Η περιοχή Φλώρινας

Δημήτρης Λιθοξόου

Η περιοχή Φλώρινας (Λέριν) / Florina (Lerin)

γεωγραφία της ιστορίας

Ράκοβο / Rakovo · Ράμανλι / Ramanli · Ράμπι / Rambi · Ράχοβα ή Ράχοβο ή Ορέχοβο ή Όροβο / Rahova ή Rahovo ή Orehovo ή Orovo · Ρόσεν ή Ρόσνα / Rosen ή Rosna · Ρούλια / Rulja · Ρούνταρι / Rudari · Ρούντνικ / Rudnik

80. Ράκοβο / Rakovo. Μετονομάστηκε σε Κρατερό και στη συνέχεια σε Κρατερόν. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται ως Κρατερό. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Κάτω Κλεινών, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για ένα αμιγώς χριστιανικό μακεδονικό οικισμό. Οι κάτοικοί του ήταν προσκείμενοι στο πατριαρχείο. Το 1903 το χωριό συμμετείχε στην επανάσταση του Ίλιντεν. Σε αντίποινα, ο οθωμανικός στρατός έκαψε τα περισσότερα σπίτια του. Στη συνέχεια το χωριό υπήρξε βάση των ελληνικών σωμάτων. Για το λόγο αυτό το χωριό κάηκε και από τους κομίτες. Παρ' ότι το χωριό είχε χαρακτηριστεί ως φιλελληνικό, πολλά άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότερα προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 1.000 άτομα. Με τη συνθήκη της Νεϊγύ, πολλές οικογένειες επέλεξαν να μεταναστεύσουν στη Βουλγαρία. Το 1928 ο πληθυσμός του ήταν σχεδόν 700 Μακεδόνες. Οι αρχές ασφαλείας χαρακτήριζαν τους εναπομείναντες κατοίκους στο Ράκοβο, ως νομιμόφρονες. Η δημογραφική εξέλιξη του χωριού δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο πόλεμο.

& Πηγές: Rakovo [Αυστριακός Xάρτης] · Ράκοβον καζά Μοναστηρίου, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη] · Раково / Битолска каза, 850 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900] · Rakovo, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη] · Rakovo / Caza de Bitolia (Monastir), χριστιανικός πληθυσμός: 640 πατριαρχικοί Βούλγαροι λειτουργία ενός πατριαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 22 μαθητές [Brancoff 1905] · Ράκοβον, πατριαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και πατριαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908] · Ράκοβο Μοναστηρίου, 807 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί) [Χαλκιόπουλος 1910] · Ράκοβον Φλωρίνης, 1.008 άτομα (509 άρρενες και 499 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913] · Ράκοβο Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918] · Ракова, 100 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920] · Ράκοβον Φλωρίνης, 811 άτομα (401 άρρενες και 410 θήλεις) 299 οικογένειες [Απογραφή 1920] · Μετονομασία του οικισμού από Ράκοβο σε Κρατερό [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926] Ρευστοποιήθηκαν 123 περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης] · Κρατερόν (Ράκοβον) Φλωρίνης, 740 άτομα (380 άρρενες και 360 θήλεις) δύο ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες) 687 ήταν ομοδημότες, 52 ετεροδημότες και ένας αλλοδαπός 73 δημότες απογράφηκαν αλλού [Απογραφή 1928] · Κρατερό (Ράκοβον), υπήρχαν 110 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 2 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων. Ηρωϊκόν χωρίον με φανατικούς Έλληνας [Στατιστική 1932] · Ράκοβο, «Σχεδόν όλοι δικοί μας» [Στέφος Γρηγορίου 1935] · Κρατερόν Φλωρίνης, 853 άτομα (401 άρρενες και 452 θήλεις) [Απογραφή 1940] · Κρατερόν, 950 κάτοικοι, εκ των οποίων 250 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 950 άτομα ελληνικής συνείδησης [Στατιστική 1945] · Раково: Χριστιανικό μακεδονικό χωριό [Симовски] · Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν Ø 1951: 719, 1961: 556, 1971: 246, 1981: 197, 1991: 208, 2001: 151 · Υψόμετρο 950 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

R Μεταξύ 1903-1915 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 76 άτομα: Ilia Stoytche, Ilo Pano, Riste Jovan, Riste Velian, Nestar Sotir, Dimitri Bogine, Petro Ilo και Demitri Bazin το 1903 Dimitre Tritchi, Lazart Ilo, Petre Staitche, Flo Stefo, Andrea Tasseff, Temelko Nechko και Guiorzni Tadoc το 1904 Avram Ilo, Kole Nedelko και Karofil Guiorgnieff το 1905 Dimitri Nicola το 1906 Daniel Petre, Nicoles Steffan, Velian Tasse, Spasse Tasse, Riste Atanas και Constantin Gligor το 1907 Stefan Stoyan, Lazor Constantin, Tessa Andra, Nedalcol Rista και Ghiorghi Varafil το 1909 Krste Stoyan, Sotir Ilio, και Mitre Tragtse το 1911 Vassil Stoyan, Petri Dimitri, Petre Dimitri, Stoyan Nicolas, Spiro Costi, Soter Nicola, Stefo Todor, Lazor Serglio, Mitre Stoyan, Triandafie Dimitri, Tasse A. Dimitri, Tavle Lazor, Petre Vassil, Fraytche Lazor, Stefo Constantin, Temelco Tasse, Andrea Riste, Iivan Todor, Georges Damian, Vassil Paole, Ivan Dimitri, Ilia Bogoya, Creste Cotcho, Lazor Bogoya και Piste Trento το 1912 Tanglurel Cristo, Pavle Stoyan, Hia Dimitri, Efthim Vassil, Pavle Nedelko, Thanas Papa Dimitri, Ignatz Petco, Andrea Risto, Lazor Georgi, Angele Riste, Craytze Velian, Stoyan Yovan και Dimitri Yani το 1913 Spase Geozolamon, Athanass Nicolaou, Daniil Petrou και Daniel Vidinou το 1915.

$ 1903-1908: Στις 23 Ιουνίου 1903, ο Δραγούμης σχολιάζει ως αμφίβολη την είδηση πως στο Ράκοβο, οι χωρικοί «ωρκίσθησαν εις το Κομιτάτον καταβαλόντες 900 γρόσια υπέρ αυτού» [Δραγούμης, 156]. Στις 6 Ιουλίου, όλοι οι κάτοικοι ήταν στα βουνά και γυμνάζονταν στα όπλα με τους αυτονομιστές [Δραγούμης, 172]. Το Ράκοβο συμμετείχε στη επανάσταση του Ίλιντεν και στις 31 Ιουλίου 1903, ο οθωμανικός στρατός έκαψε σε αντίποινα ολόκληρο το χωριό, εκτός από τρία σπίτια [Δραγούμης, 210, 218, 596]. Κατ' άλλες εκτιμήσεις, καταστράφηκαν εδώ τα 100 από τα 120 σπίτια [ΔΙΣ, 90] · Οι Έλληνες είχαν στρατολογήσει ως μισθοφόρο από το Ράκοβο, τον Παύλο (Ρακοβίτη), γνωστό στην περιοχή και σαν Τρελοπαύλο. Ο Παύλος, σαν καπετάνιος των Ελλήνων, τον Αύγουστου και τον Σεπτέμβριο του 1907, «σκότωσε πάνω στο βουνό σε δύο δόσεις πολλούς χωρικούς». Οι συγχωριανοί του, είχαν με τον Παύλο «πολλά ντράβαλα στο κεφάλι τους» και γνώρισαν από από αυτόν «πολλές αφαιμάξεις στο πορτοφόλι τους» [Μόδης Α, 269, 274, 281]. Ο Καραβίτης θυμάται πως ο Παύλος Ρακοβίτης «δυστυχώς έπινε περισσότερο απ' ότι έπρεπε και το πιοτό τον έκανε έξω φρενών». Ο Πετσίβας δε γράφει, ότι το 1985 ένας γέρος στο Ράκοβο του είπε, όταν το ρώτησε τι ξέρει για τον Παύλο: "Το κάθαρμα, αυτός σκότωσε τη μάνα μου"» [Καραβίτης, 617-618] · Στα τέλη Αυγούστου 1905 το σώμα του Μακρή συνεπλάκη στο Ράκοβο με την τσέτα του Ναούμ, σκοτώνοντας τρεις αντιπάλους. Λίγες μέρες αργότερα οι άντρες του Ναούμ και του Μακρή συγκρούστηκαν ξανά στο Ράκοβο [ΔΙΣ, 198]. Ο Μακρής σημειώνει σχετικά: «Οι χωρικοί, ύστερα από αυτά, φοβήθηκαν και εγκατέλειψαν το χωριό Ράκοβο. ΄Έμειναν δηλαδή μόνο οι γυναίκες. Οι άντρες έφυγαν και κρύφτηκαν από φόβο, μήπως πάμε και τους σκοτώσουμε, νομίζοντας ότι μας πρόδωσαν». [Μακρής 100]. Ο Μακρής έστειλε μήνυμα να απαρνηθούν οι κάτοικοι την εξαρχία, να δηλώσουν προσχώρηση στο πατριαρχείο και δεν έχουν τίποτα να φοβούνται: «Συστήσαμε στους χωρικούς, για να είναι ασφαλισμένοι από μας, να πάνε στο Μοναστήρι στη Μητρόπολη (εκεί ήταν μητροπολίτης ένας εφάμιλλος του μητροπολίτη Καστοριάς, ο Φορόπουλος) και να μας φέρουνε χαρτί της Μητροπόλεως με τη σφραγίδα της, ότι ξαναγύρισαν στην Ορθοδοξία. Πραγματικά πήγαν και την άλλη μέρα ήρθαν με το χαρτί και τη σφραγίδα του Φορόπουλου. Ύστερα απ' αυτό το Ράκοβο έγινε κέντρο των ελληνικών συμμοριών» [Μακρής, 102-103] · Ως βάση των σωμάτων, το Ράκοβο έγινε πολύτιμο για την ελληνική οργάνωση: «Το Ράκοβον ήτον το μόνον καταφύγιον, εκεί κατέφευγον όλα τα σώματα απ' όλες τις περιφέρεις, όταν εστενοχωρούνταν από το στρατό» [Καούδης, 136] · Στις 8 Οκτωβρίου 1907 το Ράκοβο δέχτηκε επίθεση από τους βοεβόδες Άτσεφ, Τράικο, Τσόλε και Λέοντεφ. Οι περισσότεροι κάτοικοι έλειπαν στο παζάρι στα Μπίτολα. Σύμφωνα με ελληνικό προξενικό έγγραφο, μετά την επίθεση το χωριό είχε μεταβληθεί σε «σωρό ερειπίων» [Βλάχος, 506 Βακαλόπουλος Β, 295 Καραβίτης, 666-668]. Ο Καραβίτης γράφει στο ημερολόγιό του στις 10 Οκτωβρίου 1907, για 70 καμένα σπίτια και δυο-τρεις άντρες γέροντες νεκρούς, μεταξύ των οποίων ήταν και ο πατέρας του Παύλου Ρακοβίτη [Βάρδας Β, 974].

Ä Από την εισαγωγή του Γιώργου Πετσίβα, το 1994, στα Απομνημονεύματα του Καραβίτη: «Το Ράκοβο, όμως του καπετάν Παύλου εγκαταλείπεται σταθερά. Στη μικρή πλατεία μια δεκάδα γερόντοι λιάζονται σιωπηλοί και κοιτούν παράξενα ενοχλημένοι τον ξένο που τους έβγαλε από το σιωπηλό τους διαλογισμό. "Τώρα το θυμηθήκατε"; απαντά επιθετικά ένας τους, όταν κατάλαβε γιατί ρωτώ. "Μα δεν είμαι πολιτικός, ούτε κρατικός υπάλληλος, τους απαντώ, απλώς ψάχνω λεπτομέρειες για τη ζωή του Παύλου Ρακοβίτη, αφού θα δημοσιεύσω τα Απομνημονεύματα του Ιωάννη Καραβίτη, που έδρασε στα γύρω χωριά και γράφει γι αυτόν". "Όλα τελευταία στιγμή, κανείς δεν ενδιαφέρεται για δω", απαντά σαν να μονολογεί. Ο διπλανός του, που μπαίνει στο νόημα της ερώτησής μου, τον καθησυχάζει, λύνεται η αντιπαράθεση και συζητάμε για τα παλιά, ενώ παρατηρώ τα σύγχρονα. "γιατί δεν ζητάτε να κάνουν κάτι για το χωριό σας, να δουλέψουν τα παιδιά σας εδώ να μην φεύγουν"; "Κανείς δεν κάνει για μας, απαντούν, κανείς δεν ενδιαφέρεται". "Ζητήστε", επιμένω "φωνάξτε, ακόμη και το μωρό δεν το ταΐζει η μάνα του χωρίς να κλάψει". "Εδώ κύριε, μου απαντά, το μωρό φοβάται να κλάψει!"» [Καραβίτης, κη΄- κθ΄].

81. Ράμανλι / Ramanli. Μετονομάστηκε σε Ελεούσα. Στην απογραφή του 1928 ήταν οικισμός της κοινότητας Μεσοχωρίου, της επαρχίας Φλωρίνης. Ήταν ένα μικρό εξαρχικό χωριό. Άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότεροι προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Ο πληθυσμός του το 1912 και το 1928, ήταν αντίστοιχα 160 και 60 άτομα. Το σύνολο των κατοίκων του ήταν χαρακτηρισμένο ως ανθελληνικών φρονημάτων. Ο οικισμός ερήμωσε προπολεμικά.

& Πηγές: Rahmanli [Αυστριακός Χάρτης] · Ραχμανλή καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη] · Ραχμανλή Φλωρίνης, 160 χριστιανοί κάτοικοι [Σχινάς 1886] · Рахманли (Раманче) / Леринска каза, 140 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900] · Ramanli / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 128 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905] · Ραχμανλή Φλωρίνης, 122 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910] · Ραχμανλή Φλωρίνης, 123 άτομα (40 άρρενες και 83 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913] · Ραχμανλή Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Χασάνοβον [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918] · Рамаља, 12 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920] · Ραχμανλή Φλωρίνης, 68 άτομα (35 άρρενες και 33 θήλεις) [Απογραφή 1920] · Μετονομασία του οικισμού από Ραχμανλή σε Ελεούσα [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926] · Ελεούσα (Ραχμανλή) Φλωρίνης, 59 άτομα (39 άρρενες και 20 θήλεις) δύο ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες) 50 ήταν ομοδημότες και 9 ετεροδημότες [Απογραφή 1928] · Ελεούσα (Ραχμανλή), υπήρχαν 18 ξενόφωνες οικογένειες, όλες δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932] · Рахманли (Ромалија): Μικρό μακεδονικό χωριό [Симовски]. Στην απογραφή του 1940 ήταν έρημο.

$ 1903-1908: Τη Δευτέρα 13 Απριλίου 1903, αυτονομιστική τσέτα είχε βρει κατάλυμα στο χωριό. «Τούτου γνωσθέντος εν Φλωρίνη απέστειλαν αι Αρχαί σώμα στρατιωτών, όπερ ελθόν την πρωΐαν της Τρίτης εισήλθεν εν Ραχμανλή και διήρπασε τας οικίας των χωρικών, πολλούς δε και εκακοποίησαν» [Δραγούμης, 84].

82. Ράμπι / Rambi. Μετονομάστηκε σε Λαιμός. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Πρεσπών, του νομού Φλωρίνης. Ήταν ένα μικτό χωριό εξαρχικών Μακεδόνων και μουσουλμάνων Αλβανών. Οι Χριστιανοί κάτοικοί του συμμετείχαν στο Ίλιντεν. Τα περισσότερα σπίτια του χωριού κάηκαν εκείνες τις μέρες του 1903, είτε από τους επαναστάτες, είτε από το στρατό. Χριστιανοί από το χωριό, που μετανάστευσαν (οι περισσότεροι προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 ζούσαν στο Ράμπι περίπου 350 χριστιανοί Μακεδόνες και 150 μουσουλμάνοι Αλβανοί. Οι μουσουλμάνοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό μέχρι το 1924. Στη θέση τους εγκαταστάθηκαν χριστιανοί πρόσφυγες από την Τουρκία και πατριαρχικοί Μακεδόνες από την Αλβανία. Το 1928 υπήρχαν στο χωριό 450 Μακεδόνες και 100 πρόσφυγες απ' την Τουρκία. Οι περισσότεροι Μακεδόνες είχαν χαρακτηριστεί από την κρατική ασφάλεια ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Τα 2/3 των γηγενών κατοίκων του, εγκατέλειψαν το Ράμπι στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, καταφεύγοντας στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Μεταπολεμικά η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε στο χωριό 100 νομιμόφρονες Βλάχους από την Ήπειρο.

& Πηγές: Rembi [Αυστριακός Xάρτης] · Ράμπι καζά Μοναστηρίου, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη] · Рѫмби / Битолска каза, 196 χριστιανοί Βούλγαροι και 100 μουσουλμάνοι Αλβανοί [Кънчов 1900] · Rembi, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη] · Rambi / Caza de Bitolia (Monastir), χριστιανικός πληθυσμός: 256 εξαρχικοί Βούλγαροι και 156 Αλβανοί [Brancoff 1905] · Ράμπη: «Εξαρχικόν από το 1903» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909] · Ράμπη Μοναστηρίου, 193 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910] · Ράμπη Πρεσπών, 477 άτομα (248 άρρενες και 229 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913] · Ράμπη Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918] · Рамби, 50 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920] · Ράμπη Φλωρίνης, 555 άτομα (204 άρρενες και 261 θήλεις) [Απογραφή 1920] · Μετονομασία του οικισμού από Ράμπη σε Λαιμόν [ΦΕΚ 55 / 15. 2. 1926] · Ράμπι / Σαούφτσι (Λαιμός) γραφείου Φλωρίνης, έγινε μικτός οικισμός γηγενών και προσφύγων μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 23 προσφυγικές οικογένειες (99 άτομα) [ΕΑΠ] · Ράμπη, μικτός οικισμός μουσουλμάνων και χριστιανών, έφυγαν 20 οικογένειες μουσουλμάνων (123 άτομα) και ήρθαν 35 οικογένειες προσφύγων: 30 από τη Μικρά Ασία και πέντε από αλλού [Πελαγίδης] · Λαιμός (Ράμπη) Φλωρίνης, 547 άτομα (283 άρρενες και 264 θήλεις) 27 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (12 άρρενες και 15 θήλεις) 497 ήταν ομοδημότες, 49 ετεροδημότες και ένας αλλοδαπός [Απογραφή 1928] · Λαιμός (Ράμπη), υπήρχαν 88 ξενόφωνες οικογένειες (έξι οικογένειαι είναι πρόσφυγες εκ των χωρίων των παραχωρηθέντων στην Αλβανία), εκ των οποίων 12 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932] · Ράμπη, «Δικοί μας, οι οικογένειες Παπαναούμ, Μουδούση και Παπαδημητρίου» [Στέφος Γρηγορίου 1935] · Λαιμός Φλωρίνης, 738 άτομα (419 άρρενες και 319 θήλεις) [Απογραφή 1940] · Λαιμός (μαζί με τον οικισμό Μηλιώνα), 900 κάτοικοι, εκ των οποίων 650 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 450 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 200 ρευστής και 250 ελληνικής [Στατιστική 1945] · «Στο Λαιμό, το Μάρτη του 1946 χωροφύλακες κάψανε δύο αχυρώνες με χόρτο» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947] · Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Μακεδόνες και άτομα προσφυγικής καταγωγής [Boeschoten] · Р'би (Рамби, Р'мби, Роби): Μικτό χωριό χριστιανών Μακεδόνων και μουσουλμάνων Αλβανών. Μέχρι το 1924 οι μουσουλμάνοι υποχρεώθηκαν να φύγουν. Στη θέση τους εγκαταστάθηκαν 27 πρόσφυγες από τον Καύκασο και έξι μακεδονικές οικογένειες από τα χωριά Λέσκα / Leska και Πούστετς / Pustec, του αλβανικού τμήματος της Μεγάλης Πρέσπας. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, 44 οικογένειες κατέφυγαν από το χωριό στη Γιουγκοσλαβία και 43 σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Στο Ράμπι απέμειναν 50 μακεδονικές οικογένειες. Η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε στη θέση των πολιτικών προσφύγων, 20 βλάχικες οικογένειες από την Ήπειρο [Симовски] · Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν Ø 1951: 466, 1961: 427, 1971: 286, 1981: 251, 1991: 250, 2001: 299 · Υψόμετρο 940 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

R Μεταξύ 1905-1910 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής οκτώ άτομα: Ligar Bogoya, Stefan Nicola, Panafotti Traico και Nicola Janacki το 1905 Stefo Lazor, Risto Lazor, Astre Lazor και Vassil Doitsine το 1910.

$ 1903-1908: Από εδώ καταγόταν ο βοεβόδας Γκέλε [Δραγούμης, 118] · Οι μακεδόνες κάτοικοι του χωριού συμμετέχουν στην επανάσταση του Ίλιντεν και πυρπολούν το σπίτι, το χάνι και το κτήμα του Δερβίς Μπέη, καθώς επίσης το τουρκικό σχολείο και σπίτια μουσουλμάνων κατοίκων. Στη συνέχεια ανεβαίνουν στο βουνό [Δραγούμης, 204 και 597]. Στις 3 Αυγούστου, τσέτα σκότωσε τον πατριαρχικό παπά του χωριού Σπύρο Παπαναούμ και τον ηλικίας 17 ετών εγγονό του, αφού πρώτα τους κατηγόρησε για εσχάτη προδοσία, και συνεργασία με την οθωμανική διοίκηση [Δραγούμης, 228, 242, 600]. Στις 17 Αυγούστου ο στρατός έκαψε, σε αντίποινα για τη συμμετοχή στην επανάσταση, τα χριστιανικά σπίτια στο Ράμπι [Δραγούμης, 234] · Άνθρωποι της ελληνικής οργάνωσης στο Ράμπι ήταν οι οικογένειες Παπαναούμ, Μουντούση και Παρασκευαΐδη [Τσάμης, 155]. Στις 22 Οκτωβρίου 1905 ο Βάρδας σημειώνει στο ημερολόγιό του, πως η ελληνική οργάνωση βρήκε στο Ράμπι δύο πρόθυμους να συνεργαστούν: «τον Μήτρον Σπύρου και τον κεχαγιάν Μανέν, όστις ζητεί δύο λίρας κατά μήνα» [Βάρδας Α, 266].

83. Ράχοβα ή Ράχοβο ή Ορέχοβο ή Όροβο / Rahova ή Rahovo ή Orehovo ή Orovo. Μετονομάστηκε σε Πυξός και στη συνέχεια σε Πύξος. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται ως Ερείπια Πυξού. Στην απογραφή του 1940 ήταν κοινότητα της επαρχίας Φλωρίνης. Πρόκειται για ένα χριστιανικό μακεδονικό οικισμό, οι κάτοικοι του οποίου προσχώρησαν στην εξαρχία. Άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότεροι προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928, ο πληθυσμός του χωριού ήταν αντίστοιχα περίπου 360 και 430 Μακεδόνες. Οι περισσότεροι από αυτούς, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, το σύνολο των κατοίκων εγκατέλειψαν το χωριό τους και κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία ή σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

& Πηγές: Rahova (Orehovo) [Αυστριακός Xάρτης] · Ρέχοβα καζά Κορυτσάς [Χάρτης Κοντογόνη] · Орѣхово / Битолска каза, 72 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900] · Rahova (Orehovo), λειτουργία πατριαρχικής εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη] · Orehovo / Caza de Bitolia (Monastir), χριστιανικός πληθυσμός: 184 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905] · Ορέχοβον: «Εξαρχικόν από το 1903» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909] · Ράχωβα ή Όροβον Πρεσπών, 363 άτομα (205 άρρενες και 158 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913] · Ράχωβα ή Όροβον Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τους οικισμούς Δρομπιτσίστα και Τσέργι[ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918] · Орово, 40 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920] · Ράχωβα ή Ορέχοβον Φλωρίνης, 373 άτομα (187 άρρενες και 186 θήλεις) [Απογραφή 1920] · Μετονομασία του οικισμού από Ράχωβα ή Όροβον σε Πυξός [ΦΕΚ 156 / 8. 8. 1928] · Ρευστοποιήθηκαν τέσσερις περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης] · Πυξός (Ράχωβα ή Όροβον) Φλωρίνης, 431 άτομα (219 άρρενες και 212 θήλεις) 6 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες) 417 ήταν ομοδημότες 12 ετεροδημότες και δύο αλλοδαποί 11 δημότες απογράφηκαν αλλού [Απογραφή 1928] · Πυξός (Ορέχοβον), υπήρχαν 72 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 42 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932] · Πύξος Φλωρίνης, 489 άτομα (242 άρρενες και 247 θήλεις) [Απογραφή 1940] · Πυξός, 437 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 237 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 150 ρευστής και 50 ελληνικής [Στατιστική 1945] · «Στον Πυξό, το καλοκαίρι του 1946, χωροφύλακας βίασε τη Βασιλίτσα Γιαννοπούλου το Σεπτέμβρη του 1946 εδώ, χωροφύλακες κάψανε 15 καλύβια» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947] · Орово (Рахово): Χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Ερήμωσε στο τέλος του εμφυλίου πολέμου. Οι κάτοικοί του κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης [Симовски] · Στην απογραφή του 1951 το χωριό ήταν έρημο.

R Μεταξύ 1905-1910 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 20 άτομα: Nicola Feaich και Jovan Thass το 1902 Georghi Cunelko, Traytse Petre, Joran Qiste, Joran Shefo και Josif Spasse το 1905 Satoyan Stoico το 1906 Pusse Gheorghi, Okrsto Passeff και Done Pemelkoff το 1909 Stefo Gadao το 1910 Mitre Risto και Marco Tancole το 1906 Georgi Riste, Petr Riste, Spiro Mihal, Petre Trayco, Lago Ghergo και Gabriel Mitre το 1912.

84. Ρόσεν ή Ρόσνα / Rosen ή Rosna. Μετονομάστηκε σε Σιταργιά και στη συνέχεια σε Σιταριά. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Μελίτης, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για ένα παλαιό οικισμό, πληροφορίες για τον οποίο βρίσκουμε σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Οι χριστιανοί μακεδόνες κάτοικοί του προσχώρησαν στην εξαρχία. Το 1903 το χωριό συμμετέχει στην επανάσταση του Ίλιντεν. Κάτοικοι από το χωριό, που μετανάστευσαν (οι περισσότεροι προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928, ο πληθυσμός του χωριού ήταν αντίστοιχα περίπου 550 και 600 άτομα. Τα περισσότερα από αυτά, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου μερικές οικογένειες κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

& Πηγές: Το χωριό Росна ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα: α) τιμάριο του Мустафа (γιου του Хасух) με 51 οικογένειες και β) τιμάριο των Бали Ибрахим (γιου του Ибрахим) και του Касим (γιου του Хамза) με 56 οικογένειες [Турски Документи] · Rosna [Αυστριακός Χάρτης] · Ρόσνα καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη] · Ρόσνα Φλωρίνης, «έχει κατοίκους 580 χριστιανούς, εκκλησίαν και πύργους των ιδιοκτητών αδελφών Ρόμπε» [Σχινάς 1886] · Росенъ (Росна) / Леринска каза, 400 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900] · Rosna / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 480 εξαρχικοί Βούλγαροι λειτουργία ενός εξαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 30 μαθητές [Brancoff 1905] · Ρόσνα, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908] · Ρόσνα Φλωρίνης, 349 σχισματικοί βουλγαρίζοντες (: εξαρχικοί Μακεδόνες) [Χαλκιόπουλος 1910] · Ρόσνα Φλωρίνης, 552 άτομα (287 άρρενες και 265 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913] · Ρόσνα Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918] · Росна, 70 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920] · Ρόσνα Φλωρίνης, 448 άτομα (204 άρρενες και 244 θήλεις) 113 οικογένειες [Απογραφή 1920] · Μετονομασία του οικισμού από Ρόσνα σε Σιταργιά [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926] · Ρευστοποιήθηκαν τρεις περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης] · Σιταργιά (Ρόσνα) Φλωρίνης, 590 άτομα (288 άρρενες και 302 θήλεις) τέσσερις ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (ένας άντρας και τρεις γυναίκες) 572 ήταν ομοδημότες 17 ετεροδημότες και ένας αλλοδαπός 11 δημότες απογράφηκαν αλλού [Απογραφή 1928] · Σιταριά (Ρόσνα), υπήρχαν 110 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 105 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων (μία οικογένεια εκ τούτων είναι σέρβου υπηκόου, βουλευτού εν Σερβία και μεγαλοκτηματίου εκ Ρόσνας) [Στατιστική 1932] · Ρόσνα, «Δικοί μας, ο Θόδωρος Μπουτζίκης (πρόσφυγας εκ Μοναστηρίου) και ο Λάζαρος Στογιάντσης» [Στέφος Γρηγορίου 1935] · Σιταριά Φλωρίνης, 805 άτομα (405 άρρενες και 400 θήλεις) [Απογραφή 1940] · Σιταριά, 856 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 600 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 200 ρευστής και 56 ελληνικής [Στατιστική 1945] · «Στη Σιταριά, χωροφύλακες πυροβόλησαν και σκότωσαν τον Παντελή Χρίστου έξω από το χωριό, τον Ιούλη του 1945» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947] · Росен: Χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, οκτώ οικογένειες από το χωριό κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης [Симовски] · Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν Ø 1951: 805, 1961: 847, 1971: 714, 1981: 733, 1991: 736, 2001: 812 · Υψόμετρο 640 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

R Μεταξύ 1904-1912 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής δεκατέσσερα άτομα: Alexo Joftchef, Petre Rista, Fraico Risto και Petre Rista το 1904 Lazor Tirptche και Vane Stoian το 1905 Gheorghi Lazor και Kire Michal το 1907 Giorgi Pandil το 1910 ...afo Vane, Elia Ristoff, Ilo Doneff, Nicola Stefoff και Stoyan Constantin το 1912.

$ 1903-1908: Το χωριό συμμετείχε στην επανάσταση του Ίλιντεν και οι κάτοικοι του εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και ανέβηκαν στα βουνά [Δραγούμης, 82, 195, 582 και Γούναρης, 168]. Στις 2 Σεπτεμβρίου 1907, ο Τσόντος-Βάρδας με επιστολή του εξαδέλφου του οπλαρχηγού Μιχάλη Τσόντου, μαθαίνει πως ο τελευταίος αιχμαλώτισε και σκότωσε δυο χωρικούς από τη Ρόσεν, οι οποίοι έκοβαν ξύλα σε γειτονικό δάσος [Βάρδας Β, 902].

85. Ρούλια / Rulja. Μετονομάστηκε σε Κατωχώρι και στη συνέχεια σε Κώτας. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός της κοινότητας Κρυσταλλοπηγής, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για χριστιανικό μακεδονικό οικισμό, οι περισσότεροι κάτοικοι του οποίου είχαν προσχωρήσει στην εξαρχία. Το 1903 το χωριό συμμετέχει στην επανάσταση του Ίλιντεν. Κάτοικοι από το χωριό, που μετανάστευσαν (οι περισσότεροι προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928, ο πληθυσμός του χωριού ήταν αντίστοιχα περίπου 550 και 500 άτομα. Τα περισσότερα από αυτά, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου τα 2/3 των κατοίκων του χωριού κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία.

& Πηγές: Rulija [Αυστριακός Xάρτης] · Ρούλια καζά Καστορίας, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη] · Ρούλια Καστορίας: «έχοντος 400 χριστιανούς, εκκλησίαν και 2 χάνια επί της οδού» [Σχινάς 1886]· Руля / Костурска каза, 500 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900] · Rulija, λειτουργία τόσο πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας, όσο και εξαρχικού σχολείου [Χάρτης Κοντογιάννη] · Παπαδιά, το 1902 είχε 70-90 οικογένειες [Πετσίβας] · Roulia / Caza de Kostour (Kastoria), χριστιανικός πληθυσμός: 600 εξαρχικοί Βούλγαροι λειτουργία ενός εξαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 45 μαθητές [Brancoff 1905] · Ρούλια, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908] · Ρούλια: «Αποσκίρτησε τω 1899 και προσήλθε εις την Ορθοδοξίαν τω 1902. Τω 1903 όμως εκηρύχθη εντελώς σχισματικόν» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909] · Ρούλια Καστορίας, 580 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι υπό των Βουλγάρων (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) από το 1907 [Χαλκιόπουλος 1910] · Ρούλια Πρεσπών, 572 άτομα (303 άρρενες και 269 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913] · Ρούλια Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918] · Руља, 100 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920] · Ρούλια Φλωρίνης, 504 άτομα (240 άρρενες και 264 θήλεις) 107 οικογένειες [Απογραφή 1920] · Μετονομασία του οικισμού από Ρούλια σε Κατωχώρι [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927] · Ρευστοποιήθηκαν δύο περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης] · Κώττα, τέως Κατωχώρι (Ρούλια) Φλωρίνης, 491 άτομα (234 άρρενες και 257 θήλεις) δύο ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες) 475 ήταν ομοδημότες και 16 ετεροδημότες 17 δημότες απογράφηκαν αλλού [Απογραφή 1928] · Κατωχώρι (Ρούλια), υπήρχαν 120 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 70 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932] · Ρούλια, «Δικοί μας, η οικογένεια Κώττα» [Στέφος Γρηγορίου 1935] · Κώτας Φλωρίνης, 586 άτομα (272 άρρενες και 314 θήλεις) [Απογραφή 1940] · Κώτας, 619 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 200 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 269 ρευστής και 150 ελληνικής [Στατιστική 1945] · «Στην Κόττα τον Απρίλη του 1945, οι χωροφύλακες Γιώργος και Καραφύλλης βίασαν την Ελένη Βασιλείου» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947] · Рулја: Χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου 75 οικογένειες κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία [Симовски] · Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν Ø 1951: 218, 1961: 182, 1971: 99, 1981: 59, 1991: 49, 2001: 53 · Υψόμετρο 890 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

R Μεταξύ 1906-1915 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής επτά άτομα: Sotir Filoff το 1906 Grozdanoff Vassil και Vassil Pando το 1910 Cale Stoyanoff το 1912 Gheorghi/Dimitri or Dimitri Gheorgi, Andrea Erayco, Uladen Vanghel το 1913.

$ 1903-1908: Από τη Ρούλια καταγόταν ο πρώην μουχτάρης και κατόπιν ληστής Κότε, γνωστός στους Έλληνες ως Κώτας ή Κωνσταντίνος Χρήστου (1863-1905) [Γούναρης, 65]. Η ομάδα του Κότε είχε 22 άντρες και είχε προσχωρήσει στο αυτονομιστικό κίνημα [Δραγούμης, 176, 544].