ماڵپه‌ڕی هێڤی و هێلینا به‌شی هه‌وڵه‌کانی

  رەنگە كەناڵەكانـمان لەبەر گەنجـــەكان ئێمەیان لەبیر نەمابێت
هونەرمەند حەمە جەزا یەكێكە لەو هونەرمەندە ناسراوانەی كە بەشێكی زۆری ژیانی لە ناو خەباتی پێشمەرگایەتی و خزمەتكردنی بواری هونەردا گوزەراندووە بە سروود و گۆرانییەكانی توانیویەتی خزمەتێكی زۆر بە هونەری گۆرانی و مۆسیقای كوردی بكات، لە گۆرانییەكانیدا هەست بە عەشقێكی پاك و بێگەرد دەكرێت لە سروودەكانیشیدا تینوویەتی ئەو بۆ رزگاری و ئازادی بە چاكی بەرچاوە، هونەرمەند حەمە جەزا بەر لە ماوەیەك دووچاری نەخۆشییەك بووەوە و بۆ چارەسەر كردن رووی لە دەرەوەی وڵات كرد و ماوەیەك بەر لە ئێستا گەڕایەوە كوردستان، بۆیە بە پێویستمان زانی سەردانی بكەین و لە تەندروستی بپرسین، لە هەمان كاتدا دەرفەتێك بوو بۆ ئەوەی گفتوگۆیەكی لەگەڵدا ساز بكەین .
* ماوەیەك لەمەو بەر تووشی بارێكی تەندروستی نالەبار بوویت، دەمانەوێت بزانین ئەو نەخۆشییە چۆن بووە ئێستا باری تەندروستیت چۆنە؟
- یاخوا كەس چاوەڕێی ئەوە نەكات كەوا توشی تەندروستی نالەباربێت بێگومان ئینسان توشی هەموو گیروكرفت و نەخۆشییەك دەبێت لە ژیاندا ئەویش هەروەكو ژیانی گرتن و لێدان و ناڕەحەتی، من ماوەی دووساڵ دەبێت پەنكریاسم تەواو نەبووە بەڵام لەبەر ئەوەی ئازارم نەبووە هەستم بە هیچ شتێك نەدەكرد، بەڵا دوو مانگ پێش ئێستا لە حەوشەی ماڵی خۆمدا خەریكی باخەكەم بووم مێروولەیەك دای بەپشتی ملمەوە و ئازارێكی زۆریدام لە ئەنجامی ئەوەش بێهۆش بووم وبردمیان بۆ نەخۆشخانە لەوێ دكتۆرەكان چاودێرییەكی باشیان كردم و چارەسەریان بۆ كردم پاشان لە ئەنجامی پشكنینی سۆنەر و تیشك دەركەوت كە من جگەرم ئاوساوە و بۆ چارەسەركردن گەڕامەوە بۆ دانیمارك تا لەوێ بتوانم زیاتر گرنگی بەچارەسەركردنی نەخۆشییەكە بدەم لەوێ دكتۆرەكان دوای ئەوەی ئەنجامی چارەسەركردنی كوردستانیان بینی پیشبینی ئەوەیان دەكرد نەخۆشییەكەی من شێرپەنجە بێت تا ئەنجامی ئەو زەرعەی بۆیان كردم نەگەڕایەوە هیچیان پێنەوتم لەبارەی نەخۆشییەكە، پاشان نەشتەرگەرییەكەیان بۆ ئەنجامدام و فلتەرێكیان بۆ دانام تاكو رۆڵی پەنكریاس ببینێ، ئیتر بەرە بەرە بەرەو چاك بونەوە دەچووم دوای هەفتەیەك لە دانانی ئەو فلتەرە باری تەندروستیم زۆر باش بوو وە ئیتر دكتۆر ئەوەی پێ راگەیاندم كە پێبكەنم، چونكە ئەو نەخۆشییە نییە كە ئەوان پێشبینییان دەكرد بەڵكو نەخۆشییەكی زۆر ئاساییە و بەزووترین كات چارەسەر دەكرێت و پێویستی بە هیچ حەب و دەرمانێك نییە تەنها پارێز نەبێت ئێستاش ماوەی سێ مانگی تریان بۆ داناوم كە بچمەوە سەردانیان بكەم لێرەدا بە پێویستی دەزانم سوپاسی ئەو برا ئازیز و هاوڕێیانە بكەم كە چ بە تەلەفۆن یان ئەوانەی هاتوونەتە ماڵەوە لە هەواڵیان پرسیووم لە سلێمانی و هەولێر و لە ناوچەكانی تری كوردستان سوپاسی ئەو ئازیزانە دەكەم لە ئەوروپاوە بە لێشاو سەردانیان كردووم، هەروەها زۆر سوپاسی برای بەڕێزم د.نەوزادی مەحمود دارتاش دەكەم كە زۆر هیلاك بوو لەگەڵم.
* با بگەڕێینەوە بۆ سەرەتاكانی كاری هونەریت بزانین چی تۆی لەگەڵ هونەری گۆرانی بەم شێوەیە نزیك كردەوە؟
-هەر لەمناڵییەوە كە لە قوتابخانەی سەرەتایی بووم ئەو بەهرەیەم تیا بوو ئەو كاتە مامۆستاكانم مامۆستا ئەحمەد هەردی شاعیر و مامۆستا مستەفا عبدولرەحمان مامۆستا (نەزەرە فەنی ) ئەم سێ مامۆستایە هانیان دەدام بۆ ئەوەی زیاتر كاری هونەری بكەم ئیتر لە هەموو چالاكییەكانی قوتابخانەكان ساڵانە بەشداریم دەكرد تا ساڵانی شەستەكان دوای ئەوەی چەند تیپێكی مۆسیقی درووست بوون وەكو تیپی هونەر و وێژەی كوردی ئەوكاتە مامۆستا شەوكەت ڕەشید بەرەحمەت بێت سەرپەرشتی دەكرد من لەو تیپەدا وەك ئەندامێك وەرگیرام لەگەڵ هونەرمەند عوسمان عەلی بە ڕەحمەت بێت و هونەرمەند حەسەن گەرمیانی و حەمەی نێرگز و سەڵاح مجید كۆمەڵێك لەو برادەرانەی كە سەرەتای دەستپێكردنی كاری هونەرییان بوو، من تا ساڵی 1970 لەگەڵ ئەو تیپەدا كارم دەكرد و چەند بەرهەمێكی جوانمان پێشكەش دەكرد لە تەلەفزیۆنی كەركوك و چەند ئاهەنگێكمان ساز كرد لە شاری سلێمانی دوای ئەوەی من چوومە هەولێر لەوێش پەیوەندیم كردەوە بە تیپی هونەر و وێژەی كورد لقی هەولێر لەگەڵ چەند برادەرێكمان دەستمان بەكاری هونەری كرد لەگەڵ تیپی مۆسیقای هەولێرو كۆمەڵێك هونەرمەندی تازە پێگەیشتووی ئەو كاتە كە هاتنە ئاراوە، لە كۆیە مامۆستا وریا ئەحمەد لەگەڵ مامۆستا سەردار و لە بەغدا لە پەیمانگای دیراساتی نەغەمی پەیمانگای هونەرە جوانەكان وەكو ڕزگار خۆشناو و ڕنجبەر حەسەن و سەید ئەحمەد هاتنە هەولێر و كەوتینە كار، من ساڵی 1974 بووم بە پێشمەرگە بەشداری شۆڕشی ئەیلوولم كرد لە ساڵی 1975 هاتمە شاری هەولێر و لەوێ دامەزرام لە فەرمانگەی وەزارەتی كشتوكاڵ ئیتر من چەند جارێك لە لایەن ڕژێمەوە دەستگیركرام لەسەر گۆرانی و سروود و كاری سیاسی لەلایەن دائیرەی ئەمنی هەولێر و سلێمانی و دائیرەی ئەمنی عامەی بەغدا و دوای ئەوەش هەیئەی تەحقیقی كەركوك كە ماوەیەكی زۆر لەوێ مامەوە، بە هەرحاڵ خۆش بەختانە هەرچۆنێك بوو رزگارم دەبوو و بەڵگەیەكی وام لەسەر نەبوو تەنها كاسێتێكی ساڵی 1974 كە دەربارەی (بارزانی نەمر) و شەهید لەیلا قاسم بوو تۆمارم كردبوو هەموو كاتێك ئەم كاسێتەیان وەكو بەڵگە بۆ لێدەدام هەر لەسەر ئەوەش هەموو كاتێك دەستگیر دەكرام ماوەی یەك ساڵیش رێگایان نەدا بە هیچ شێوەیەك گۆرانی بڵێم. ئەو ساڵە حەمە جەزا زیاتر خۆشەویست بوو لای جەماوەرەكەی بەهەر حاڵ لە ساڵی 1980 داوایان لێكردم گۆرانی بۆ قادسییە بلێم ئەوەی من شاهید بم لەسەری تەنها من تاهیر تۆفیق گۆرانیمان بۆ بەعس نەوت و وتم من وەعدم داوە ئیدی گۆرانی و سروودی سیاسی نەڵێم ئەگەر گۆرانی میللیتان دەوێت من دەیڵێم پێیان وتم سەردانی دائیرەی ئەمن بكە، منیش لەجیاتی سەردانی دائیرەی ئەمن بكەم پەیوەندیم بە ریزەكانی شۆڕشەوە كرد و بووم بە پێشمەرگە لەوێش بەهەمان شێوە بەردەوام بووم لە كار و خەباتی هونەری كۆمەڵێك سروود و بەرهەمی جوانمان پێشكەش كرد .
* هونەرمەند (حەمە جەزا) لە ساڵانی پێش ڕاپەڕین گڕو تینێكی خەباتگێڕانەی بەردەوامی دەبەخشییە نەتەوەكەی بە سروودە نیشتمانییەكانی، ئەی ئێستا چ پەیامێك وبەرنامەیەك تان هەیە؟
- من تا ئێستاش هەر بەردەوامم، بەڵام ئەڵێی چی بەداخەوە تەلەفزیۆنەكانمان كەناڵەكانمان لەبەر ئەو گەنجانەی ئێستا ڕەنگە هەر بیری ئێمەیان نەمابێت زیاتر بایەخ بەگەنجەكان دەدەن كە من زۆریشم پێ خۆشە ئەو هونەرمەندە گەنجانە بێنە پێشەوە دەورو كاریگەری خۆیان هەبێت لەسەر هونەری كوردی، بەڵام بە مەرجێك هونەری ڕەسەنی كوردی بێت، من هەندێك گۆرانی و كلیپ دەبینم لەتەلەفزیۆنەكاندا ئەگەر بێیتە سەر واقع هیچ پەیوەندییەكی بە گۆرانی كوردییەوە نییە، یان توركییە یان فارسییە یان عەرەبییە هێنراوە كراوە بە كوردی و شیعرەكانیان لە ئاستێكی زۆر نزمدایە وكەس تێی ناگات، بۆیە هیوادارم كەگەنجەكانمان زیاتر بیر لەوە بكەنەوە كە هونەری ڕەسەنی كوردی پێش بخەن.
* چۆن پێناسەی سروود دەكەیت؟ ئایا ئێستاش پێویستمان بەسروود هەیەو پێت وایە سروود كات و زەمەنی خۆی هەبێت؟
- هەموكاتێك میللەتانی دنیا بە میللەتی كوردیشەوە پێویستییان بە سروود هەیە بەتایبەتی ئەوانەی شۆرشیان كردووە و پێشەنگی خەباتكردنیان هەیە، بە سروود دەستیان بە خەبات كردووە سروودیش بۆتە هۆی سەركەوتنی شۆڕشەكانیان، چونكە سروود دەبێتە مایەی ئیلهام بەخشین بە میللەت و هاندانیان بۆ شۆڕش و خەبات.
* هونەرمەند چۆن دەتوانی هونەرەكەی بە زیندوویی بهێڵێتەوە؟
- هونەرمەند دەبێ بەگوێرەی زەمەن و ڕۆژگاری خۆی كارەكانی هەڵبژێرێت، تۆ كاتێك كە گۆرانییەك یان سروودێك هەڵدەبژێریت دەبێ تەواو ڕەچاوی شیعرەكەی بكەیت وە بزانیت تا چ ئاستێك خەڵك گوێبیستی دەبێت و سەرنجی ڕادەكێشێت و هەندێك جار ئاوازیش كاریگەری خۆی هەیە لەسەر مانەوەی هونەرو گۆرانی چونكە هەندی ئاوازی رەسەن هەیە قەت نامرێت و كۆن نابێت.
* پێت وانییە نەوەی ئێستا هونەرمەندە رەسەنەكانی لەیاد كردبێت و كەم تەرخەم بن بەرامبەر بەو هونەرمەندانەی لە كاتێكی زوو و رۆژانێكی سەخت خزمەت بە هونەری كوردی دەكەن؟
- بەداخەوە كە دەڵێم هونەرمەندانی تازە پێگەیشتوو شانازییان پێوە دەكەم، بەڵام دەبێ بیر لە ڕابردوو بكەنەوە، چونكە وەك پێشتر ئاماژەم بۆكرد رەنگە كەناڵەكانمان لەبەر هونەرمەندە گەنجەكان هەر بیری ئێمەیان نەما بێت.
* را و بۆچونتان چییە دەربارەی ئێستای مۆزیك و گۆرانی كوردی؟
- بە بیرو بۆچوونی خۆم مۆسیقای كوردی لە ئاستێكی زۆر باشدایە هەرچەندە هەندێك لە گۆرانیبێژە گەنجەكان شێوازی ستایلی توركییان گرتۆتە بەر ئەمەش كارێكی خراپە و خزمەت بە هونەری كوردی ناكات، پێویستە گەنجەكان بێنەوە سەر شێوازە فولكلۆرییە رەسەنەكەی خۆمان .
* كێ بەرپرسە لە دروستبوونی ئەم بارودۆخە؟
- من ڕاستەخۆ ناتوانم بڵێم فڵانە كەس بەرپرسە، بەڵام پێم وایە كەناڵەكانی تەلەفزیۆن و ئەوانەی بەر پرسن لە كەناڵەكان، حەق وایە ئەوان گوڵبژێری كارەكان بكەن و كۆمەڵێك كەسی شارەزا لە بوارەكەدا دیاری بكەن، تاقی كردنەوەی كارە هونەرییەكان بكەن بۆ ئەو هونەرمەندانەی كە تازە پێدەگەن یان پەیمانگای باشیان بۆ بكرێتەوە و پێیان بگەیەنن .
* لە بواری میلۆدی و ستایل و ئاواز چ جیاوازییەك دەبینی لە نێوان هونەرمەندە ڕەسەنەكان و هونەرمەندانی ئێستا؟
- هونەرمەندە ڕەسەنەكان بە پەنجەی دەست دەژمێرێن وە كارەكانیان دیارە و ئەزانرێت چییان كردووە، ئەگەر سەیری كارەكانیان بكەیت شیوازی كوردی پێوە دیارەو هیچ شیوازێكی بێگانەی پێوە دیار نییە، بەڵام هونەرمەندانی ئێستا بە داخەوە.
* ئیستا ئێوە وەكو هونەرمەندە ڕەسەنەكان چۆن ئەتوانن هونەری ڕەسەنی كوردی پێش بخەن و گۆرانكاری ئەنجام بدەن؟
- بە ڕاستی من زۆر دڵخۆشم كە دوو بەرنامە دەبینم كەوا دوای تاقی كردنەوەی چەند جارێك بە بەهرەدانی كوردستان پێیان دەڵێن تو ئەتوانی خزمەتی هونەری كوردی بكەیت و لە ئایندەدا ئەتوانی ببیتە گۆرانیبێژ ئەمەش پێم وایە هەوڵێكی تازەیە بۆ پێشخستنی هونەری ڕەسەنی كوردی حەز دەكەم ئەوانەی دەچن بە پارە كلیپ دەكەن بەشداری ئەم بەرنامانە بكەن بزانن تا چەند سەركەوتوو دەبن و دەنگیان تا چ ڕادەیەك بۆ گۆرانی گوتن دەگونجێ و لە چ ئاستێكدایە و تا چەند دەتوانن لەگەڵ مۆسیقا گۆرانی بڵێن .
* تۆ تا چەند بە پێویستی دەزانیت هونەرمەند شارەزایی تەواوی لە بواری مەقام دا هەبێت؟
- ئێمە كویرانە كەوتینە ناوی دنیای هونەری گۆرانییەوە، بەڵام حەقی وایە هەموو گۆرانیبیژێك لەم گەنجانەی ئێستا شارەزایی تەواویان هەبێت لە نۆتە و نۆتە بزانن، هەروەها پێویستە شارەزای مۆسیقا بن، چونكە چەند مۆسیقی بن زیاتر دەزانن ئەدا بكەن و لە نەشازی دووردەكەونەوە، پێویستە هەموو گۆرانیبێژێك شارەزای بواری مەقام بێت، چونكە كورد خاوەنی كۆمەڵێ مەقامی زۆرەو هەموو مەقامێك دەستپێكردن و تایبەتمەندێتی خۆی هەیە وهەموو گۆرانیبێژێك دەتوانێت لە مەقام شارەزا بێت ئەگەر بە وردی و بەشێوەیەكی بەردەوام گوێ لە گۆرانی رەسەنی كوردی بگرێت.
* لە خانەوادەی ئێوە چەند هونەرمەندێكی تیا هەڵكەوتووە تۆ تا چەند كاریگەریت هەبووە لەسەریان تا لە دنیای هونەردا خۆیان ببیننەوە؟
- بێگومان كاریگەری هەبووە بۆ نموونە ئەژدەر وەهبی زۆر لەگەڵ خۆمدا دەمبرد بۆ بۆنە و ئاهەنگەكان هەستم دەكرد زۆر دەنگی خۆشە و زۆر تەقلیدی منی دەكردەوە مەریوانی خوشكە زام هەر دەنگی خۆشە بەرهەم حەسەن هەر دەنگی خۆشە كە خوشكە زامە و میران دانا ئەحمەد و عەتا ئەحمەد و زانا ئەوانیش لە بنەماڵەی ئێمە دەنگیان خۆشەو خزمەتی هونەر دەكەن
* ئەو پەرۆشییەی خەڵكی كوردستان بۆ تۆ لە كاتی نەخۆشییەكەدا چی لا درووست كردی؟
- نازانم بە چ وشەیەك خۆشەویستی خۆم بۆیان دەرببڕم و باس لە گەورەیی خەڵكی كوردستان و ئەو جەماوەرە خۆشەویستەم بكەم، بەلێنیان پێدەدەم بەردەوام بم لە خزمەت هونەری كوردیدا.
* ئێستا چ پرۆژەیەكی هونەری نوێتان لەبەر دەستە؟
-من ئێستا سەرقاڵی تۆمار كردنی دووو بەرهەمی نوێم كە بەرهەمێكیان لەگەڵ مامۆستا عادل ئەنجامم داوە كە ئاوازێكە و نزیكەی (35) دەقیقە دەبێت بریتییە لە چەند مەقامێك و لە تەواو بووندایە وە سێدییەكی تریشم ئامادە كردووە كە بریتی یە لە (5) مەقامی جۆراوجۆر لە هەموو جۆرە مەقامە كوردییەكان بەناوی (گەردەلوولی سپی) بڵاوی دەكەمەوە كە شیعرێكە كاتی خۆی ماموستای بەڕێز مامۆستا لەتیف هەڵمەت بۆ مامۆستا هەردی ووتوە و گۆرانییەكی تری ئەم بەرهەمە لە شیعری بەڕێز د.شیركۆ عبدوڵڵایە كە باسی دوو سەد ساڵەی سلێمانی دەكات، شیعرێكی تریان هی مامۆستا شیركۆ بێكەسە شیعری یەكێك لە گۆرانییەكان خۆم ئامادەم كردووە بەناوی پێشینانمان، موژدە بە گوێگرانی هونەری رەسەنی كوردی دەدەم بەم زووانە بڵاوی دەكەمەوە.