تشدید:

اگر حرفی پشت سر هم تکرار شود در حالی که اولی ساکن و دومی متحرک باشد، در هم ادغام می شوند و گفته می شود حرف مشدد شده است.شاید علت تشدید این باشد که تکرار یک حرف به چنین صورتی(اولی ساکن و دومی متحرک)برای دستگاه تکلم ثقیل باشد لذا جهت راحت تر شدن و تلفظ بهتر، اولی را در دومی ادغام می کنندودر حقیقت یک بار اندام گفتاری برای تلفظ  دو حرف بکار گرفته می شود.حالت تشدید به این صورت است که در حالت سکون(هنگام تلفظ حرف اول)اندام های گفتاری مربوط به تلفظ حرف بایکدیگر درگیر شده و به اصطلاح به هم می چسپند و با تلفظ حرف دوم که متحرک است از هم جدا می شوند و حرف تلفظ می شود منتها با شدتی بیشتر از یک حرف بدون تشدید یعنی به صورتی که کاملا احساس شود دو حرف وجودداشته است.

برای نشان دادن تشدید از سین کوچکی بر بالای حرف استفاده می شود.البته بعضی ها هم گفته اند شین بوده و به نشانه ی حرف اول کلمه ی تشدید آمده ولی برای سهولت در کتابت نقطه های آن حذف شده است.همچنین گفته اند مبتکر این شکل خلیل بن احمد فراهیدی بوده است.در قدیم گروه دیگری برای نشان دادن حرف مشدد از شکلی شبیه دال بر بالای حرف مشدد استفاده می کردند(علمای مدینه و اندلس) که امروزه دیگر مورد استفاده نیست.

نکته: تشدید از علاماتی ست که با علامت دیگری از حرکات سه گانه بر حرف می آید که در اصل آن علامت از آن حرف دوم یا مدغم فیه است.

تنوین:

تنوین نون ساکنی ست که به آخر اسم ملحق می شود ولی نوشته نمی شود. نشانه ی آن تکرار شکل حرکت می باشد که به شکل کوچکی بر بالای حرف گذاشته می شود. تنوین فقط در آخر کلمه می آید و بر سه نوع است. تنوین فتحه، تنوین کسره و تنوین ضمه که به نام تنوین نصب، تنوین جر و تنوین رفع نامگذاری شده است.این که چرا خود نون تنوین نوشته نمی شود و به جای آن از علامت دیگری استفاده می شود،شاید فقط به خاطر سهولت در کار بوده است ولی به اعتقاد غالب چون نون تنوین زائده است و جزو اصل و ریشه ی کلمه نیست نوشته نمی شود تا با نون اصلی اشتباه نشود.همچنین تنوین در هنگام وقف تغییر می کند و دیگر نونی در تلفظ نمی شود و شایدبه همین خاطر نام آن را هم تنوین گذاشته اند نه نون.

انواع تنوین:

تنوین نسب: از فتحه + نون ساکن تشکیل شده است که در آخر کلمه می آید: کتاباً(کتابَن)

علامت آن به صورت دو فتحه ی در کنار هم است که بر بالای حرف گذاشته می شود.در قرآن های عثمان طه و همچنین چاپ های دیگری از قرآن، هرگاه حکم تنوین فتحه اظهار باشد این دو فتحه درست در کنار هم قرار داده می شوند و اگر حکم دیگری مثل اخفاء باشد کمی دو فتحه را بالا و پایین می گذارند تا نشانه ای برای حکمی غیر از اظهار نون تنوین باشد.

کلمه ای که تنوین فتحه دارد در هنگام وقف تنوین آن تبدیل به الف می شود. کتاباً می شود کتابَا . واین الف چون ماقبلش مفتوح است به صورت الف مدی خوانده می شود.پایه ی تنوین فتحه الف است و البته گاهی بدون پایه می آید(هُدیً) .با اینکه علامت تنوین باید بر سر آخرین حرف کلمه بیاید ولی در مورد تنوین فتحه بعضی معتقدند که این علامت باید روی حرف قبل از الف قرار بگیرد(در مواردی که تنوین فتحه بر پایه ی الف واقع شده باشد)و دلیلشان این است که علامت تنوین تکرار شکل حرکت می باشد و آن حرکت مربوط به حرف آخر کلمه است نه الف.و نقش الف تنها راهنمایی قاری در هنگام وقف است تا بداند باید تنوین تبدیل به الف شود.بعضی هم گفته اند علامت تنوین باید روی الف قرار بگیرد.

مواردی که تنوین فتحه بدون پایه ی الف می آید:

1-در کلماتی که الف مدی آخر کلمه به صورت یا ء نوشته شده است مثل هدی، ضحی. که البته وقتی تنوین بر سر این کلمات در آمد دیگر الف مدی وجود ندارد و آنچه ماقبل از نون تنوین است فتحه است.

2-کلماتی که به تاء گرد ختم شوند. رحمةً، حیاةً. گفته می شود به این علت تنوین را در چنین کلماتی بر پایه ی الف قرار نداده اند که در هنگام وقف تبدیل به هاء ساکن می شود.

3- بعضی از کلماتی که به همزه ختم می شود در صورتی که ماقبل آنها الف مدی باشد. مثل: ماءً ،  معمولا درکتابت ها در کلمه ی سوء  بعد ازتنوین  الف می آورند.سوءًا

تنوین جر: ازکسره+ نون ساکن تشکیل شده است که در آخر کلمه می آید.  کِتابٍ ، لِسانٍ (کتابِن، لِسَانِن)

شکل آن به صورت دو کسره ی در کنار هم است که در زیر آخرین حرف کلمه واقع می شود.در مورد شکل تنوین جر نیز در رسم الخط عثمان طه، فقط در هنگام اظهار تنوین دو کسره درست در کنار هم می آیند و در موارد دیگر کمی بالا و پایین قرار داده می شوند.

تنوین رفع: از ضمه+ نون ساکن تشکیل می شودکَریمٌ(کَریمُن) و شکل آن به صورت دو ضمه است که یکی به صورت وارونه بر روی دیگری قرار داده می شود این علامت بر بالای آخرین حرف کلمه می آید .البته در رسم الخط هایی مثل عثمان طه در مواردی به جز اظهار نون تنوین، شکل تنوین رفع به صورت دو ضمه ی در کنار هم نشان داده می شود. علیمٌ ، خبیرٌ

حالت های مختلف تلفظ تنوین:

اظهار: اگر بعد از تنوین حرف حلقی بیاید مانند سایرنون های ساکن اظهار می شود و به اصطلاح از مخرج خود با تمام صفات و به طور معمولی ادا می شود. علیمٌ خَبیر، کتابٌ اَنزَلناه ، لِسانٍ عربی، اِحساناً اِمّا، اِلهاً ءََا خَر

ادغام: در صورتی است که بعد از تنوین یکی از حروف (ی-ر-م-ل-و-ن) بیاید حرکت ماقبل نون تنوین باقی می ماند و نون تنوین مانند نون ساکن معمولی در این حروف ادغام می شود.ولی ٍ وَلا نصیر، امام ٍ مُبین، غَفورٌ رّحیم، نوحٌ رّبَه، مَذموماً مَدهورا

ابدال: اگر نون تنوین به حرف باء برسد مانند نون ساکن معمولی قلب یا بدل به میم می شود و با حالت خاصی با کمی مکث تلفظ می شود در اصل ابدال  یا اقلاب یعنی تبدیل شدن حرفی به حرفی دیگر که منظور همان تبدیل شدن نون تنوین به میم هست وقتی به باء برسد..(رجوع شود به مبحث ابدال) علیمٌ بِما، خَبیراً بَصیرا

اخفاء: نون تنوین مانند نون ساکن معمولی اگر به سایر حروف،به جز حروف حلقی، یرملون و باء برخورد کند و قبل از آنها واقع شود اخفاء می شود. قولاً کَریما، خَلقاً جَدیدا، عَذاباً شَدیدا

همچنین رجوع شود به مبحث احکام حروف

نحوه ی تلفظ تنوین نزد حرف ساکن(رفع التقاء ساکنین):

طبق قائده ی کلی ابتدا به ساکن محال است و حرف ساکن به کمک حرکت حرف ماقبلش خوانده می شود  و دو حرف ساکن در کنار هم نمی آیند(مگر در آخر کلمه که سکون عارضی رخ دهد)و از آنجایی که تنوین نون ساکنی ست که نوشته نمی شود ولی خوانده می شود، هرگاه به حرف ساکن یا تشدید دار برسد التقائ ساکنین پیش می آید یعنی دو حرف ساکن در کنار هم واقع می شوند و برای رفع این مشکل باید نون تنوین را کسره داد تا بتوان آن را تلفظ کرد خیرا اِهبِطو ( خَیرُ نِ هبِطو)

مد:

منظور از مد کشش بیش از حد معمول صداست که در موارد خاص بر حروف مدی وارد می شود.که میزان کشش آن از اندازه ی دو الف مدی تا شش الف مدی،بسته به نوع و سبب مد می باشد . احکام مد

بالای صفحه