten!
Astrid

'Tot ik weer vliegen kon ...' laat duidelijk zien hoe verwoestend en ontwrichtend misbruik van vertrouwen is, hoe diep die ervaring inwerkt en hoeveel tijd en moeite het kost om daarmee om te gaan.
Huub Welzen
 
Op de pagina 'Jullie berichtjes' schrijven ook anderen meer of minder uitgebreid over 'Tot ik weer vliegen kon ...'.
* * *

VOORWOORD

Ten geleide

Voorwoord door vicaris-generaal mgr. dr. P.A.G. Rentinck
in 'Tot ik weer vliegen kon ...'

In de afgelopen jaren is de problematiek van seksueel misbruik in pastorale relaties op pijnlijke wijze aan de orde gekomen. Pijnlijk voor de slachtoffers en beschamend voor de kerkgemeenschap.
De Nederlandse bisschoppen hebben in 1995, samen met de oversten van de religieuze instituten, de instelling Hulp & Recht opgericht. Deze instelling biedt op de allereerste plaats hulp en recht aan mensen die misbruikt zijn en zich bij de instelling melden.
Hulp & Recht houdt zich ook bezig met het voorkomen van seksueel misbruik in pastorale relaties. De instelling heeft de bisschoppen met het oog op preventie geadviseerd de problematiek onder de aandacht te brengen in de opleiding van priesters, diakens en pastoraal werk(st)ers en in de voortgezette vorming van pastorale professionals.

Het boek dat u in handen hebt, is een persoonlijk getuigenis. De schrijfster vertrouwde het mij toe. Sigrid Zomer heeft persoonlijk te maken gehad met seksueel misbruik in een pastorale relatie. Ze beschrijft hoe deze relatie zich stap voor stap ontwikkelt, en welke tegenstrijdige gevoelens er in haar spelen. Al schrijvend en in gesprekken met begeleid(st)ers komt ze geleidelijk tot inzicht wat haar wordt aangedaan, en gaat ze een moeilijke en pijnlijke weg om de pijn en de emotionele schade te verwerken. Eerlijk en integer heeft Sigrid Zomer prijsgegeven wat haar ten diepste geraakt heeft.

Dit persoonlijk getuigenis heeft mij diep getroffen. De gedachte kwam bij mij op dat dit document humain een goede en indringende bijdrage zou kunnen leveren aan de opleiding en de voortgezette vorming van pastorale beroepskrachten ter voorkoming van seksueel misbruik in pastorale relaties.
Ik heb de schrijfster gevraagd, of ze bereid was dit persoonlijk getuigenis te publiceren. Tot mijn vreugde heeft zij met mijn verzoek ingestemd.

Als (toekomstige) collega's dit concrete getuigenis op zich laten inwerken, kan het hen helpen om meer bewustheid te ontwikkelen van alles wat er in pastorale relaties kan spelen, en een juist evenwicht tussen nabijheid en distantie te vinden. Dit boek kan dienstbaar zijn aan de verwezenlijking van de gedragsregel die is vastgelegd voor werkers in het pastoraat: 'De werker in het pastoraat eerbiedigt de persoonlijk (fysieke en geestelijke) integriteit van de ander, en is zich van de vertrouwensrelatie tussen hem / haar en de pastorant bewust, alsmede van de machtsongelijkheid die dat met zich meebrengt. Hij / zij maakt geen misbruik van de kwetsbaarheid van pastoranten, en gaat met hen geen relaties aan die de onafhankelijkheid en de zelfstandigheid van beide betrokkenen op een ongewenste wijze beperken' (Gedragsregels voor werkers in het pastoraat, Utrecht 2000, pag 8v).

Ik beveel dit boek graag bij u aan vanuit mijn grote zorg voor gezonde en integere pastorale relaties. In die betrekkingen tussen mensen krijgen op bijzondere wijze de zorg en de liefde van God voor mensen gestalte. Dit vertrouwen mag niet beschaamd worden.

dr. P.A.G. Rentinck
vicaris generaal van het aartsbisdom Utrecht

* * *

OPDRACHT
in 'Tot ik weer vliegen kon ...'

‘Thesaus, de zoon van koning Aegeïs van Athene, wilde een eind maken aan de opoffering van jongelingen en jonkvrouwen aan de Minotaurus. Ariadne, de dochter van koning Minos van Kreta, gaf Theseus een kluwen in handen, die hij bij de ingang van het labyrint moest vastmaken. Al voortgaande door het labyrint moest hij de draad afwikkelen. Bovendien gaf Ariadne hem een zwaard dat nooit miste. Zo toegerust ging Theseus vol moed op de Minotaurus af. Hij doodde het monster en kwam toen, geleid door de glanzende draad, weer veilig het labyrint uit.'

Voor al mijn ‘glanzende draadjes’
die mij hielpen de weg terug te vinden
uit het labyrint
van mijn verwarring, mijn vragen en mijn verdriet,
terug naar het licht.
en voor Noor

Sigrid


* * *

BOEKOMSLAG

Tot ik weer vliegen kon ...
uit de aanbiedingsbrochure van
uitgeefmaatschappij J.H. Kok B.V., Kampen



Omslagontwerp: Peter Slager - Garage BNO

* * *