Η  ΡΟΥΣΣΑ  EΚΚΛΗΣΙΑ

RUSSA EKKLISIA

                                                                                                               ΤΟ ΧΩΡΙΟ

Η Ρουσσα Εκκλησια ειναι ενα χωριο που ανηκει στο δημο Σητειας νομου Λασιθιου και εχει πολυ υγιεινο κλιμα και αρκετο πρασινο.Απεχει 9 χιλιομετρα απο τη Σητεια.Εχει πανοραμικη θεα προς τον κολπο της Σητειας.Στην ιδια περιοχη περιλαμβανονται και οι μκροσυνοικισμοι Κουτσουλοπετρες,Κοσκινας,Θολος καθως και το σπηλαιο Γιουπες.Υπαρχει μια πηγη ψηλα πανω απο το χωριο σε ενα μερος που λεγεται Γαιτανας και ερχεται το νερο της πηγης στη βρυση της πλατειας του χωριου.Πριν φτασει στην βρυση περναει κατω απο το ιερο της εκκλησιας του αγιου Νικολαου.Επειδη το νερο ρεει κατω απο το ιερο της εκκλησιας λεγεται ρεουσα εκκλησια για αυτο χαριν ευκολιας ονομαστηκε Ρουσσα εκκλησια.Υπαρχει ακομη η εκδοχη πως το κοκκινο χρωμα (ρουσσο) των χωματων της περιοχης που συνδιαστηκε με την υπαρξη της εκκλησιας του πρωτου συνοικισμου ονοματισε το χωριο και αυτο θεωρειται ακομη πιθανοτερη εκδοχη απο την προηγουμενη.Στην πλατεια υπαρχει επισης και ο αιωνοβιος πλατανος ηλικιας περιπου 700 ετων που αποτελει ενα μνημειο για το χωριο μαζι με την ιστορικη βρυση του Αξελου.Υπαρχουν 2 ταβερνες στην πλατεια του χωριου η ταβερνα ΠΛΑΤΑΝΟΣ της Μαρινας και η ταβερνα ΒΡΥΣΗ της Κατερινας που συγκεντρωνουν πολυ κοσμο τους καλοκαιρινους μηνες με τα ωραια μεζεδακια τους τις σπεσιαλιτε του χωριου και την πολυ καλη ρακι που σερβιρουν..Ειναι και μια αποδραση  το καλοκαιρι γιατι η Ρουσσα εκκλησια ειναι δροσερο μερος λογω του υψομετρου που εχει.Λιγο πριν μπουμε στο χωριο υπαρχουν ενοικιαζομενα νεοδμητα πετρινα διαμερισματα για οσους θελουν ησυχια και ωραια θεα για μια ανετη διαμονη στις διακοπες τους.Η Ρουσσα εκκλησια κανει καθε επισκεπτη να την επισκεπτεται ξανα και ξανα γιατι βρισκει την παραδοσιακη Κρητικη φιλοξενια.

                                                                                                                     Η  ΚΡΗΝΗ  ΤΟΥ ΑΞΕΛΟΥ  ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ     
 
Πετρινη χριστιανικη κρηνη του 19 ου αιωνα, ιδιαιτερης καλλιτεχνικης και ιστορικης αξιας. Χαρακτηριστηκε ως εργο τεχνης με την αρ. ΔΙΛΑΠ/Γ/22336/1419/24-5-85 αποφαση του Υπουργειου Πολιτισμου που δημοσιευτηκε στο ΦΕΚ 347/Β/31-5-85.
Ειναι γνωστη με το ονομα ¨βρυση του Αξελου¨ απο το ονομα του χορηγου της, οπως μας πληροφορει ενεπιγραφη πλακα, η οποια ειναι εντοιχισμενη στην κρηνη           ΙΣ ΧΣ ΝΙ ΚΑ ΑΓΙΑΣΜΑ ΕΝ ΘΕΟΝ. ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΠΙΣΤΟΥΣ  ΕΙΣ ΜΝΗΜΙΝ ΤΟΥ ΕΝΔΟΞΟΤΑΤΟΥ ΕΠΑΡΧΟΥ ΗΜΩΝ:Κ:Γ:ΑΞΕΛΟΥ 1877 ΟΚΤΟΜΒΡ:Λ:     Ο επαρχος Κωνσταντινος Αξελος (1844-1913) ο οποιος αναφερεται, ηταν γιος οπλαρχηγου της επαναστασης του 1821. Η μητερα του ηταν κρητικης καταγωγης. Κατα την τουρκοκρατια διοριστηκε διοικητης Σητειας και κατοπιν νομαρχης Λασιθιου. Η Ρουσσα Εκκλησια ηταν τοπος διαμονης του Αξελου και η φραση ¨εις μνημην¨ δεν εννοει ¨μετα θανατον¨ κατα τη συνηθεστερη χρηση της εκφρασης, αλλα τη διατηρηση του ονοματος του, στη μνημη των περαστικων.     Ο Κωνσταντινος Αξελος ηταν πατερας του γνωστου ζωγραφου και χαρακτη Μιχαηλ Αξελου (1877-1965). Οσο ηταν διοικητης, αρχικα κατοικουσε στη Σητεια, πολη παραθαλασσια, σε αποσταση εννεα χιλιομετρων απο τη Ρουσσα Εκκλησια. Ομως το ετος 1877, λιγο πριν γεννηθει ο Μιχαηλ Αξελος, επεσε μεγαλη επιδημια ελονοσιας στην πολη της Σητειας,(απο τον Παντελη ποταμο) που αποδεκατιζε τους κατοικους. Ετσι ο Αξελος, διεφυγε με την οικογενεια του, απο την πολη, και εγκατασταθηκε στο γραφικο χωριο της Ρουσσας Εκκλησιας, με το υγιεινο κλιμα και τα καθαρα νερα. Εις αναμνηση αυτου του γεγονοτος, και για να ευχαριστησει τον ευλογημενο αυτο τοπο, ιδρυσε την κτητορικη κρηνη, το ιδιο ετος με την γεννηση του γιου του Μιχαηλ το 1877. Το καλοκαιρι του 1998 εγιναν οι τελευταιες επεμβασεις συντηρησης της πετρινης κρηνης, με αφορμη την επισκεψη του ονομαστου σημερα φιλοσοφου εκ Γαλλιας, Κωστη Αξελου, εγγονου του ιδρυτη, στον τοπο των προγονων του.
Η Ρουσσα Εκκλησια κατα την τουρκοκρατια, ειχε μονο χριστιανικες οικογενειες. Στην απογραφη του 1834 απογραφονται 20, ενω το 1881 απογραφονται 41 με 188 ατομα.  Πανω απο την κρηνη υπαρχει μικρος ναος του Αγ.Νικολαου, ο οποιος ειναι κτισμενος κατα τετοιον τροπο, που δινει την εντυπωση, οτι η πηγη αναβλυζει απο το ιερο του.    Καποιοι υποστηριζουν οτι το χωριο πηρε το ονομα του απο την υπαρξη της πηγης σε σχεση με την εκκλησια, δηλαδη ¨ρεουσα εκκλησια¨. Καποιοι μελετητες το αποδιδουν στο οτι ο ναος ειναι κτισμενος πανω σε ρουσσα εδαφη, δηλ. αργιλωδη κοκκινοχωματα (απο το λατινικο russus, ιταλ: rosso=κοκκινο). Υπερισχυει η δευτερη αποψη διοτι η ¨Ρουσσα¨ γραφεται με δυο σιγμα, σε σχεση με τη ρεουσα που γραφεται με ενα. Το 1985 κατα τη διαρκεια επεμβασεων καθαρισμου στην κρηνη, διαπιστωθηκε οτι στα χρονια της τουρκοκρατιας ηταν βαμμενη κοκκινη στο μεγαλυτερο μερος της επιφανειας της, και σε καποια σημεια μπλε, χρωματα αρκετα προσφιλη, με τα οποια συνηθιζαν τοτε να χρωματιζουν μεγαλες επιφανειες κτιριων. Αρα δεν αποκλειεται, και η ιδια η εκκλησια να ηταν βαμμενη κοκκινη, οποτε συνδυαστηκε το χρωμα της για την ετοιμολογια της ονομασιας του χωριου. Η χρονολογια ιδρυσης του ναου δεν εχει γινει ακομα γνωστη. Προ της εισοδου στην εκκλησια, ο επισκεπτης διερχεται του περιβολου, μεσω λιθοστρωτου διαδρομου με βοτσαλωτο ψηφιδωτο. Το 1843 εγινε επεκταση του ναου, συμφωνα με ενεπιγραφη πλακα που υπαρχει στο υπερθυρο της εισοδου ¨ανεκενισθη¨ Οκτωβριος 1843. Μετα απο στερεωτικες επεμβασεις που εγιναν προσφατα, αποκαλυφθηκαν τοιχογραφιες στο μεγαλυτερο τμημα της εκτασης του αρχικου ναου που ξεκιναει απο το ιερο.    

                                                                                                                            ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΚΡΗΝΗΣ
 
Η προσοψη της κρηνης ειναι κτισμενη με ορθογωνισμενους πωρολιθους, κατα το ισοδομο συστημα. Ο πωρολιθος προερχεται απο τοπικα λατομεια με κοινη ονομασια ¨πετρα του Ψαθα¨. Ειναι ασβεστολιθικος μαρμα'ι'κος πωρολιθος. Εχει χρωμα ανοιχτης ωχρας, και ειναι λεπτοκοκκος, μετριας σκληροτητας.     Η προσοψη στα χρονια της τουρκοκρατιας ηταν χρωματισμενη.  Συνηθιζαν να χρωματιζουν τις προσοψεις για να προσδοθει χρωματικη αισθητικη. Απο τα υπολειματα χρωματων που εντοπιστηκαν διαπιστωνουμε οτι χρησιμοποιουσαν το καστανοκοκκινο και το κυανο, χρωματα αγαπητα και στο χρωματισμο επιφανειων σε τουρκικα κτιρια. Η λαξευτη λιθοδομη, καλυπτει το φυσικο κοιλωμα απο το οποιο ερχεται το νερο, μεσα απο το εσωτερικο βραχωδους πρανους, που υπαρχει πισω απο την κρηνη. Το υψος της προσοψης φτανει τα 2,70 m και το πλατος τα 2,83 m, και στεφεται απο γεισο (κορνιζα) που σχηματιζεται απο αναγλυφες ταινιες φυτικου διακοσμου, φτανοντας το συνολικο μηκος τα 3 μετρα. Οι ακραιοι πωρολιθοι, τονιζονται αισθητα απο την υπολοιπη επιφανεια, δημιουργωντας στην εξωτερικη τους πλευρα, αναγλυφη καμπυλοτητα, σχηματιζοντας ειδος κατακορυφων παρασταδων, με φυτικο διακοσμο. Γλυπτο κοσμημα, περιτρεχει περιμετρικα, τις ακρες των τριων πλευρων της προσοψης, απο ταινιες με κοιλα τετραγωνιδια και αναγλυφες διαγωνιους σε επαναληψη. Το ιδιο ταινιωτο κοσμημα επαναλαμβανεται στην κατω και ανω γλυπτη ταινια του τριμερους τοξου, στα ψευδοθυρωματα των παρασταδων, του αναγλυφου σταυρου και της κογχης, καθως και στην ενεπιγραφη πλακα. Οι βασεις του τοξου πατουν σε πλαστικα διαμορφωμενες πλατιες παρασταδες με επικρανα. Το καμπυλο τοξο ειναι χαρακτηριστικο στην οθωμανικη αρχιτεκτονικη, η οποια βεβαια εχει δανειστει το τοξο απο την αρχιτεκτονικη αλλων λαων π.χ. ενετικα θυρωματα και κρηνες.     Το ανοιγμα του τυμπανου ειναι 2 μετρα, το υψος του 2,10 m, και βρισκεται σε βαθος 65 cm απο την επιφανεια της υπολοιπης προσοψης.     Στο ανω δεξιο και αριστερο πλευρικο τριγωνο του τοξου, υπαρχουν 2 ολογλυφα καλυκομορφα ανθη (ανθοσχημοι ροδακες), οπως επισης και αλλο ενα στο κεντρο του εσωτερικου του τοξου.     Στο τυμπανο και στο κεντρο περιπου, υπαρχει εντοιχισμενη ενεπιγραφη πλακα, διαστασεων 21 cm Χ 21 cm στην οποια ειναι χαραγμενη η χρονολογια κτησεως, Οκτωβριος 1877. Δεξια και αριστερα της επιγραφης εικονιζονται αναγλυφα κυπαρισσια, συμβολα αθανασιας και αιωνιοτητας.     Η διακοσμηση των κρηνων, των χριστιανικων χωριων στην τουρκοκρατια, διατηρει ορισμενα απο τα διακοσμητικα μοτιβα των οθωμανικων κρηνων, που εχουν κοινους θρησκευτικους συμβολισμους, οπως τους ροδακες και το κυπαρισσι, χριστιανικα συμβολα απο τα παλαιοχριστιανικα χρονια. Οι σχηματοποιημενοι ροδακες θεωρουνται παναρχαια συμβολα αποτρεπτικοτητας, δηλαδη απομακρυνουν το πνευμα του κακου που δεν πρεπει να μολυνει το νερο. Ακριβως κατω απο την επιγραφη υπαρχει (για την τοποθετηση του κυπελλου) ημικυκλικη κογχη, σε γλυπτο ταινιωτο πλαισιο και φερει στις δυο πλευρες της, ανα ενα εξακτινο αστεροειδες κοσμημα εγγεγραμμενο σε κυκλο.     Κατω απο την κογχη, υπαρχει ενθετη πλακα, διαστασεων 30cmΧ30cm, με την απεικονιση του αναγλυφου σταυρου με στρογγυλοποιημενα ακρα να συμβολιζει την ιεροτητα του μνημειου, με δυο εκατερωθεν ανθη και δυο κυπαρισσια. Ο σταυρος, εντασσεται σε γλυπτο γεωμετρικο ψευδοθυρωμα, με δυο ακομα ανθοσχημα κοσμηματα στις ανω γωνιες. Η κατω  πλευρα της πλακας δεν σωζεται, εξαιτιας της διαμορφωσης στον κρουνο που εγινε στα νεωτερα χρονια, το 1952.     Η απεικονιση του συμβολου του σταυρου την περιοδο αυτη, της οθωμανικης κυριαρχιας, χρησιμοποιηθηκε σε μνημεια οπωσδηποτε με την ανοχη των τουρκικων αρχων. Η κρηνη κατασκευαστηκε σε περιοδο πολιτικης και θρησκευτικης υφεσης. Το διαστημα 1870-1890 ηταν το ποιο καταλληλο για τη δημιουργια χριστιανικων κρηνων και μαλιστα με το συμβολο της χριστιανοσυνης, διοτι μετα απο φιλελευθερα διαταγματα που εκδοθηκαν, ειχαν παραχωρηθει σημαντικα προνομια στους χριστιανους υπηκοους οπως προσωπικη ελευθερια, εξασφαλιση της τιμης και της ιδιοκτησιας, και ανεξιθρησκεια.
               
                                                                                                         Ερευνα ιστορικων στοιχειων:  Σοφια Κουκουρακη
                                                                                                             Συντηρητρια αρχαιοτητων και  εργων τεχνης

                                                                                                                


                                                                                               ABOUT THE VILLAGE

Roussa Ekklisia is a village that belongs to the municipality of Sitia – county of Lassithi. It has a really healthy climate and a lot of greenery. It’s 9 kilometers far from Sitia. It has panoramic view towards Sitia bay. Some other districts are included in the same region. There is a spring up to the village in an expanse called Gaetanas. So the spring water comes to the village square fountain but before it ends to the fountain, it passes below St. Nicholas church. On account of water flowing beneath the church’s sanctuary, it’s called Roussa Ekklisia. There’s also an assumption that because of the red ground colour of the area which was associated to the existence of the first settlement church gave the name to the village. This assumption is considered to be even more probable than the previous one. There is an age-old plane tree about 700 years old on the village square, which is monument for the village together with the historical Axelos fountain. There are two restaurants in the village square that gather a lot of people during summer months. Their specialties are nice local food and raki. Roussa Ekklisia is a nice place for summer trips because of its cool climate. Before getting into the village, there are newly stone-built apartments for visitors need quiet and nice view for unforgettable staying during their holidays. Roussa Ekklisia makes every visitor come back again because of the traditional Cretan hospitality.


              Τρέχει νερό απ' την εκκλησιά και έχει σημασία το όνομά σου βγάλανε Ρέουσα Εκκλησία.
                                                                    Νίκος Τζαβολάκης

            Από το βήμα τσ' εκκλησιάς βγαίνει νερό και πίνω και πίνουν κι οι κοπελιές και είναι σαν τον κρίνο
                                                                       Δερμιτζογιάννης