Inmaken
Het lijkt zo "ouderwets". Maar waar vroeger inmaken bedoeld was om ook in de winter nog groenten en fruit te kunnen eten is inmaken nu een soort hobby geworden. Leuk vooral, en lekker ook. En gezond, zonder alle conserveermiddelen die tegenwoordig in bijna alle supermarktpotten zitten. En daardoor heel veel meer smaak!
En inmaken is bijna onlosmakelijk verbonden met tuinieren. Want elke tuinder weet wat een oogst er van een stukje tuin af kan komen, vaak tegelijk ook. En hoewel je dan ook nog veel weggeeft houd je nog steeds over. Vriezers vol. En uiteindelijk dan ook maar potten vol.
Inmaken is leuk, maar inmaken van groenten en/of fruit van eigen tuin is nog veel leuker. Zo veel werk in het voorjaar om het te zaaien, te verspenen en te planten. Zo veel werk om het in de zomer te verzorgen, water te geven, etc. En zo veel werk in de herfst om het te oogsten. Wat zonde als je het dan niet af zou maken!! Besteed er dan nog een klein beetje extra werk aan door het ook nog in te maken!
Bovendien weet je uit eigen tuin wat je inmaakt; niet alleen zonder conserveringsmiddelen maar ook onbespoten, biologisch geteeld, rijp geplukt, schoon, de beste smaak, etc., etc.
Op deze pagina vind je de grondbeginselen van het inmaken. En daaronder links naar pagina's met recepten. Want je kunt bijna alles inmaken. Het si echter niet mijn bedoeling om ook te laten zien hoe je vis, vlees, kaas, etc. kunt inmaken hoor. Het gaat mij vooral om de producten van eigen tuin; groenten, fruit, kruiden en dan in de vorm van bijvoorbeeld likeur, jam, chutney, sambal, relish, gelei, zoetzuur, siroop, etc.
Als het een recept betreft waar ik zelf ervaring mee heb vermeld ik dat erbij. Indien de houdbaarheid bekend is vermeld ik dat er uiteraard ook bij.
Voor alle duidelijkheid; het is mijn bedoeling hier recepten te plaatsen voor "eenvoudige inmaak". Misschien ooit nog eens een stuk over wecken, etc. Maar om een begin te maken eerst maar eens van zoveel mogelijk groenten en vruchten "gewone inmaakrecepten" Onderaan de pagina vind je de links naar de verschillende inmaakreceptenpagina's. Als laatste wordt daar de "Bijzondere inmaak en andere conserveringstechnieken" gelinkt. Op die pagina kun je andere manieren vinden om producten te bewaren. Voorbeelden daarvan zijn bijvoorbeeld "drogen", "zouten", etc., en wellicht daar ook eens iets over "wecken".
Veel leesplezier - en vooral veel recepten proberen en inspiratie opdoen!!
De basisregels
Inmaken is al heel oud. Vroeger was het noodzakelijk, om ook in de winter nog groenten en fruit te kunnen eten. Sinds de komst van koelkast en diepvries is het conserveren en inmaken langzaam verdwenen. Maar juist de laatste 10 jaar zie je een "revival". Tegenwoordig zie je juist in delicatessenwinkels weer meer smakelijke confitures, olie, azijnen, chutney's etc. vindt waarbij smaak zeer belangrijk is en conserveringsmiddelen uit den boze. Er hangt dan echter altijd wel een prijskaartje aan. Ironisch om te zien waar het vroeger een noodzaak was, het nu juist een luxe-product is geworden.
En daardoor is het nu ook nog leuker om zelf in te maken. De luxe-producten maar dan ook nog eens zelfgemaakt. Met biologische producten van bijzondere smaak. Geweldig om zelf te eten en het meest exclusieve cadeau dat je iemand kunt geven is inmaak uit eigen tuin :-)
Conserveringsmiddelen
De conserveringsmiddelen zoals die in de voedingsmiddelenindustrie worden gebruikt hebben (te zien op het etiket van een pot of blik) een E-nummer (tussen 200 en 300). Daarnaast worden producten voor ze pot of blik ingaan vaak behandeld met een middel om de groei van bacterieen en schimmels te remmen. En tot slot wordt vaak de zuurstof uit de pot gehaald. Niets met conserveren te maken maar in de industrie worden ook nog vaak andere stoffen aan producten toegevoegd zoals anti-oxidanten, kleurstoffen, voedingszuren, smaakversterkers, stabilisatoren, glansmiddelen, etc. Alles om het product er zo lekker mogelijk uit te laten zien en te laten smaken. Bedenk dat eigen inmaak soms niet de mooiste kleur, glans, consistentie geeft...........maar altijd de beste en meest natuurlijke smaak en natuurlijk ook de meeste voldoening!
Naast de chermische conserveringsmiddelen uit de industrie bestaan er een aantal natuurlijke conserveringsmiddelen die dus bij de zelf-inmaak zeer belangrijk zijn:
Bovenstaand rijtje te hebben gezien kun je zelf concluderen dat je niet aan deze ingredienten in een recept moet sleutelen. Ik zelf verander wel eens iets in een recept. Vaak gaat het dan om kruiden waar ik iets minder van gebruik of juist iets meer. Iets minder gember omdat ik die smaak erg sterk vind, of iets minder komijn, juist iets meer knoflook, of iets meer uien maar dan wat minder paprika bijvoorbeeld, etc. Als je eenmaal wat meer ervaring hebt in het inmaken kun je best eens een ingredienten toevoegen, weglaten of verminderen/vermeerderen. Maar met veranderingen in hoeveelheden suiker, zout, azijn en alcohol moet je dus zeer voorzichtig zijn. Vermindering van die stoffen kunnen dus veranderingen in de houdbaarheid aanbrengen.
Vooral in chutney's, relish, etc. zie je ook nog combinaties van bovenstaande conserveermiddelen, zoals en suiker, en zout en azijn. Probeer je, zeker in het begin, je aan de receptuur te houden. Het zou zonde zijn als je potten inmaak moet weggooien omdat ze is gaan schimmelen, etc.
Benodigdheden:
Wat heb je allemaal nodig om in te maken? Moet je er dure spullen voor aanscaffen? Nou eigenlijk niet, het kan wel (soms zijn dat soort spullen wel handig maar niet altijd).
Schoon!
Als je bovenstaande informatie al hebt gelezen begrijp je direct hoe belangrijk het is dat alles schoon is en dat je schoon werkt. Zonder de chemische conserveringsmiddelen, anti-oxidanten, etc. uit de supermarktpotten is schoon werken het aller-aller-allerbelangrijkste. En bezuinig er alsjeblieft nooit op!! Zelf ooit ook wel eens de fout gemaakt hoor; te veel haast of eigenlijk niet zo veel zin, maar dan toch maar snel even inmaken........het gaat niet samen. Potjes toch blijkbaar niet schoon genoeg en vervolgens dan 8 weken later alle potten controleren en er 6 van de 8 weg kunnen gooien omdat er schimmel in kwam. Doodzonde van de producten en van al het werk (en een vreselijk vies werk om alles weg te gooien om te speolen en schoon te maken :-)
Als je wilt gaan inmaken doe dat dan op een middag die je vrij hebt gepland en doe het zorgvuldig. En schoon dus:
Hoe steriliseer je potten?
Allereerst wil ik nog even melden dat het bij inmaak van warme producten (zoals jam, chutney en andere inmaak die warm de potten in gaat) het het beste is als je de potten kort voor het gebruiken steriliseert, het is zelfs het beste de potten nog warm te vullen. Als je teveel potten heb gesteriliseerd kun je die met deksel erop bewaren en bij de eerstvolgende inmaak kun je ze dan alleen even zeer heet maken (tot 120 graden).
Er zijn 4 goede manieren om potten te steriliseren:
Deze mails kreeg ik van Martine, mijn hartelijke dank aan haar! Zij heeft me geschreven hoe zij de potten steriliseert. De mail kun je hieronder lezen, wellicht vind je er ook nog nuttige tips in!
Dag Diana,
Naar aanleiding van je vraag over ervaring met de vaatmachine het volgende. Ik heb dus wel een vaatwasmachine en dat scheelt heel veel tijd.
Alle potten, die leegkomen, gaan bij mij altijd na gewoon afgespoeld te zijn in de vaatwasmachine (dus bij de andere vaat), voordat ze worden opgeborgen (deksel extra drogen om roestvorming te voorkomen). Vervolgens worden, als ik ga inmaken (vanaf midden augustus tot eind september), alle beschikbare potten en deksels opnieuw in de vaatwasmachine gestopt (een hele machine vol dus) en gewassen met het hete programma (65 graden). Als ze droog zijn worden de bijbehorende deksels, die ik weer met keukenpapier extra heb drooggemaakt, erop gezet en dan weggezet.
Tenslotte worden de potten, die gebruikt gaan worden, in de oven gezet (gewoon op 110 gr. maar bij turbostand volstaat 100 gr, in beide gevallen 30 min.). En om elk risico van schimmelvorming te vermijden dek ik alle gevulde potten, voordat het deksel erop gaat, heel strak af met plastic huishoudfolie waarbij ik ervoor zorg dat alle lucht tussen inhoud en potrand weg is. Bij het afkoelen wordt de inhoud dan vacuum gezogen. En dan kan ook het uitstekend folie met een scherp mesje langs het deksel worden weggesneden.
Dat afdekken met huidhoudfolie doe ik ook bij de potten, waarvan de inhoud koud in de potten gaat en in de snelkookpan wordt gesteriliseerd (6 tot 8 min. nadat de pan onder druk staat, afhankelijk van (de kwetsbaarheid van) het product; voor klaargemaakt appelmoes volstaat 6 min, voor perziken op brandewijn neem ik 10 min.). Alleen kan ik dan niet vacuum maken, want er moet bij steriliseren in de snelkookpan (of anderszins in kokend water) altijd twee vingers tussen inhoud en bovenkant pot zitten.
Nooit last gehad van schimmelvorming! Jam blijft minstens twee jaar goed, chutney vele jaren! Wel na openen in de koelkast bewaren.
De maximaal bereikbare temperatuur in de afwasmachine is volgens mij 65 graden (mogelijk dat bij het spoelen de temperatuur hoger is, weet ik niet). In een afwastablet zit soda. Die combinatie - wassen dus met een afwastablet - maakt dat de potten weliswaar nog niet steriel zijn, maar wel hartstikke schoon! Vooral omdat de potten de tweede keer zonder andere vaat en dus in schoon water worden gewassen.
Het echt steriliseren van de schone potten gebeurt dan in de oven: droog (dus geen water erin!!) op de draadplaat op 110 gr. (of 100 gr. bij turbostand) en 30 min. nadat die temperatuur is bereikt. In de oven laten staan totdat ze gebruikt worden. Voor het uit de oven halen gebruik ik zo'n barbequetang en ik zet de gloeiend hete potten altijd op een houten plank.
Maar bovenal zweer ik dus bij het afsluiten van de potten en flessen met huishoudfolie, dat wordt strakgetrokken over de inhoud, zodat alle lucht tussen deksel en inhoud is verdwenen. Het is een extra laag tussen de rand van de pot en het deksel (bij gebruik van oude deksels is er altijd sprake van enige roestvorming).
Groet, Martine
Algemene tips m.b.t. inmaken
En dan hieronder nog een aantal algemene tips m.b.t. het schoonmaken, bereiden, vullen en bewaren van inmaak:
Waarschuwing:
Wil ik hier graag ook nog even vermelden dat, mocht je zijn "bevangen" door inmaken en boeken gaan kopen, internet af gaan struinen, naar recepten, etc. je vooral niet alles en iedereen moet geloven. Ik heb zeker al 5 of 6 recepten gezien (niet alleen op internet maar ook in boeken, geschreven door gerespecteerde kookschrijvers), waarbij een kruidenolie wordt gemaakt van olie en verse kruiden. Daarvan wordt dan beweerd dat het maandenlang houdbaar is. Ik heb het meerdere malen geprobeerd, en ook ervaringen aan andere mensen gevraagd. Olie en verse (is dus vochthoudende) kruiden gaan niet lang samen. Prima en lekker maar bewaar het niet langer dan een week of 3-4, liefst in de koelkast. Mijn ervaringen (ik heb het 3 keer geprobeerd omdat ik dacht dat ik zelf iets verkeerd deed :-) zijn dat na een week of 3 er bubbeltjes (zuurstof) in de fles gaan borrelen. Er komt dan ook een minder aangename geur en uiteindelijk komt er een schimmel op de olie te liggen.
Geloof dus niet altijd iedereen! Gebruik je logische verstand en redeneer waarom iets wel of niet lang houdbaar zou zijn (zit er voldoende suiker in, of azijn, etc.). Ook recepten gezien, van verse paprika's onder olie (kan dus net zo min als verse kruiden) tot inmaak met azijn die naar mijn mening met veel te veel water vermengd moet worden waardoor de % azijnzuur niet voldoende meer zou zijn. Je leert blijkbaar niet alleen van je eigen fouten maar soms ook van die van anderen :-) Gelukkig zijn er ook enorm veel goede recepten te vinden. Mocht ik het vermoeden hebben dat een recept niet klopt m.b.t. de houdbaarheid zal ik het uiteraard hier niet plaatsen. Mocht iemand een recept van deze pagina hebben geprobeerd en hebben ervaren dat de houdbaarheid niet klopt, hoor ik het uiteraard graag!!!
Nou, tot slot volgen hier de pagina's met inmaakrecepten. Het werden er iets te veel om nog op 1 pagina te plaatsen. Voor meer overzichtelijkheid zijn de inmaakrecepten nu verdeeld over een aantal pagina's. Handiger zoeken wellicht (maar kijk vooral alle pagina's even door, je wordt wellicht op erg leuke recepten of ideeen gebracht).
Inmaakrecepten:
Bijzonder - onverwachte inmaak en andere conserveringstechnieken