ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΟΥ

ΕΠΙΦΑΝΙΟΥ Ι. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

Η ΕΝ ΚΥΠΡΩ,
«ΜΕΙΖΩΝ ΣΥΝΟΔΟΣ»
ΚΑΙ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ

ΕΚΔΟΣΙΣ

ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ
ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΚΥΠΡΟΥ

1973

Το Φεβρουάριο του 1973 ο Μακάριος επανεξελέγη για τρίτη φορά Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Την 7ην Μαρτίου του ιδίου έτους οι τρεις Μητροπολίτες της Κύπρου αποφάσισαν «την καθαίρεσιν του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’ από του Επισκοπικού και κληρικού καθόλου αξιώματος και την επαναφοράν τούτου εις την τάξιν των λαϊκών», διότι δεν ανταποκρίθη εις την απαίτησίν των να παραιτηθεί του Προεδρικού αξιώματος. Η πράξη αυτή των τριών Μητροπολιτών καταδικάσθηκε από το λαό και δεν αναγνωρίσθηκε από τους Αρχηγούς των Ορθοδόξων Εκκλησιών.

Από της 5ης μέχρι της 14ης Ιουλίου 1973 συνήλθε στη Λευκωσία Μείζων και Υπερτελής Σύνοδος, η οποία, αφού εκήρυξε αντικανονικήν και, κατ’ ακολουθίαν, άκυρον, ανυπόστατον και ανενέργητον την απόφαση των τριών Μητροπολιτών, εκάλεσεν αυτούς εις επάνοδον εις την μετά του Αρχιεπισκόπου προτέραν κανονικήν σχέσιν και κοινωνίαν και εν συνεχεία καθήρεσεν αυτούς, επειδή παρήκουσαν στις υποδείξεις και προτροπάς αυτής.

Ο Πάπας και Πατριάρχης Νικόλαος ΣΤ’Αλεξανδρείας προήδρευσε της Μείζονος Συνόδου.

Αντί προλόγου

Ο εν Αθηναις αρχιμανδρίτης π. Επιφάνιος Θεοδωρόπουλος, γνωστός και εις Κύπρο από τα περισπούδαστα βιβλία του, είχε την ευγενή καλωσυνην να κοινοποιηση ημιν αντιγραφον επιστολής του προς τον διευθυντην του περιοδικού του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας «ΠΑΝΤΑΙΝΟΣ», Θεοφιλεστατον Επισκοπον Ελευσινος κ. Τιμοθεον, εν τη οποία πραγματεύεται τα της εν Λευκωσία, συνελθουσης θλιβερός εκείνης «Μείζονος» Συνόδου.

Ο Πανοσιολογιωτατος Αρχιμανδρίτης π. Επιφανιος Θεοδωροπουλος, εις των διαπρεπεστερων Ορθοδόξων Κανονολογων, διαθέτει σπανιαν δυναμιν σκέψεως και εξαιρετον επιστημονικον καταρτισμον. Ούτος κονιορτοποιεί κυριολεκτικώς τα έωλα επιχειρήματα των υποστηρικτών της δήθεν «μείζονος».

Εν τοιούτον κειμενον αποφασιστικής σημασίας δια την Ορθοδοξιαν νομιζομεν, ότι δεν εχομεν το δικαίωμα να το κρατησωμεν δια τους εαυτούς μας, αλλ' ότι οφειλομεν να το παραδωαωμεν εις την δημοσιότητα, εκδίδοντες αυτό εις ίδιον τεύχος προς πληροφοριαν πάντων. Πιστευομεν ότι τούτο δεν θα στενοχωρηση τον συντακτην του, εφ όσον πρόκειται περί θέματος αληθείας και δικαίου, ως και εκείνος επισημαίνει εν τη επιστολή του.

+ Ο Πάφου Γεννάδιος

+ Ο Κιτίου Άνθιμος

+ Ο Κυρηνειας Κυπριανός

Νοέμβριος 1973.

Εν Αθηναις τη 6η Οκτωβρίου 1973

Τω Θεοφιλεστάτω Επισκόπω Ελευσίνος κ.κ. ΤΙΜΟΘΕΩ, Διευθυντή του «Πανταίνου» και Συνέδρω της εν Κύπρω συγκληθείσης «Μείζονος Συνόδου».

Αλεξάνδρειαν

«Τα των φίλων άπιστα, τα της Εκκλησίας αποίμαντα.. Έρρει τα καλά, γυμνά τα κακά, ο πλους εν νυκτί, πυρσός ουδαμού, Χριστός καθεύδει...».

Γρηγόριος Ναζιανζηνός (Επιστολή LΧΧΧ, Φιλαγρίω).

«Λαλήσω, ἵνα ἀναπαύσωμαι ἀνοίξας τὰ χείλη· ἄνθρωπον γὰρ οὐ μὴ αἰσχυνθῶ, ἀλλὰ μὴν οὐδὲ βροτὸν οὐ μὴ ἐντραπῶ· οὐ γὰρ ἐπίσταμαι θαυμάσαι πρόσωπα· εἰ δὲ μή, καὶ ἐμὲ σῆτες ἔδονται. ... ἐὰν δύνῃ, δός μοι ἀπόκρισιν πρὸς ταῦτα· ὑπόμεινον, στῆθι κατ᾿ ἐμὲ καὶ ἐγὼ κατὰ σέ.»

(Ιώβ λβ' 20 - 22, λγ' 5).

Θεοφιλέστατε·

τη 26η Σεπτεμβρίου ε. έτους, ημέρα καθ' ην εορτάζεται η μετάστασις του Μαθητού της Αγάπης Ιωάννου του Θεολόγου, εύρον εν τοις Γραφείοις του Ιδρύματος των «Τριών Ιεραρχών», άρτι κομισθεν παρά του Ταχυδρομείου, το φύλλον Ιουλίου 1973 του επισήμου οργάνου του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, ήτοι του «Πανταίνου», ον διευθύνει η Υμετέρα Θεοφιλία.

Ανέγνων εν αυτώ μετά προσοχής πάντα τα κατά την εν Κύπρω γενομένην «Μείζονα Σύνοδον», άπερ εκτενώς εκτίθενται υφ' Υμών, ιδία δε την κατά των τριών Μητροπολιτών «Απόφασιν» αυτής, ην ειχον αναγνώσει παλαιότερον μόνον εν βραχυτάτη περιληψει.

Θεοφιλέστατε·

εσκεπτόμην πολύ τελευταίως αν έπρεπε να ειπω καγω λογον τινα σχεσιν εχοντα προς το ανεκδιηγητον δραμα της Κυπριακης Εκκλησιας. Η μελετη όμως των όσων δημοσιευονται εν τω «Πανταινω», ιδια δε της ρηθεισης «Αποφασεως» της πολυθρυλητου «Μειζονος Συνοδου», εξετιναξε παντα δισταγμον εκ της ψυχης μου και εγεννησεν εν αυτη ισχυροτατην παρορμησιν όπως μη σιωπησω πλεον. Αποφασιζω λοιπον να καταθεσω καγω την μαρτυριαν μου, ουχι δι' αλλον λογον, αλλα χαριν της αληθειας και του δικαιου, ων ουδεν εν τω κοσμω τιμιωτερον ή προσφιλεστερον.

Μελετων την «Αποφασιν», δι' ης οι ιεροι Κανονες (και μονον οι ιεροι Κανονες;...) δεινως κακοποιουνται, εβλεπον αυτους οιονει ως προσωπα, όπως ο Σωκρατης τους Νομους, λεγοντα μετα πικριας προς ενα εκαστον Υμων των μελων της «Μειζονος»: «Τι εγκαλων ημόν και τη πολει (γραφε Εκκλησια), επιχειρεις ημας απολλυναι;» (Πλατωνος Κριτων, κεφ. 12). Ταυτα ηκουον λεγοντων των ιερων Κανονων. «Και εν εμοι αύτη η ηχη τουτων των λογων βομβει και ποιει μη δύνασθαι των άλλων ακουειν» (Αυτοθι, κεφ. 17).

Ναι, Θεοφιλεστατε! Μονον τα προσωπα των ιερων Κανονων, τα καθημαγμενα εκ της ανηλεους μαστιγωσεως, βλεπω και μονον την οδυνηραν κραυγην αυτων ακουω. Άλλα προσωπα δεν βλεπω και αλλας φωνας δεν ακουω. Ουτε τον Μακαριον οιδα, ουτε τους τρεις Μητροπολιτας γιγνωσκω, ουτε τον Γριβαν επισταμαι, ουτε μετ' αλλου τινος εκ των πρωταγωνιστων της εν Κυπρω καταστασεως διατηρω οιανδηποτε σχεσιν. Αγνοω παντων ου μονον τας προθεσεις και τα ελατηρια, αλλα και αυτας τας οψεις. Ουτε η πολιτικη πλευρα του Κυπριακου ζητηματος απασχολει με, εστω και επ' ελαχιστον. Μονη η εκκλησιαστικη, η κανονικη πλευρα του Κυπριακου δραματος με συγκινει και με συγκλονιζει. Αυτης θα υπεραμυνθω, υπερ αυτης θα ομιλησω, δι' αυτην και μονον θα υψωσω, διαμαρτυρομενος, μετα παρρησιας την φωνην μου. Αν εκ της διαμαρτυριας μου επωφεληθωσι τυχον και ανθρωποι μη εχοντες αγνά ελατηρια (ους εγω ουκ οιδα· ο Θεος οιδε), τι προς εμε; Αναποφευκτα τα τοιαυτα! Δευτε λοιπον και διαλεχθωμεν:

Α'

Το όλον κειμενον (περιγραφαί και κρισεις Υμέτεραι, προσφωνησεις, αντιφωνησεις, τηλεγραφηματα, επιστολαι, ανακοινωσεις της «Μειζονος», Αποφασεις αυτης κ.τ.λ.) καταλαμβανει 29 όλας σελιδας του «Πανταινου». Ειχον την υπομονην να μετρησω ποσακις εν αυτω γινεται αναφορα εις τους ιερους Κανονας, δηλαδη ποσακις αναγραφεται εν αυτω η λεξις Κανων και τα παραγωγα αυτης, κανονικος, αντικανονικος κ.τ.τ.. Ευρον λοιπον τον αριθμον 103!!! Και ανεβοησα: Ω τλήμονες Κανόνες! Δια παντα προσφερεσθε, υπερ παντων στρατολογείσθε, τα παντα καλεισθε να στηριξητε, και μονον δι' εν αγνοείσθε, δι' εν εισθε ακαταλληλοι, υπερ ενος δεν δυνασθε να μαρτυρησητε: Οτι η υπο ιερωμενων ανδρων ασκησις κοσμικης εξουσιας ειναι ανεπιτρεπτος. Ανεκαλυφθησαν ευχερως Κανονες περι τροπου συγκροτησεως Συνοδων, περι αριθμου δικαστων, περι τιμης του Πρωτου, περι σχισματος, περι φατριας, περι τυρείας, περι συνωμοσιας, περι παρασυναγωγης, περι καταφρονησεως, περι διασαλευσεως της εκκλησιαστικης ενοτητος, περι απομακρυνσεως απο του Πρωτου, περι... περι... περι... Και μονον περι αποφυγης αναμειξεως των Λειτουργων του Θεου εις τα εργα του Καισαρος δεν ευρεθη ουδε εις Κανων!... Αληθως, Θεοφιλεστατε, εν ταις ημεραις ημων οι Κανονες κατηντησαν «κανόνια», ατινα στρεφει πας τις όπου βουλεται, παντως μονον κατα των αντιπαλων αυτου...

Β'

Η καθαιρεσις του Αρχιεπισκοπου Μακαριου υπο των τριων Μητροπολιτων της Κυπρου κηρυσσεται παρα της «Μειζονος» ανυποστατος, δια δυο λογους:

1. Επειδη εγενετο «υπο μη κανονικης Συνοδου, αλλ' υπο Επισκοπων μη δυναμενων συγκροτησαι αφ' εαυτων Συνοδον ανευ του Πρωτου» (Σελ. 464 του μνημονευθεντος φυλλου του «Πανταινου»). Και μετ' ολιγον: «Η συναξις των τριων Κυπριων Επισκοπων, εν η εληφθη η αποφασις περι καθαιρεσεως του Αρχιεπισκοπου Κυπρου κ. Μακαριου, ουδολως δυναται να χαρακτηρισθη ως Εκκλησιαστικη Συνοδος, διοτι αύτη εγενετο ανευ του Πρωτου, ητοι του Προκαθημενου της Εκκλησιας Κυπρου Αρχιεπισκοπου κ. Μακαριου...» («Πανταινος», σελ. 465).

Τι επιχειρημα ειναι αυτο, Θεοφιλεστατε; Αναμφιλέκτως πασα Συνοδος δεον να καληται και να προεδρευηται υπο του Πρωτου, κατα ρητην επιταγην των ιερων Κανονων. Ουδεμια αντιρρησις! Ειναι όμως αυτονοητον οτι τουτο ουχι απλως δεν απαιτειται, αλλ' αποκλειεται, εις δυο περιπτωσεις: α') Οταν η Συνοδος, χηρευουσης της Επισκοπης του Πρωτου, συνερχηται, υπο την προεδριαν του πρωτου τη ταξει εκ των λοιπων, ινα προβη εις εκλογην διαδοχου. Μηπως εις την περιπτωσιν αυτην θα εδει να... αναστηθη ο Πρωτος, ινα συγκαλεση την Συνοδον, προεδρευση αυτης, ψηφιση μετα των αλλων τον νεον Πρωτον, και ακολουθως... αποθανη εκ νεου; Ή μηπως θα επρεπε ζωντος του Πρωτου να εκλεγηται ο διαδοχος, ωστε να ειναι «κανονικη» η συγκλησις και η προεδρια της Συνοδου; β') Όταν ο Πρωτος εχη τεθη εν υποδικια και η Συνοδος συγκροτηται ίνα εκδικαση τας κατ' αυτου κατηγοριας. Εν τη ιστορια αναφερονται αναριθμητα περιστατικα δικης και καταδικης Πρωτων (Μητροπολιτων, Αρχιεπισκοπων, Πατριαρχων) υπο Συνοδων. Δυνασθε να ευρητε περιπτωσεις, καθ' ας, επικειμενης της εαυτων δικης, οι Πρωτοι συνεκαλουν τας κατ' αυτων Συνοδους και προηδρευον αυτων και κατεδικαζοντο καθημενοι ουχι εις το «εδωλιον του κατηγορουμενου», αλλ' εις την προεδρικην εδραν; Ή δυνασθε να ευρητε περιπτωσεις, καθ' ας καταδικαι Πρωτων ηκυρωθησαν επι τω λογω οτι αι καταδικασασαι αυτους Συνοδοι δεν συνεκληθησαν υπ' αυτων ουδ' εσχον αυτους ως Προεδρους;;; Ουχι θεολογοι Ιεραρχαι, αλλ' ουδε πρωτοετεις Φοιτηται της Θεολογικης Σχολης δεν θα επεκαλουντο τοιαυτα επιχειρηματα...

Παραλειπω οτι και εις πασαν περιπτωσιν, καθ' ην ο Πρωτος αμελεί ή αρνειται να συγκαλεση την Συνοδον, αυτη ου μονον συνερχεται αυτοδικαιως ανευ αυτου, αλλα και δυναται να τιμωρηση αυτον δια την επιδειχθείσαν αμελειαν περι την συγκλησιν της Συνοδου. Ίδετε π.χ τον στ' Κανονα της Ζ' Οικουμενικης Συνοδου οριζοντα οτι: αν ο Πρωτος, ανευ σοβαρου λογου, αμελη να συγκαλεση την Συνοδον, «τοις επιτιμιοις υποκεισθω». Τα αυτα οριζει («υποκείσθαι εκκλησιαστικοίς επιτιμίοις») και ο κε' Κανων της Δ' Οικουμενικης δια τους Πρώτους, οίτινες, ανευ σοβαράς αναγκης, «αναβαλλονται τας χειροτονιας των Επισκοπων» περα του τριμηνου, μενουσων ουτω των Επισκοπων εν μακροχρονιω χηρεια. Ποιος ομως θα κρινη την σοβαροτητα των λογων και, εν αδικαιολογητω περιπτωσει, θα επιβαλη τα επιτιμια ταυτα; Ποιος ειναι αρμοδιος προς τουτο; Βεβαιως ουχι η Αστυνομια ουδε το Πλημμελειοδικειον. Μονη η Συνοδος! Αλλ' αν αύτη εκωλυετο παντελως και απολυτως να συνελθη ανευ του Πρωτου, τοτε ητο αδυνατος η τιμωρια αυτου δια την ειρημενην αμελειαν και η περι επιβολης επιτιμιων απειλη των δυο ως ανω Κανονων θα ητο κενος λογος.

Πριν ή εκφραση γνωμην η «Μειζων» επι του θεματος αυτου, δεν ερριπτεν ολιγα βλεμματα εις εν βιβλιον του αειμνηστου Μητροπολιτου Νουβίας Ανθίμου, Επισκοπου της Αλεξανδρινης Εκκλησιας, εις ην ανηκετε και Υμείς και ο Προεδρος της «Μειζονος», χρηματισαντος και Καθηγητου του Κανονικου Δικαιου εν τη Θεολογικη Σχολη του Πανεπιστημιου Θεσσαλονικης; Θα εβλεπε τοτε: «Αι αποφασεις της Συνοδου, ας αυτοδικαιως εξεδωκεν αυτη ως Σωμα κυριαρχον, επι υποδικιας του Πρωτου φερ' ειπειν, υπογραφονται υπο του πρωτου τη ταξει, υποκαθιστωντος αυτον (τον Πρωτον) αυτοδικαιως εις την προεδριαν...» («Η κυριαρχικη εξουσια εν τη Ορθοδοξω Εκκλησια και τη Αλεξανδρινη ιδία», Αλεξάνδρεια 1950, σελ. 39). Και παλιν: Ο Πρωτος προεδρευει παντοτε της Συνοδου, «εκτος εαν τα συζητηθησομενα αφορωσιν αυτον» (σελ. 42). Και παλιν: «Εαν ομως ο Πρωτος αρνηται να καλεση την Συνοδον, ειτε διοτι κατεστη υπολογος ενωπιον αυτης ο ιδιος και εχει παντα λογον και συμφερον να μη θελη την συγκλησιν αυτης, ειτε αυθαιρετως, τι δεον γενεσθαι; Πώς θα αναγκασθη εις τουτο; Ή ποίος θα λαβη την πρωτοβουλιαν της συγκλησεως αυτης, ίνα επιβαλη τας κυρωσεις αύτη; Και ειναι αρμοδία; Οτι βεβαιως, καθισταμενου του Πρωτου δοσιλόγου ενωπιον της Αγιας Συνοδου δια σοβαρον κανονικον παραπτωμα, η Συνοδος καθισταται αυτοδικαιως αρμοδια να επιληφθη της εκδικασεως του παραπτωματος αυτου, ειναι αφ' εαυτου φανερον. Το εναντιον θα εδημιουργει ατιμωρησιαν των ενοχων, ακυβερνησιαν εν τη Εκκλησια και χαος. Ουδεις ειναι ασυδοτος εις τον κοσμον αυτον» (σελ. 44). Και παλιν: «Εν τοιαυτη περιπτωσει δυναται να συνελθη αυτοδικαιως αυτη, υπο τον εχοντα τα πρεσβεια της αρχιερωσυνης, καλουμενη υπ' αυτου, ως πρωτου τη ταξει, και να δικαση αυτον (τον Πρωτον), διοτι του Πρωτου κατασταντος υποδικου, καθ' α προειπομεν, η αρμοδιοτης περιερχεται εις την Συνοδον να δικαση αυτον» (σελ. 45). Και ακομη: «Εν περιπτωσει αρνησεως αυθαιρετου του Πρωτου να καλεση αυτην, δυναται η Συνοδος συνερχομενη αυτοδικαιως να καταστηση αυτον πειθαρχικως υποδικον, δι' αρνησιν υπηρεσιας, και να τιμωρηση αυτον» (σελ. 45).

Δεν αντιλαμβανεσθε, Θεοφιλεστατε, και Υμείς και τα λοιπα μελη της «Μειζονος», οτι, δια των ειρημενων αδιανοητων ισχυρισμων, εγκαθιδρυετε εν τη Ορθοδοξια ουχι Πάπαν αλλ' ΥΠΕΡΠΑΠΑΝ; Υποτεθεισθω οτι οιοσδηποτε Προκαθημενος αυτοκεφαλου Εκκλησιας κατηγγελλετο ως κλεπτης, ως μεθυσος, ως βλασφημος, ως μοιχος, ως..., ως..., ως..., αι δε κατηγοριαι ησαν συντριπτικως αποδεδειγμεναι. Πώς θα εδικαζετο ούτος, αφου η Συνοδος ΜΟΝΟΝ υπ' αυτου δυναται, καθ' Υμας, να συγκληθη; Φρονείτε οτι θα ευρισκετο Προκαθημενος, γνωριζων οτι η ενοχη αυτου ειναι καταδηλος, όστις θα συνεκαλει Συνοδον, επι τω σκοπω όπως καρατομηθη πνευματικως υπ' αυτης; Δεν θα συνεκαλει λοιπον την Συνοδον των Επισκοπων· αυτη παλιν, καθ' Υμας, δεν ηδυνατο αφ' εαυτης να συνελθη επ' ουδενι λογω. Οποτε ο ενοχος, ασυδοτος και απαραβιαστος, θα συνεχιζε «τα εργα και τας ημερας» αυτου, λοιδορων και χλευαζων και μυκτηριζων τους παντας και υπ' ουδενος ενοχλουμενος. Τοιαυτα όμως δεν ισχυρισθησαν ουδ' οι Παπικοι δια τον Ποντιφηκα της Ρωμης. Ιδου διατι ειπον οτι η περιφημος «Μειζων» εγκαθιδρυσε, δι' οσων απεφηνατο, ΥΠΕΡΠΑΠΑΝ εν τη Ορθοδοξια. Δεν εχει ουτος το αλαθητον, εχει όμως εν τη πραξει το ανευθυνον, το ασυδοτον, το απαραβιαστον! Μονον να καυχασθε δια την τοιαυτην εκκλησιολογιαν της «Μειζονος» δεν δυνασθε, Θεοφιλεστατε.

Όλως ανεπιγνωστως παντως εχετε πεσει εις δεινην παγιδα!... Διατι ωνομασατε την Συνοδον Υμων «Μειζονα»; Οι ιεροι Κανονες προβλεπουσι «Μειζονας Συνοδους», προκειμενου να κριθωσιν εις δευτερον βαθμον οι υπο μικροτερων Συνοδων πρωτοδικως καταδικασθεντες (ιβ' της εν Αντιοχεια Συνοδου), καθως και εν η περιπτωσει η της Επαρχιας Συνοδος αδυνατει «προς διορθωσιν των επιφερομενων εγκλημάτων τω Επισκοπω» (στ' της Β' Οικουμενικης). Δηλαδη ως βασις υποκειται παντοτε η εν τω εκκλησιαστικώ χωρω του κατηγορουμενου υπαρξις «ελάσσονος», ητοι μικροτερας Συνοδου. Τονιζω: Συνοδου, ουχι «συναξεως», ως ονομαζει η «Μειζων» την Συνοδον της εν Κυπρω Εκκλησιας. Αλλωστε και λογικως και γραμματικως η λεξις «μειζων», ουσα επιθετον συγκριτικου βαθμου, προϋποτίθησιν αναγκαιως το «έλασσον», το μικροτερον. Το «μειζον» ειναι μειζον ουχι απο-λελυμενως και καθ' εαυτο, αλλ' εν σχεσει και συγκρισει προς τι αλλο. Συγκρισις δε χωρει μονον μεταξυ ομοιων, ουχι δε και μεταξυ ανομοιων. Επαναλαμβανω δ' οτι κατα τους ιερους Κανονας ως πρωτον στοιχειον της συγκρισεως λαμβανεται αποκλειστικως και μονον η Συνοδος της περιοχης εν η ανεφύη το ζητημα δι' ο καλειται η νεα Συνοδος (η «μειζων»). Αν λοιπον η Συνοδος των τριων ητο ανυπαρκτος και ανυποστατος, αν ητο απλη «συναξις», μηδεν κυρος εκκλησιαστικον εχουσα, τοτε Υμεις και οι μεθ' Υμων εδει να ονομασητε την Υμετεραν Συνοδον απλως «Κανονικην Συνοδον» ή «Εκκλησιαστικην Συνοδον» ή «Μεγαλην Συνοδον» (άτε μετεχοντων τριων Πατριαρχειων) ή αλλως πως, ουδεποτε όμως «Μειζονα Συνοδον». Ονομασαντες όμως αυτην «Μειζονα», διεκηρυξατε στεντορεια τη φωνη δι' αυτων των πραγματων, (και εν προφανεί και κραυγαλεα αντιφασει προς τους ισχυρισμους Υμων), οτι η Συνοδος των Κυπριων Μητροπολιτων ητο Συνοδος κανονικωτατη. Ναι, Θεοφιλεστατε! Ο Δικαιος Θεος, «ο δρασσομενος τους σοφους εν τη πανουργια αυτων» (Α' Κορ. γ', 19), ή, ως ερμηνευει ο Π. Τρεμπελας, ο Θεος, Οστις «πιανει σφικτοδεμενους αυτους που κανουν τον σοφον και τους εξευτελιζει με την ίδια τους την σοφιστικην εξυπναδα και δεξιοτητα», δεν επελαθετο και της «Μειζονος Συνοδου».

Προς στηριγμον των ανωτερω παραδοξοτατων και αυτοχρημα καταλυτικων της Ορθοδοξου εκκλησιολογιας ισχυρισμων (οτι «ΜΟΝΟΝ» και «ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΩΣ» υπο του Πρωτου δυναται να συγκληθη η Συνοδος, εστω και εαν συνερχηται αυτη ινα δικαση αυτον), επικαλειται η «Μειζων» και τον λδ' 'Αποστολικον Κανονα: «Τους Επισκοπους εκαστου Εθνους ειδεναι χρη τον εν αυτοις πρωτον και ηγεισθαι αυτον ως κεφαλην και μηδεν τι πραττειν περιττον ανευ της εκεινου γνωμης» («Πάνταινος», σελ. 466).

Θεοφιλεστατε, διατι αναφερετε κεκολοβωμενον τον Κανονα; Δεν περατουται εν τω σημειω τουτω, αλλ' εχει και συνεχειαν: «Αλλά μηδε εκεινος (ο Προκαθημενος) ανευ της παντων (των λοιπων Επισκοπων) γνωμης ποιειτω τι».

Ερωτασθε λοιπον, Θεοφιλεστατε, λογους δυο:

α') Αν οι τρεις Μητροπολιται της Κυπρου ηδυνάτουν, διχα της γνωμης του Μακαριου, να συγκροτησωσι Συνοδον, εστω και αν αύτη συνεκαλειτο προς δικην αυτου, πως ο Μακαριος ηδυνατο, διχα της γνωμης των τριων, να ποιηται εκκλησεις προς συγκλησιν Συνοδου εξωκλιματικης, ινα αυτη ου μονον αθωωση αυτον, αλλα και δικαση, ενδεχομενως, τα μελη της Συνοδου της Κυπριακης Εκκλησιας; Ο Κανων εχει κρυσταλλινην σαφηνειαν: Ουτε οι αλλοι ανευ του Πρωτου, ουτε ο Πρωτος ανευ των αλλων. Πώς λοιπόν οι τρεις αδυνατουσι και ο Πρώτος δύναται;;; Παραθεωρω, ως βλέπετε, προς στιγμήν ότι ο Μακάριος είχε καταδικασθη πρωτοδικως (το εγκυρον ή ακυρον της καταδίκης ητο θέμα όπερ έδει να κριθή Συνοδικώς, ήτοι υπό άλλης Συνόδου, μείζονος, και ουχί υπό της αυθεντίας του Μακαρίου), και βλέπω αυτόν ως εν ενεργεία Προκαθημενον. Ηδυνατο λοιπόν να αγνοη τους τρεις και να ενεργή άνευ της γνώμης αυτών;

Ίσως ειπητε: Και τι θα εγινετο τότε, αφού απεκλειετο να συμπραξωσιν οι τρεις μετά του Μακαρίου, ίνα από κοινού καλεσωσιν ημάς; Αλλά θα ερωτηθητε πάλιν: Και εις την πρωτην περίπτωσιν τι θα εγινετο, αφού ο Μακάριος απεκλειετο να συμπραξη μετά των τριών, ίνα συγκροτηθη από κοινού η προς δικην αυτού Σύνοδος; Πώς υπάρχει διέξοδος δια τον Μακαριον και δεν υπάρχει δια τους τρεις; Πώς ο Μακάριος δύναται, αγνοών τους λοιπούς Επισκόπους, να ενεργηση μόνος, και εκείνοι δεν δύνανται να αγνοησωσι τον Μακαριον (δεδομένου ότι ουδέποτε ούτος θα συνεκαλει Συνοδον μελλουσαν να δικαση αυτόν), και να ενεργησωσιν μόνοι, άνευ αυτού;

β') Αφού ούτε οι τρεις δύνανται, κατά τον Κανόνα, να πραξωσι τι «περιττον» (ήτοι πράγμα γενικωτερας εκκλησιαστικής φύσεως, κειμενον έξω των συνήθων εν τη εαυτών Επισκοπή καθηκόντων, οία είναι αι περιοδειαι, αι Λειτουργιαι, αι χειροτονιαι Ιερέων κ.τ.τ.) άνευ της γνώμης του Πρώτου, ούτε ο Πρώτος άνευ της γνώμης των τριών, τότε πως ο Μακάριος, άνευ της γνώμης των τριών, επεχειρει το μέγα, το πάμμεγα «περιττον», τι λέγω; το μέγα, το πάμμεγα «ΥΠΕΡΠΕΡΙΤΤΟΝ», ήτοι ενεμενεν εις την ασκησιν της εξουσίας του Ανώτατου Άρχοντος της Πολιτείας;;; Εφ' όσον είχε την εγκρισιν ή την ανοχην των τριών, ας ειπωμεν ότι «εδικαιολογείτο». Οτε όμως η εγκρισις ή η ανοχη αυτων ελαβε τελος, δεν ητο υποχρεως να υποκυψη αυτοστιγμει και απροφασιστως και, εγκαταλειπων το «υπερπεριττον», να περιορισθη εις τα αυστηρως εκκλησιαστικα αυτου καθηκοντα; Μη ποιησας τουτο, κατεστη παραβατης του μνημονευθεντος λδ' Αποστολικου Κανονος, ναι ή ου; Προς στιγμην εφανη οτι ο Μακαριος, αναλογισθεις οτι ανευ της συμφωνου γνωμης των λοιπων Επισκοπων της εν Κυπρω Εκκλησιας δεν δυναται να πραττη ουτε «περιττον» τι (ο εστιν εκκλησιαστικον ζητημα γενικωτερας σημασιας), ουτε, πολλώ μαλλον, «υπερπεριττον» τι (ο εστι παν αλλο ζητημα και μαλιστα η αναμειξις εις τα εργα του Καισαρος), θα υπετασσετο και θα απεχωρει της Προεδριας. Ενθυμεισθε την ΕΓΓΡΑΦΟΝ ΔΗΛΩΣΙΝ — ΥΠΟΣΧΕΣΙΝ αυτου, οτι, αν οι τρεις επιμεινωσιν εις την αξιωσιν αυτων, θα πειθαρχηση και θα εγκαταλίπη την κοσμικην εξουσιαν. «...Δεν συμφωνω προς την εισηγησιν υμων», έγραφε τη 19.3.1972 προς τους τρεις Μητροπολιτας, «δι' ους λογους ανεφεραν και εαν εν τουτοις ηθελε τις επιμεινη εις την εισηγησιν σας, θα εθεωρουν ως ΥΠΟΧΡΕΩΣΙΝ ΜΟΥ την αποδοχην της, καθ' όσον δεν θα υπηρχε δι' εμε ετερα εκλογη, ην να επιβαλλωσιν αλλοι λογοι. Ουδεποτε θα επεθυμουν διασπασιν της Εκκλησιας και δημιουργιαν εν αυτη σαλου...». Ωραια λογια! Αλλα μονον λογια. Δεν παρηλθον ειμη ολιγαι μονον ημεραι και η υποσχεσις ηθετηθη πανηγυρικως! «Οχι! Δεν παραιτουμαι!» Ευκαιρον μνησθηναι του Μ. Αθανασιου, στηλιτευοντος τας παλινωδιας του Ακακιου Καισαρειας και του Ευδοξιου Κωνσταντινουπολεως και γραφοντος: «Ποια πιστις παρα τουτοις, παρ' οις ου λογος, ου γραμμα βεβαιον, αλλά παντα κατα καιρον αλλασσεται και μεταβαλλεται;» («Περι των εν Αριμίνω και Σελευκεία Συνοδων», κεφ. 38 Β.Ε.Π.Ε.Σ. τομ. 31, σελ. 324).

(Δια των ανωτερω, περι ελλειψεως της «συμφωνου γνωμης» των τριων, ουδαμως αποδεχομαι το δυνατον ασκησεως κοσμικης εξουσιας υπο Κληρικου, εστω και αν εχη χιλίας «συμφωνους γνωμας». Γραφω ταυτα, απλως ίνα επισημανω τας ηυξημενας ευθυνας του Μακαριου, οστις ου μονον παρα τους Ιερους Κανονας ανελαβε πολιτικον αξιωμα, αλλα και συνεχιζε μενων εν αυτω, παρα την αντιθετον γνωμην των συνεπισκοπων αυτου και μελων της ιερας Συνοδου της Κυπριακης Εκκλησιας. Διπλουν το κριμα! Αλλ' η «Μειζων» ουδεν ειδε!...).

Και Γρηγοριος ο Ναζιανζηνος «δεν επεθυμει διασπασιν της Εκκλησιας και δημιουργιαν εν αυτη σαλου», ινα χρησιμοποιησω τους λογους του Μακαριου. Πώς διετεθη όμως εκεινος; Ιδου μεγαλειωδες παραδειγμα, σελαγιζον εις τους αιωνας: «...Ει δε τι υμιν εγω της διαστασεως αιτιος, ουκ ειμι σεμνοτερος Ιωνα του προφητου. Βαλετε με εις την θαλασσαν και παυσεται αφ' υμων ο κλυδων των ταραχων. Αιρουμαι παθειν ό,τι αν βουλησθε, καιπερ αθωος ων, της υμων ενεκεν ομονοιας. Θρονου εξωσατε, πολεως απελασατε' μονον την αλήθειαν και την ειρηνην, ως ο Ζαχαριας φησιν, αγαπησατε...» (Ε. Π. MIGNE 35,300). Εγκαταλιπων δε τα παντα, απηλθεν εις την φίλην αυτώ ησυχίαν. Αθανατοι Πατερες!...

2. Έτερος λογος εις ον εστηριξατε το «ακυρον και ανυποστατον» της καταδικης του Μακαριου ειναι το οτι αυτη εγενετο υπο τριων Επισκοπων και ουχι υπο δωδεκα, ως απαιτεί ο ιβ' Κανων της εν Καρθαγενη Συνοδου. Δεν θα ενδιατριψω πολυ εν τω σημειω τουτω, όπερ ομολογω οτι δεινως «στασιάζεται». Θα αρκεσθω να επισημανω τρια πραγματα:

Πρωτον: Δεν ειναι μονον ο Καθηγητης κ. Κ. Μουρατιδης, όστις εχει ταχθη υπερ του δυνατου της υπο των ολιγομελων (κατ' ελαχιστον όριον τριμελων) Συνοδων μιας αυτοκεφαλου Εκκλησιας δικης Επισκοπου, αλλα και αλλοι Κανονολογοι. Ουτως ο Καθηγητης του Εκκλησιαστικου Δικαιου αειμνηστος Κ. Ραλλης αποδεχεται, υπο μιαν προϋποθεσιν, το δυνατον καθαιρεσεως Επισκοπου υπο Συνοδου ολιγομελους: «Επειδη η διαταξις του Κανονος ιβ' της εν Καρθαγενη Συνοδου, ετους 390, καθ' ην ο Επισκοπος δικαζεται τουλαχιστον υπο δωδεκα Επισκοπων, θα ητο ανεφαρμοστος ως προς τας Μητροπολεις τας εχουσας Επισκοπους ελάττονας των δωδεκα, οφειλομεν να δεξωμεθα οτι η καθαιρεσις Επισκοπου δυναται να γενηται και υπο της Συνοδου της απαρτιζομενης εξ ελαττονων των δωδεκα Επισκοπων». (Βλ. «Εγχειριδιον του Εκκλησιαστικου Δικαιου...», τευχος πρωτον, εν Αθηναις 1927, σελ. 62). Του αυτου φρονηματος εμφορειται και ο Κανονολογος Νικοδημος Μίλας, Επισκοπος Ζάρας: «Ο ιβ' Κανων της εν Καρθαγενη Συνοδου οριζει οτι Επισκοπος καθαιρειται υπο δωδεκα Επισκοπων. Αλλ' όμως εκ της κανονικης πραξεως και συνηθειας των αρχαιοτερων χρονων συναγεται οτι πασα κανονικως σχηματισθεισα επαρχιακη Συνοδος, ητις δεον παντως να συγκειται εκ πλεον των δυο Επισκοπων, εχει προς τουτο εξουσιαν». («Το Εκκλησιαστικον Δικαιον...», μεταφρασις Μ. Αποστολοπούλου, εν Αθηναις 1906, σελ. 448).

Δευτερον: Μια πραγματι «Μειζων Συνοδος», κανονικως συγκαλουμενη, δεν εδεσμευετο βεβαιως εκ της γνωμης οιουδηποτε Κανονολογου, αλλ' ηδυνατο να «νομολογηση» κατ' ελευθεραν κρισιν. Ναι! Αλλ' υπο μιαν προϋποθεσιν: Να επιλαβηται του σοβαρωτατου αυτου θεματος ουχι μετα προφανους και καταδηλου προκαταληψεως και μεροληψιας, αλλα μετα πασης αμεροληψιας και αντικειμενικοτητος. Η δ' αποφασις αυτης, εκδιδομενη μετα πολλην συζητησιν, μετα οδυνηραν κυοφορίαν, να εχη αρτιωτατον εξοπλισμον, ωστε να ειναι ικανη να πειση παντα «προβληματιζομενον» επι του θεματος αυτου.

Υμείς, αντιθετως, περα του απαραδεκτου τροπου καθ' ον εκληθητε εις Κυπρον, διεκηρυξατε δι' αυτων των πραγματων, απο της πρωτης στιγμης, οτι ειχετε ταυτισθη εν παντι και απολυτως προς την πλευραν του καλεσαντος Υμας Μακαριου. Εγενεσθε υπ' αυτου δεκτοι εν τω αερολιμενι, τη δε επαυριον εν τη Αρχιεπισκοπη, μετεβητε μετ' αυτου και της συνοδειας αυτου εν πομπη εις τον Καθεδρικον Ναον και ετελεσατε ιεραν Ακολουθιαν, μνημονευσαντες και «του Αρχιεπισκοπου Μακαριου», ηκουσατε παρ' αυτου ου μονον προσφωνησεις, αλλ' ακομη και «αναλυσιν εν αδραις γραμμαίς των θεματων της Συνοδου» (!!!) («Πάνταινος», σελ. 458 - 459), ητοι καθοδηγησιν εις το εργον Υμων, κ.τ.λ. κ.τ.λ., τους δε τρεις Μητροπολιτας, τους αποτελουντας το όλον της Ιεραρχιας της αυτοκεφαλου Κυπριακης Εκκλησιας, παντελως και επιδεικτικώς ηγνοησατε. Μονον δε μετα την δημιουργιοιν «τετελεσμενων γεγονοτων» ενεθυμηθητε οτι εν Κυπρω υπαρχουσι και τρεις Μητροπολιται, εις ους εδει να γνωρισητε, δι' Επιτροπων και Εγγράφων, τα γενομενα υπο της «Μειζονος και Υπερτελούς Συνοδου». Ναι, Θεοφιλεστατε! Μονον μετα την εκδοσιν της υπερ του Μακαριου Αποφασεως η «Μειζων Συνοδος» ενεθυμηθη, το πρωτον ηδη, και τους τρεις Μητροπολιτας της Εκκλησιας Κυπρου. («Πανταινος», σελ. 460). Λαμβανομενης υπ' οψιν της σπανιας... αντικειμενικοτητος και της παροιμιωδους... αμεροληψιας, ην απο της πρωτης στιγμης επεδειξατο η «Μειζων», άπορον πραγματι ειναι πως οι τρεις απεστερξαν να ελθωσιν εις οιονδηποτε επαφην μετ' αυτης....

Τουτων πάντων λοιπον ουτως εχοντων, ποίον δυναται να πειση η αποφασις μιας Συνοδου, ητις ουτε κανονικως συνεκληθη, ουτε στοιχειωδη αμεροληψιαν επεδειξατο;

Τριτον: Πρεπει ακομη να επισημανθωσι και αι ευθυναι του Μακαριου, οστις αν ειχεν ολιγην ταπεινωσιν, θα απετρεπε το σχισμα της Κυπριακης Εκκλησιας. Εαν ουτος ελεγε: «Διεκηρυξα απο της πρωτης στιγμης οτι θεωρω την κατ' εμου αποφασιν ως ανυποστατον. Εν τουτοις, χαριν του συμφεροντος της Εκκλησιας, αποδεχομαι να υποβληθω εις την μειωσιν ην συνεπαγεται η υποβολη εφεσεως», τι θα συνεβαινε, Θεοφιλεστατε; Τουτο το απλουστατον: Δυστυχως δια την Εκκλησιαν, αλλ' ευτυχως δια τον Μακαριον, παντες σχεδον οι Προκαθημενοι των Ορθοδοξων Εκκλησιων είχον, αμα τη αναγγελια της εαυτου καταδικης, λαβει θεσιν υπερ αυτου. Ήτο λοιπον εκ των προτερων εξησφαλισμενη και μαθηματικως βεβαια η αρσις της καταδικης εν δευτεροβαθμιω Δικαστηριω — Συνοδω. Σημειωτεον δ' οτι ειχε πασαν δυνατοτητα ο Μακαριος να αμφισβητηση, δι' ενστασεως αυτου ενωπιον της τοιαυτης Συνοδου, το κυρος της πρωτοδικου αποφασεως, ως ληφθεισης υπο τριων μονον Επισκοπων. Αν δ' απεδεχετο την ενστασιν η Συνοδος και εξηφανιζε την πρωτοδικον αποφασιν, τι θα επραττον πλεον οι τρεις; Θα υπεκυπτον εξ αδηριτου αναγκης και θα εδεχοντο εκοντες ακοντες την υπο τοιαυτας συνθηκας αποκαταστασιν αυτου. Αλλά που ταπεινωσις! Που συναισθησις ευθυνων!.... Θεοφιλεστατε, ευρετε ενοχους πεντε εκκλησιαστικων «εγκληματων» τους τρεις Μητροπολιτας. Ο Μακαριος δεν εχει πταισει εις ουδεν; Ειναι παντή ανευθυνος; Εποιησε και ποιει τα παντα «καλα λιαν»;

Γ'

Κατεδικασατε τους τρεις Μητροπολιτας της Κυπρου εις την ποινην της καθαιρεσεως. Δια ποιους λογους; Αναφερετε πεντε κατηγοριας κατ' αυτων. Επισκοπησωμεν μιαν εκαστην:

Πρωτη κατηγορια

«Επι παραβασει των ιερων Κανονων και δη και των Κανονων ιστ' και ιζ' Αντιοχειας και κστ' Καρθαγενης, δια της πραξεως «καθαιρεσεως» του Πρωτου αυτων, ητοι του Μακαριωτατου Αρχιεπισκοπου Νεας Ιουστινιανής και πασης Κυπρου κ. Μακαριου» («Πανταινος», σελ. 480).

Τινα σχεσιν εχουσιν οι ανωτερω Κανονες προς το «εγκλημα» των τριων Μητροπολιτων της Κυπρου;

Ιδου ο πρωτος: «Ει τις Επισκοπος σχολαζων, επι σχολαζουσαν εκκλησιαν εαυτον επιρριψας, υφαρπαζοι τον θρονον διχα Συνοδου τελειας, τουτον αποβλητον ειναι και ει πας ο λαος, ον υφηρπασεν, έλοιτο αυτον. Τελειαν δε εκεινην ειναι Συνοδον, η συμπάρεστι και ο της Μητροπολεως». Ησαν «σχολαζοντες» οι τρεις και ηρπασαν «εκκλησιας σχολαζουσας», ωστε να τιμωρηθωσι; Θα ευρητε ως «σωσιβιον» την φρασιν «τελειαν δε εκεινην ειναι Συνοδον εν η συμπαρεστι και ο της Μητροπολεως». Αλλα το «σωσιβιον» αυτο δεν σωζει απο του καταποντισμου. Διοτι ο Κανων ομιλει περι Συνοδου καλουμενης επι εκλογη Επισκοπων, οποτε ειναι αυτονοητον το αναγκαιον της παρουσιας του Πρωτου. Δεν ομιλει περι Συνοδου καλουμενης επι δικη του Πρωτου. Ποια η σχεσις λοιπον του Κανονος αυτου προς το προκειμενον θεμα;

Ιδου και ο δευτερος Κανων: «Ει τις Επισκοπος χειροθεσιαν Επισκοπου λαβων και ορισθεις προεστάναι λαου, μη καταδέξοιτο την λειτουργιαν, μηδε πείθοιτο απιεναι εις την εγχειρισθεισαν αυτω εκκλησιαν, τουτον ειναι ακοινωνητον, εως αν αναγκασθεις καταδεξοιτο, ή ορισοι τι περι αυτου η τελεία Συνοδος των κατα την επαρχιαν Επισκοπων». Και ουτος ασχετος προς το προκειμενον. Ομιλει περι Συνοδου, ητις θα οριση τα της τυχης Επισκοπου αρνουμενου να ποιμανη τον εμπιστευθεντα αυτώ λαον. Δεν ομιλει περι Συνοδου μελλουσης να δικαση τον Πρωτον.

Ιδου και ο τριτος Κανων, εξ ισου ασχετος και απροσδιονυσος: «Ωστε, κατα τους εν Νικαια ορους, δια τας εκκλησιαστικας αιτιας, αιτινες πολλακις ττρος ολεθρον του λαου παλαιουνται καθ' εκαστον ενιαυτον Συνοδον συγκαλεισθαι, προς ην παντες οι των επαρχιων τας πρωτας καθεδρας επεχοντες, εκ των οικειων Συνοδων, δυο, ή και όσους επιλεξωνται, Επισκοπους τοποτηρητας αποστειλωσιν. Ινα εν τη συναχθειση συνελευσει πληρης ειναι δυνηθη η αυθεντια».

Ως βλεπουσι και οι τυφλοι, ο Κανων αναφερεται εις Συνοδους γενικωτερας, ουχι απλως επαρχιακας (αφου οι Πρωτοι πολλων Επαρχιων μετεχωσι δι' αντιπροσωπων), καλουμενας δια ποικιλας εκκλησιαστικάς υποθεσεις. Δεν αναφερεται εις Επαρχιακην ή αλλην Συνοδον, συνερχομενην ινα δικαση τον Πρωτον!

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Και οι τρεις Κανονες εφ' ων εστηριχθη η πρωτη κατηγορια ειναι ασχετοι προς αυτην!

Παρακαλω δε και αυθις να μοι γνωρισητε εκ της ιστοριας περιπτωσεις καθ' ας Συνοδοι, μελλουσαι να δικασωσι τους Πρωτους, συνεκληθησαν υπ' αυτων τουτων των Πρωτων, οίτινες και διηυθυναν, ως Προεδροι, τας εργασιας των δικαζουσων αυτους Συνοδων τουτων. Ίσως μαλιστα ουτοι να... απηγγειλαν, καθ' ο Προεδροι, και την καταδικαστικην κατ' αυτων αποφασιν και να υπεγραψαν, καθ' ο Προεδροι επαναλαμβανω, «πρωτοι και καλλιτεροι» και τα Πρακτικα της Συνοδου. Αναμενω..

Δευτερα κατηγορια

«Επί σχισματι, ητοι εκ προθεσεως απομακρύνσει απο της εν τη Εκκλησια κανονικης ενοτητος και ευταξιας, αρξαμενη και συνεχιζομενη, κατα παραβασιν των Κανονων ιδ' και ιε' της εν Κωνσταντινουπολει Πρωτοδευτέρας, λδ' των Αποστολων και θ' της Αντιοχειας» («Πανταινος», σελ. 480).

Ας επισκοπησωμεν τον πρωτον Κανονα: «Ει τις Επισκοπος εγκληματος προφασιν ποιουμενος κατα του οικειου Μητροπολιτου, προ συνοδικης διαγνωσεως αποστήσοι εαυτον της προς αυτον κοινωνιας, και μη αναφεροι το ονομα αυτου, κατα το ειθισμενον, εν τη θεια μυσταγωγια, τουτον ωρισεν η αγια Συνοδος καθηρημενον ειναι. Ει μονον αποστας του οικειου Μητροπολιτου σχισμα ποιησοι· δει γαρ εκαστον τα οικεια μετρα γινωσκειν, και μητε τον Πρεσβυτερον καταφρονειν του ιδιου Επισκοπου, μητε τον Επισκοπον του ιδιου Μητροπολιτου».

Ως βλεπετε, ο Κανων ομιλει περι Επισκοπου αποσχιζομένου του οικειου Μητροπολιτου και μαλιστα «προ Συνοδικης διαγνωσεως». Δεν ομιλει περι Επισκοπων, οιτινες, ως μελη Συνοδου, δικαζουσι και καταδικαζουσι τον Μητροπολιτην, ή τον Αρχιεπισκοπον, ή τον Πατριαρχην. Ουδεις Επισκοπος ή Ιερευς ή Διακονος της Κυπρου απεσχισθη απο του Μακαριου «προ Συνοδικης διαγνωσεως». Αν η Συνοδος της Κυπριακης Εκκλησιας, η δικασασα και καταδικασασα τον Μακαριον, ητο κανονικως ανεπιληπτος ή ειχε κανονικας ελλειψεις (αριθμος Επισκοπων ή αλλο τι) αυτο ειναι ετερον θεμα, μηδαμως σχετιζομενον προς το περιεχομενον του μνημονευομενου Κανονος.

Όμοιος κατα το περιεχομενον ειναι και ο ιε' Κανων της Πρωτοδευτερας, διο και οσα ειπομεν περι του ιδ' ισχυουσι και περι αυτου.

Ο λδ' Αποστολικος, ον και προηγουμενως ειδομεν, εχει ουτω: «Τους Επισκοπους εκαστου Εθνους ειδεναι χρη τον εν αυτοις Πρωτον, και ηγεισθαι αυτον ως κεφαλην, και μηδεν τι πραττειν περιττον ανευ της εκεινου γνωμης· μονα δε πραττειν εκαστον, οσα τη αυτου παροικια επιβαλλει και ταις υπ' αυτην χωραις. Αλλα μηδε εκεινος ανευ της παντων γνωμης ποιειτω τι. Ουτω γαρ ομονοια εσται, και δοξασθησεται ο Θεος, δια Κυριου εν Αγιω Πνευματι, ο Πατηρ και ο Υιος και το Αγιον Πνευμα».

Απορω και εξισταμαι και τον νουν καταπληττομαι δια την επιμονην της «Μειζονος» εις την ου μονον παραδοξον και παραλογον και αστηρικτον, αλλα και εκθεμελιωτικην της Ορθοδοξου Εκκλησιας αντιληψιν οτι αποτελεί κανονικην παραβασιν η υπο των λοιπων Επισκοπων εισαγωγη του Πρωτου εις δικην, «ανευ της εκεινου (του Πρωτου) γνωμης». Την αντιληψιν ταυτην και προηγουμενως υπεστηριξεν, ως ειδομεν, και νυν επαναλαμβανει δια της εκ νεου επικλησεως του λδ' Αποστολικου Κανονος. Ας δεχθωμεν λοιπον προς στιγμην ως ορθην την θεσιν ταυτην της «Μειζονος». Οποτε ας φαντασθωμεν μιαν ωραιαν μελλοντικην σκηνην: Παντες οι Επισκοποι μιας αυτοκεφαλου Εκκλησιας, ολιγοι ή πολλοι τον αριθμον, προσερχονται ευλαβως και μεθ' υποκλισεων προς τον Πρωτον και λεγουσι μελισταλακτως: «Αγιε Προκαθημενε, κατηγορεισθε επι χιλιοις επτα ηθικοις εγκλημασιν. Επειδη, αν συνελθωμεν εις Συνοδον ανευ της γνωμης Υμων, ινα δικασωμεν Υμας, θα θεωρηθωμεν ως σχισματικοι και αξιοι καθαιρεσεως, συμφωνως τη πανθαυμαστω διδασκαλια της εν Κυπρω εν ετει σωτηριω 1973 συνελθουσης «Μειζονος και Υπερτελους Συνοδου», ηλθομεν να καθικετευσωμεν ταπεινως την Υμετεραν Αγιοτητα, οπως αγαθυνθη, ευαρεστηθη, ευδοκηση, καταδεξηται, να παρασχη ημίν την προς τουτο «συμφωνον γνωμην». Επιτρεπετε λοιπον ημιν οπως, συνερχόμενοι εις Συνοδον, δικασωμεν και, ενδεχομενως, καταδικασωμεν εις καθαιρεσιν την Υμετεραν Αγιοτητα;» Αναμφιβολως, Θεοφιλεστατε, πασαι αι Συνοδοι του Παπισμού θα φθονησωσι την «Μειζονα» της Κυπρου... Εγκαθιδρυσατε, ως προειπον, ΥΠΕΡΠΑΠΑΝ (και ου μονον ενα...) εν τη Ορθοδοξια...·

Ο ετερος εκ των αναφερομενων Κανονων, ο θ' της εν Αντιοχεια, ειναι σχεδον αυτολεξει επαναληψις του λδ' Αποστολικου. Ισχυουσιν επομενως τα ανωτερω δι' αμφοτερους.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Παντες οι Κανονες, εφ' ων εστηριχθη η δευτερα κατηγορια, ειναι ασχετοι προς αυτην και η κατηγορια μενει μετεωρος.

Τριτη κατηγορια

«Επι παρασυναγωγη, ητοι επι συναξει ανευ του Πρωτου, αρξαμενη και συνεχιζομενη, κατα παραβασιν των ιερων Κανονων και δη και του Κανονος θ' της Αντιοχειας (παραβαλε και Κανονα α' του Μεγαλου Βασιλειου). («Πανταινος», σελ. 480).

Καιτοι, ως ειπομεν, ο ειρημενος Κανων ειναι αντιγραφη του λδ' Αποστολικου, καταχωριζομεν αυτον: «Τους καθ' εκαστην επαρχιαν Επισκοπους, ειδεναι χρη τον εν τη Μητροπόλει προεστωτα Επισκοπον, και την φροντιδα αναδεχεσθαι πασης της επαρχιας, δια το εν τη Μητροπολει πανταχοθεν συντρεχειν παντας τους πραγματα εχοντας. Οθεν εδοξε και τη τιμη προηγεισθαι αυτον. Μηδεν τε πραττειν περιττον τους λοιπους Επισκοπους ανευ αυτου, κατα τον αρχαιον κρατησαντα των Πατερων ημων κανονα, ή ταυτα μονα, οσα τη εκαστου επιβαλλει παροικια και ταις υπ' αυτην χωραις. Εκαστον γαρ Επισκοπον εξουσιαν εχειν της εαυτου παροικιας, διοικείν τε κατα την εκαστω επιβαλλουσαν ευλαβειαν, και προνοιαν ποιεισθαι πασης της χωρας της υπο την εαυτου πολιν, ως και χειροτονείν Πρεσβυτερους, και Διακονους, και μετα κρισεως εκαστα διαλαμβανειν. Περαιτερω δε μηδεν πραττειν επιχειρειν, διχα του της Μητροπολεως Επισκοπου· μηδ' αυτον ανευ της των λοιπων γνωμης».

Ποια η σχεσις και του Κανονος τουτου προς τα εν Κυπρω; Ουδεμια! Οι τρεις Επισκοποι της Κυπρου ουτε χειροτονιαν Επισκοπων, ουτε αλλο τι «περιττον» (ητοι εκκλησιαστικον ζητημα γενικωτερας σημασιας, εκφευγον της αρμοδιοτητος ενος εκαστου Επισκοπου κεχωρισμενως), εποιησαν διχα της του Πρωτου γνωμης. Ουτε ποτε συνεκαλεσαν Συνοδον, ανευ αυτου, δια την λυσιν τοιουτων ζητηματων. Συνοδον ανευ αυτου συνεκαλεσαν μονον δι' εν ζητημα, περι ου ομως ουδολως ομιλει ο Κανων, ητοι δια την δικην και καταδικην του Πρωτου. Διατυπωσαντες τας κατ' αυτου κατηγοριας αυτων εν Συνοδω, προεδρευομενη υπο του Μακαριου, προυχώρησαν, ανευ αυτου πλεον, ως ητο φυσικον, εις την δικην και καταδικην αυτου. Απαγορευει το τοιουτον ο Κανων; Που; Οι Κανονες της Ορθοδοξιας δεν εσκεφθησαν ποτε να εγκαθιδρυσωσιν εν αυτη ΥΠΕΡΠΑΠΑΣ. Άλλοι φευ! ανελαβον το εργον τουτο...

Ο δε α' Κανων του Μ. Βασιλειου ον επικαλεισθε, ονομαζει «παρασυναγωγάς» ουχι τας Συνοδους τας γενομενας επι δικη του Πρωτου, εις ας μαλιστα μετεχουσιν απαντες οι Ιεραρχαι μιας τοπικης Εκκλησιας (εστω και αν ειναι ολιγοι τον αριθμον), αλλα «τας συναξεις τας παρα των ανυποτακτων Πρεσβυτερων ή Επισκοπων και παρα των απαιδευτων λαων γινομενας». Παρασυναγωγας ποιουσιν ολιγα ή πολλα ατομα (Κληρικοι ή λαικοι), αντιφερομενα προς τον Επισκοπον οι Ιερεις και οι λαικοι, ή προς την υπερτατην Εκκλησιαστικην Αρχην οι Επισκοποι, ητις Αρχη εν τη Ορθοδοξια εστιν η Συνοδος. Ουδεποτε ηκουσθη οτι Παρασυναγωγας ποιουσι και... αι Συνοδοι, οταν αυται διαφωνωσι, και μαλιστα εν παμψηφια, προς τον Πρωτον, η οταν καθιστωσιν υποδικον τον Πρωτον. Η τοιαυτη κανονολογια και εκκλησιολογια της «Μειζονος» ειναι οντως θαυμαστης πρωτοτυπιας...

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Οι Κανονες, εφ' ων εστηριχθη η τριτη κατηγορια, ειναι ασχετοι προς αυτην και η κατηγορια πιπτει εις το κενον.

Τεταρτη κατηγορια

«Επι συνωμοσια, φατρια και τυρεια, ητοι επι ηθελημενη διασαλευσει της εν τη Εκκλησια εννομου ταξεως μετα συναποφασιν δι' οργανωσεως επιβουλης και δολιοτητος κατα της νομιμου Εκκλησιαστικης Αρχης, αρξαμενη και συνεχιζομενη, κατα παραβασιν των Κανονων ιη' της Χαλκηδονος και λδ' της εν Τρουλλω Συνοδου». («Πανταινος», σελ. 480).

Ιδου τι λεγουσιν οι Κανονες ουτοι: «Το της συνωμοσιας ή φατριας εγκλημα και παρα των εξω νομων παντη κεκωλυται. Πολλώ δη μαλλον εν τη του Θεου Εκκλησια τουτο γινεσθαι απαγορευειν προσηκει. Είτινες τοινυν Κληρικοι, ή Μοναζοντες ευρεθείεν, ή συνομνύμενοι, ή φατριαζοντες, ή κατασκευας τυρευοντες Επισκοποις, ή Συγκληρικοις, εκπιπτετωσαν πάντη του οικειου βαθμου». Τα αυτα ακριβως διαλαμβανει και ο ετερος Κανων, δι' ο και περιττευει η καταχωρισις αυτου.

Αλλ' ως αντιλαμβανεται πας κοινον εχων νουν, ο Κανων μονον εις Συνοδους και εις Συνοδικας δικας και καταδικας δεν αναφερεται. Ομιλει περι ατομων, Κληρικων ή λαϊκων, ατινα συνωμοτουσι κατα των εαυτων προϊσταμενων ή αδελφων και πλαττουσι κατ' αυτων ψευδεις και ανυποστατους κατηγοριας. Αι Συνοδοι, ως κυριαρχα Σωματα, δεν συνωμοτουσιν, ουδε φατριαζουσιν, ουδε τυρευουσιν, αλλ' απλως, ασκουσαι την εαυτων εξουσιαν, δικαζουσι και καταδικαζουσι παντα παραβατην, απο λαϊκου εως Πατριαρχου. Άλλο το θεμα αν αι καταδικαι ειναι εγκυροι ή ακυροι, δίκαιαι ή άδικοι, ορθαι ή πεπλανημεναι, επιεικεις ή αυστηραι κ.τ.τ.. Σημασιαν εχει οτι η Συνοδος, πασα Συνοδος (Οικουμενικη, Τοπικη, Επαρχιακη κ.τ.λ.), ειναι κυριαρχον Σωμα, ασκει εξουσιαν, και δεν συνωμοτει, ουδε φατριαζει, ουδε τυρευει.

Ηκουσθη ποτε οτι η Βουλη μιας Χωρας συνωμοτησε κατα της Κυβερνησεως; Η Βουλη δεν συνωμοτει. Δεν νοειται συνωμοσια Βουλης! Κυριαρχον Σωμα ουσα και εξουσιαν ασκουσα, καταργει την Κυβερνησιν οποτεδηποτε θεληση.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Οι Κανονες εφ' ων εστηριχθη η τεταρτη κατηγορια, ειναι ασχετοι προς αυτην και η κατηγορια στερειται θεμελιου.

Πεμπτη κατηγορια

«Επι καταφρονησει της Μειζονος και Υπερτελους Συνοδου, κατα παραβασιν των Κανονων λδ' των Αποστολων και θ' της Αντιοχειας». («Πανταινος», σελ. 480).

Τους ανωτερω δυο Κανονας κατεχωρισαμεν προ ολιγου, εξεταζοντες την β' και την γ' κατηγοριαν, διο και περιττευει η επαναληψις. Ουδαμου ουτοι ομιλουσι περι Συνοδου, ειτε «μειζονος» ειτε «ελασσονος». Αξιουσι μονον οπως, δια παν γενικωτερας φυσεως εκκλησιαστικον ζητημα, οι Επισκοποι εκαστου Εθνους μη πράττωσί τι ανευ της γνωμης του Πρωτου, ον δεον να τιμωσι και να εχωσιν ως κεφαλην, μηδε ο Πρωτος πραττη τι ανευ της γνωμης αυτων. Ουδεν αλλο διαλαμβανουσιν οι Κανόνες ουτοι. Αλλά περα τουτου: Πως ηθελετε, Θεοφιλεστατε, να μη καταφρονησωσι της «Μειζονος και Υπερτελους Συνοδου», εφ' οσον αυτη συνεκληθη ως συνεκληθη; Πώς ηθελετε να μη αγνοησωσιν αυτην, αφου αυτη πρωτη ηγνοησεν αυτους; Πώς παλιν ηθελετε να προσελθωσι βραδυτερον, ότε εκληθησαν ινα δικασθωσιν υπ' αυτης, εφ' οσον, πλην αλλων, η αποφασις ειχεν εκδοθη προ της δικης; Εδικασθησαν και κατεδικασθησαν τη 14η Ιουλιου. Ηδη όμως απο της 8ης Ιουλιου η αποφασις ειχεν εκφωνηθη. Γενομενου, κατα την ημεραν εκεινην, «Συλλειτούργου» υπο των μελων της «Μειζονος», εις ο προεξηρχεν ο Προεδρος αυτης Πατριαρχης Αλεξανδρείας, οι τρεις Μητροπολιται της Κυπρου απεκηρυχθησαν κατα τροπον επισημοτατον και πανηγυρικωτατον. Ο Προεδρος, ενδεδυμενος απασαν την αρχιερατικην αυτου στολην, ατε της φρικωδεστατης Θυσιας τελουμενης, και περιστοιχιζομενος υπο των συλλειτουργουντων αυτω μελων της «Μειζονος», δεν ηρκεσθη να ειπη οτι οι τρεις «φερονται εωσφορικως», ουδε οτι «η ιστορια θα γραψη δια μαυρων σελιδων και γραμματων το ατιμον όνομά των» («Πανταινος», σελ. 472), αλλ' εξεφωνησε και ΤΟ ΑΝΑΘΕΜΑ κατ' αυτων! Ιδου επι λεξει οι λογοι αυτου: «Και τους παραδιδομεν την στιγμην αυτην ΕΙΣ ΤΟ ΑΝΑΘΕΜΑ»!!! («Πανταινος», σελ. 472). Ήδη λοιπον απο της Κυριακης 8ης Ιουλιου οι ανθρωποι ειχον ουχι απλως καθαιρεθη, αλλ' αναθεματισθη πανηγυρικως, εν μεσω πληθούσης Εκκλησιας, τελουμενης της αναιμακτου Θυσιας. Πώς θα προσηρχοντο ινα «δικασθωσι»;

Δεν εσκεφθητε δε οτι η επισημος κλησις αυτων εις δικην, ητο αυτοχρημα καταλυτικη δι' αυτην ταυτην την σοβαροτητα της «Μειζονος Συνοδου»; Γνωριζετε καλως οτι το αναθεμα ειναι η βαρυτατη και μεγιστη και εσχατη των Εκκλησιαστικων ποινων. Ο υποβληθεις εις αυτο, ουχι Αρχιερευς, ουχι Κληρικος, αλλ' ουδ' απλουν μελος της Ορθοδοξου Εκκλησιας δεν ειναι πλεον. Αφου λοιπον υπεβαλετε, δια στοματος του δευτερου τη ταξει Πατριαρχου της Ορθοδοξου Εκκλησιας, εις το αναθεμα τους τρεις Μητροπολιτας, πως μετα ταυτα εθεωρειτε αυτους ως Αρχιερεις και εστελλετε «Κλητηρια Εγγραφα» «Προς τους Σεβασμιωτατους Μητροπολιτας δεινα και δεινα και δεινα...»; («Πανταινος», σελ. 476). Κωμωδιαν επαιζετε εν τοις ιερωτατοις; Και πώς κατεδικασατε εις «καθαιρεσιν απο πασης ιερατικης αξιας και εξουσιας» («Πανταινος», σελ. 484) τους ηδη αναθεματι καθυποβληθεντας; Εχουσιν ιερατικην αξιαν και εξουσιαν οι «αναθεματισμενοι»; Ειναι ταυτα σοβαρα πραγματα, Θεοφιλεστατε; Ειναι άξια Συνοδου ουχι «μειζονος», αλλ' εστω και «ελασσονος»; Ειναι ίδια υπευθυνων ανδρων και μαλιστα Αρχιερεων; Δεν ερωτω αν ειναι κανονικως και δογματικως ορθα, διοτι τουτο θα ητο «πολυ». Ερωτω απλως, αν ειναι λογικα και σοβαρα πραγματα!

Αλλ' ας προχωρησω: Και αν ακομη δεν ειχεν εκφωνηθη κατ' αυτων το αναθεμα, μοναι αι φρασεις του Προεδρου «εωσφορικως φερομενοι» και «...το ατιμον όνομά των» («Πανταινος», σελ. 472), μαρτυρουσαι λαμπρως τας εναντι των τριων «υποδικων» διαθεσεις αυτου, ηρκουν ίνα αποκλεισωσι δια τειχους σινικου την εν τη «δικη» παρουσιαν των τριων. Οταν οι Δικασται εκφραζωνται δυσμενως (και μαλιστα τοσον δυσμενως...) κατα των κατηγορουμενων προ της εκδοσεως αποφασεως, πολλω δε μαλλον προ της δικης, τοτε δεν εχομεν δικην, αλλα παρωδιαν δικης και εμπαιγμον της εννοιας του δικαιου.

Ναι μεν ο Προεδρος της «Μειζονος» εξεφρασε τη επαυριον «την λυπην του», αλλα δια ποιον λογον; Δι' αυτα ταυτα τα λεχθεντα; Πολλου γε και δει! Αντιγραφω και παλιν εκ του «Πανταίνου», μοναδικης, ως βλεπετε, πηγης των πληροφοριων μου, αλλα και των επιχειρηματων μου: «...Ειτα η Α.Μ. ο Πατριαρχης Αλεξανδρειας, αναφερθεις εις την ομιλιαν αυτου κατα το Συνοδικον Συλλειτουργον της Κυριακης 8ης Ιουλιου, εν τω ιερω Ναω Ευαγγελισμου Παλλουριωτισσης, εξεφρασε την λυπην του, διοτι ωρισμενα αποσπασματα της ομιλιας πιθανως παρεξηγηθησαν, ως καθισταται τουτο αντιληπτον εκ των σχετικων δημοσιευματων του Τυπου και εκ τηλεγραφηματος των τριων Μητροπολιτων προς αυτον...» (Σελ. 474). Δηλαδη, ουδεμια, ουδ' η ελαχιστη επανορθωσις. Ουτε δημοσια αιτησις συγγνωμης παρα των τριων Μητροπολιτων, ως ητο απολυτως επιβεβλημενον, ουτε ρητη και απεριστροφος ανακλησις και αποκηρυξις των λεχθεντων και μαλιστα του φρικτου ΑΝΑΘΕΜΑΤΟΣ, ουτε καν (το πλεον ανωδυνον! ) «εκφρασις λυπης» δι' αυτα ταυτα τα λεχθεντα. Απλως και μονον εκφρασις λυπης, διοτι τα λεχθεντα «πιθανως παρεξηγηθησαν»... Αλλα δεν εχωρει παρεξηγησις των λεχθεντων. Ησαν τοσον σαφη!... Παρεξηγησις χωρει εις εννοιας ασαφεις και διφορουμένας, ουχι εις εννοιας φαεινοτερας ηλιου.

Και αν παντως εγινετο τελεια επανορθωσις, δι' αιτησεως δημοσια συγγνωμης και δια ρητης ανακλησεως των λεχθεντων, και παλιν ο ουτως ολισθησας δεν ητο επιτρεπτον, δια λογους στοιχειωδους ευθιξιας, να μετασχη και μαλιστα να προεδρευση Συνοδου δικαζουσης τους τρεις.

Δεν εστη όμως μονον μεχρι του σημειου τουτου το κακον. Προυχωρησε και περαιτερω: Της δικασασης τους τρεις «Μειζονος Συνοδου» μετεσχεν ως Συνεδρος και αυτος ουτος ο Μακαριος! («Πανταινος», σελ. 478.) Αληθως, «αβυσσος αβυσσον επικαλειται»...

Γνωριζετε αναμφιβολως διατι ο Ιερος Χρυσοστομος ηρνηθη να εμφανισθη ενωπιον της παρα την Δρυν Συνοδου, της δικαζουσης αυτον. Διοτι ο ουσιαστικος (τυπικος ητο ο Ηρακλείας Παύλος) Προεδρος ταυτης, Πατριαρχης Αλεξανδρειας και εκεινος, καθως και τινες των Συνεδρων, ειχον εκφρασθη δυσμενως κατ' αυτου προ της δικης. Ηξιωσε να απελθωσιν ουτοι, καθ' ο δεδηλωμενοι κατ' αυτου, και τοτε θα παρουσιαζετο ενωπιον της Συνοδου. «Ει δε... βουλεσθε με παραγενεσθαι», έγραψε προς τους Επισκοπους της Συνοδου, «τους προδηλους μου εχθρους... βαλετε τουτους εξω του υμετερου συλλογου... Εισι δε ους παραιτουμαι· Θεοφιλος (δηλαδη ο Πατριαρχης Αλεξανδρειας), ον ελεγχω ειρηκοτα και εν Αλεξανδρεια και εν Λυκια, οτι «απερχομαι εις το κομιτατον Ιωαννην καθελείν» (δηλαδη ειχεν εκδωσει καταδικαστικην αποφασιν προ της δικης!). Εστι δε αληθες, εξ ων παραγενομενος ουτε συνετυχε μοι, ουτε εκοινωνησε μοι. (Πρβλ. και τα εν Κυπρω: Τα μελη της «Μειζονος», παραγενομενα εκει, «ουτε συνετυχον», «ουτε εκοινωνησαν» ευθυς τοις Μητροπολιταις, «συνετυχον» όμως και «εκοινωνησαν», αμα τη αφιξει, τω Μακαριω και μονω τω Μακαριω, μεθ' ου είχον συνεχη και αδιαλειπτον επαφην πασας τας ημερας της εν Κυπρω παραμονης αυτων). Ος ουν προ της ακροασεως τα εχθρων επετελεσε, τι αν ποιηση μετα την δικην; Ομοιως δε και Ακακιον (δηλαδη τον Βεροίας) διελεγχω εφ' ω ειπεν «Εγω αυτω (δηλαδη τω Χρυσοστομω) αρτύω χυτραν». Περι δε Σευηριανού (Γαβάλων) και Αντιοχου (Πτολεμαΐδος), ους ταχιον μετελευσεται η θεια δικη, τι δει και λεγειν, ων τας νεωτεροποιίας και τα κοσμικα αδουσι θεατρα; Ουκουν παρακεκλησθε, ει κατα αληθειαν βουλεσθε με ελθειν, τουτους τους τεσσαρας, ει μεν ως δικαστας εκβαλετε τουτους του συνεδριου, ει δε ως κατηγορους, στησατε εις την κρισιν, ινα γνω όπως κονιζομαι, ποτερον ως προς αντιδικους ή ως προς δικαστας, και παντως ελευσομαι ου μονον προς την υμετεραν αγαπην, αλλα και προς πασαν της Οικουμενης συνοδον. Ωστε ουν γνωτε, εαν μυριακις αποστειλητε προς με, ουδεν πλεον ακουσεσθε παρ' εμου» (Παλλαδίου «Διάλογοι», κεφ. VIII).

Αναλογισθητε, τι θα ελεγεν ο θειος Πατηρ εαν η Συνοδος εκεινη, προ της δικης, ειχεν εκτοξευσει κατ' αυτου δια στοματος του εαυτης Προεδρου, εν πανηγυρικη συνοδικη Λειτουργια, τον φοβερον κεραυνον: «ΤΟΝ ΠΑΡΑΔΙΔΟΜΕΝ ΤΗΝ ΣΤΙΓΜΗΝ ΑΥΤΗΝ ΕΙΣ ΤΟ ΑΝΑΘΕΜΑ».

Ειπον επανειλημμενως εν τοις προηγουμενοις οτι η «Μειζων» συνεκληθη ουχι κανονικως. Ποιοι Κανονες επετρεπον το γενομενον; Αυτή αύτη η «Μειζων» επικαλειται δυο: «Η Μειζων και Υπερτελης Συνοδος, συγκροτηθείσα κατ' εκκλησιν της Α.Μ. του Αρχιεπισκοπου Κυπρου κ. Μακαριου ταις ομόροις και πρεσβυγενεσιν Εκκλησιαις, συνωδά τοις Κανοσι στ' της Β' Οικουμενικης Συνοδου και ιδ' της Αντιοχεια ς..., και κανονικως (!) αυτη συνελθουσα...» («Πανταινος», σελ. 464).

Ο πρωτος Κανων διαλαμβανει οτι οι κατηγοροι Επισκοπου τινός δεον να καταγγελλωσι τα παραπτωματα αυτου ενωπιον παντων των Επισκοπων της τοπικης Εκκλησιας (Επαρχιας). «Ει δε συμβαιη αδυνατησαι τους επαρχιωτας προς διορθωσιν των επιφερομενων εγκληματων τω Επισκοπω, τοτε αυτους προσιεναι μειζονι Συνοδω των της διοικησεως εκεινης Επισκοπων, υπερ της αιτιας ταυτης συγκαλουμενων». Δηλαδη οι κατηγοροι του Επισκοπου καταφευγουσιν εις «Μειζονα Συνοδον», αν ίδωσιν οτι η Συνοδος της Επαρχιας αδυνατει να διεκπεραιωση την υποθεσιν. Ουδαμου λεγει ο Κανων οτι ο πρωτοδικως καταδικασθεις Επισκοπος (εγκυρως ή ακυρως, ειναι θεμα όπερ θα κριθη Συνοδικως, ητοι δια «Μειζονος Συνοδου» κανονικως συγκαλουμενης), αγνοει καταφρονητικως την ιδιαν αυτου Συνοδον, εστω και αν ειναι ο Προκαθημενος ταυτης, και καλεί αυτοβουλως ξενους Επισκοπους προς συγκροτησιν Συνοδου.

Ο δευτερος Κανων διακελευεται: «Ει τις Επισκοπος επι τισιν εγκλημασι κρινοιτο, επειτα συμβαιη περι αυτου διαφωνειν τους εν τη επαρχια Επισκοπους, των μεν αθωον τον κρινομενον αποφαινοντων, των δε ενοχον, υπερ απαλλαγης πασης αμφισβητησεως, εδοξε τη αγια Συνοδω, τον της Μητροπολεως Επισκοπον, απο της πλησιοχωρου επαρχιας μετακαλείσθαι ετερους τινας, τους επικρινουντας και την αμφισβητησιν διαλυσοντας, του βεβαιώσαι συν τοις της επαρχιας το παρισταμενον».

Αλλα

α') Εν τη δικασαση τον Μακαριον Συνοδω ουδεμια διαφωνια ως προς την ενοχην αυτου προεκυψε. Παντες υπηρξαν συμφωνοι.

β') Τους πλησιοχώρους Επισκοπους δεν καλει ο κατηγορουμενος Επισκοπος, αλλ' ο Προεδρος της Συνοδου, ο Επισκοπος της Μητροπολεως, υποτιθεμενου βεβαιως οτι δεν ειναι αυτος ο κατηγορουμενος,

γ') Ρητως ο Κανων διατασσει όπως οι κληθησομενοι πλησιοχωροι Επισκοποι συνεδριασωσιν απο κοινου μετα των τοπικων Επισκοπων («συν τοις της Επαρχιας») και απο κοινου αποφασισωσι περι της ενοχης ή της αθωοτητος του κατηγορουμενου. (Προφανες ειναι οτι ο Κανων ομιλει περι πρωτοδικου κρισεως).

Τις λοιπον η σχεσις και τουτου του Κανονος προς τα εν Κυπρω γενομενα; Ουδεμια! Αρα ματαιως επικαλειται τους δυο ανωτερω Κανονας η «Μειζων» προς δικαιωσιν αυτης.

Οθεν, κατοπιν παντων τουτων, ητο δυνατον να μη αγνοησωσι την «Μειζονα» οι τρεις Μητροπολιται, αλλα να προσελθωσιν ινα δικασθωσιν υπ' αυτης;

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Αλλ' ειναι αναγκαια η συναγωγη του συμπερασματος;

Ταυτα ειχον να ειπω ως προς τας πεντε κατηγοριας της «Μειζονος» κατα των τριων Μητροπολιτων. Νομιζω οτι ηλεγχθησαν παντελως ασυστατοι.

Τελος η Υμετερα Θεοφιλια, σχολιαζουσα την ως ανω καταδικαστικην Αποφασιν της «Μειζονος», φθεγγεται εν πομπωδει μεγαληγορια: «Η Μειζων Συνοδος υπερεβη την περι Ορθοδοξιας στενην αντιληψιν και εξηλθε του «κλοιου» και του στενου εκεινου «πλαισιου» και υπερανω συμπαθειων και αντιπαθειων αρθεισα(!!!) και εθνοφυλετικων δεσμευσεων, ωμιλησεν εν τω πνευματι της Οικουμενικης Ορθοδοξιας, εις την οποιαν ανηκει η αληθεια του Ευαγγελιου...» («Πανταινος», σελ. 485). Κατά ποσον η «Μειζων» ηρθη «υπερανω συμπαθειων και αντιπαθειων», διαπιστοί πας τις αναγινωσκων απλως και μονον το Υμετερον δημοσιευμα. Ουκ εστι χρεια αλλων μαρτυριων... Οτι δ' υπερεβη πραγματτι την «περι Ορθοδοξιας αντιληψιν», ουχι μονον την στενην, αλλα και την ευρυτατην, και αυτο ειναι καταδηλον. Οτι δ' εξηλθε του «κλοιου» των ιερων Κανονων και του «πλαισιου» της Ευαγγελικης διδασκαλιας και τουτο ειναι αυταποδεικτον. Αληθως, «εις οιους καιρους τετηρηκεν ημας ο Καλος Θεος ινα τοιουτων ανεχωμεθα...».

Δ'

Ειπον οτι η «Μειζων» «υπερεβη την περι Ορθοδοξιας αντιληψιν» και οτι «εξηλθε του κλοιου των ιερων Κανονων και του πλαισιου της Ευαγγελικης διδασκαλιας». Δεν ειναι υπερβολικος ο λογος, Θεοφιλεστατε. Ειναι πιστή απεικονισις της φρικτης πραγματικοτητος. Και αυτο ειναι το μεγα, το μεγιστον κριμα παντων Υμων των συγκροτησαντων την «Μειζονα».

Εαν η «Μειζων» ηρκειτο να ειπη: «Ναι, το Ευαγγελιον και οι ιεροι Κοκονες απαγορευουσι σαφως και αριδηλως την ασκησιν κοσμικης εξουσιας υπο ιερωμενων ανδρων αλλα... επειδη..., επειδη..., επειδη..., ανεχομεθα κατ' ΑΚΡΟΤΑΤΗΝ εκκλησιαστικην οικονομιαν τα εν Κυπρω συμβαινοντα», τοτε το κακον θα ητο μικρον. Αντ' αυτου ομως (καλον ενταυθα στεναξαι! ) η «Μειζων» διεσαλπισεν εις τα περατα της γης οτι το τοιουτον, υπο τινας προυποθεσεις (!), ουδαμως αντικειται τη Αγια Γραφη και τοις ιεροις Κανοσιν! Άλλαις λεξεσιν, εθεμελιωσεν εν Ορθοδοξω εδαφει τον απαισιωτατον Παποκαισαρισμον!...

Ιδου κατα γραμμα η περι τουτου διδασκαλια της «Μειζονος», περιεχομενη εν τη Αποφασει της καταδικης των τριων:

«Η Μειζων και Υπερτελης Συνοδος εξεταζουσα την αφορμην της διαφωνιας των τριων Μητροπολιτων προς τον Μακαριωτατον Αρχιεπισκοπον Κυπρου κ. Μακαριον, επι τω λογω του ΔΗΘΕΝ ασυμβιβαστου της ταυτοχρονου ασκησεως καθηκοντων Αρχιεπισκοπου και Προεδρου της Πολιτειας, κρινει οτι υπο τας ενεστωσας εν Κυπρω περιστασεις, η κατ' απαιτησιν λαου και πληρωματος αναληψις υπ' αυτου του Προεδρικου αξιωματος ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΕΠΙΒΑΛΛΟΜΕΝΟΝ ΚΑΘΗΚΟΝ (!!!), ΟΥΔΟΛΩΣ ΣΥΓΚΡΟΥΟΜΕΝΟΝ ΠΡΟΣ ΤΟ ΑΛΗΘΕΣ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΤΕ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ...» («Πανταινος», σελ. 481 - 482).

Ταυτα αναγνους, εμνησθην του περιπαθεστατου Ιερεμιου και μετ' αυτου ανεβοησα: «Τις δωσει κεφαλη μου υδωρ και οφθαλμοις μου πηγην δακρυων και κλαυσομαι... ημερας και νυκτος; Τις δωη μοι εν τη ερημω σταθμον εσχατον;... Επι τα όρη λαβετε κοπετον και επι τας τριβους της ερημου θρηνον...» (Ιερ. θ', 1, 2, 10). Αλλ' εμνησθην και του φοβερου Ησαΐου: «Ουαι οι λεγοντες το πονηρον καλον και το καλον πονηρον, οι τιθεντες το σκοτος φως και το ψως σκοτος, οι τιθεντες το πικρον γλυκυ και το γλυκυ πικρον...» (Ησ. ε', 20 κ.ε.).

Ωστε, Θεοφιλεστατε, η υπο Αρχιερεως ασκησις κοσμικης εξουσιας «ΟΥΔΟΛΩΣ ΣΥΓΚΡΟΥΕΤΑΙ» προς το αληθες πνευμα της Αγιας Γραφης και των Ιερων Κανονων!...

Ιδωμεν λοιπον:

1. Το Ευαγγέλιον

α') Ποια η στασις του Κυριου, ότε ο Διαβολος εδειξεν Αυτώ «πάσας τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὴν δόξαν αὐτῶν»; (Ματθ. δ', 8). Ειναι τοσον γνωστη!

β') Οτε δ' αλλοτε όχι πλεον ο Διαβολος, αλλ' αυτος ουτος ο Ισραηλιτης λαος, ο περιουσιος λαος του Θεου, προσεφερεν Αυτω επιτακτικως («αρπαζειν») την βασιλικην εξουσιαν, ο Κυριος φυγή εχρησατο: «Ἰησοῦς οὖν γνοὺς ὅτι μέλλουσιν ἔρχεσθαι καὶ ἁρπάζειν αὐτὸν ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν βασιλέα, ἀνεχώρησε πάλιν εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς μόνος.» (Ιωάν. στ', 15). Τι επικαλουνται οι φιλοι του Μακαριου; Οτι κυβερνα κατ' αξιωσιν του λαου, ην δεν δυναται να παριδη, και οτι αι συνθηκαι, υφ' ας τελη ο Κυπριακος λαος, επιβαλλουσι την ικανοποιησιν της τοιαυτης αξιωσεως. Αλλά και ο Ισραηλ τοτε εζη υπο τραγικας συνθηκας, υποδουλος ων εις τον ζυγον των Ρωμαιων, ουχ ηττον δε καταδυναστευομενος και υπο των ιδιων αυτου αρχοντων. Και ομως ο Κυριος παρειδε