PARROCCA SANT' ANDRIJA

Festi Solenni tal-Gimgha Mqaddsa

Il-Gimgha Mqaddsa f'Hal Luqa


Il-Vara l-Kbia armata fuq l-Altar Maggur fil-bidu tas-seklu 20

 

L-ewwel referenza lejn il-Gimgha l-Kbira f’Hal Luqa insibuha fl-1775 fejn fit-28 ta’ Mejju ta’ l-istess sena certu Maria Rosa Ellul halliet fit-testment taghha dar lil huha bil-kundizzjoni li jaghmel statwa tal-Veronika.  Din l-istess statwa kellha tinzamm fid-dar waqt li fiz-zmien tal-Gimgha Mqaddsa din kellha tittella’ l-Knisja Parrokkjali tar-rahal.  B’hekk il l-purcissjoni f’Hal Luqa ilha ssir ‘il fuq minn 225 sena.

L-ewwel prokuratur li jissemma kien Dun Frangisk Cassar, mahtur mill-Isqof Vincenzo Labini fis-sena 1795.  Sa l-1928, il-prokura kienet f’idejn is-sacerdoti, izda mis-sena ta’ wara din waqghet f’idejn il-lajci.  B’hekk, sal-1990 kien hawn tliet prokuraturi lajci; Giacomo Cassar (1928 – 1933), Antonio Cassar (1934 – 1979) u Johnny Cassar Briffa (1980 – 1990).  Wara l-1990 il-prokura ghaddiet f’idejn il-Kan. Karm Zammit waqt li mbghad waqghet direttament f’idejn il-Kappillan tal-parrocca meghjun minn individwi voluntiera u dilettanti.

L-ewwel vari li jissemmew inhadmu ghall-ahhar snin tas-seklu 18.  Jinghad li l-Kurcifiss li llum insibu fil-Muzew Parrokkjali huwa l-unika ezemplari li ghad baqa’ mill-vari originali.  Fl-1830 il-Belti Mastru Giuseppe Vella irrestawra xi vari (tas-sett originali) u hadem ohrajn godda, fosthom dik ta’ Kristu fl-Ort, l-Ecce Homo, ir-Redentur, u l-Veronika.  Vincenzo Decandia hadem il-Monument fl-1884 filwaqt li l-maghruf Karlu Darmanin hadem l-erba’ angli li jinsabu mal-istess urna tal-Monument.  Fl-1891 saru xi tibdiliet fil-vara tad-Duluri.  Aktarx ukoll illi l-Kurcifiss u l-Madonna tal-Vara l-Kbira huma wkoll xoghol ta’ l-istess Karlu Darmanin.

Is-sett tal-vari garrab diversi hsarat fit-Tieni Gwerra Dinjija meta l-mahzen intlaqat mill-bombi tal-ghadu.  Kif spiccat il-gwerra sar xoghol ta’ restawr minn Anthony Said, Guzeppi Caruana (maghruf bhala l-Marcjol) u Karmenu Mallia (maghruf bhala l-Lhudi).  Dan ta’ l-ahhar hadem il-vara tal-Marbut fl-1947 peress li dik li kien qabel garrbet hsarat kbar.  Bejn l-1951 u l-1952 inhadmu l-brazzi tal-vari kollha u aktar tard tlestew il-girlandi tal-fjuri artificjali mahduma mis-Sur James Ciappara minn Hal Luqa stess.  Fl-1973 inhadmet statwa gdida mill-istatwarju Mqabbi Glormu Dingli li tirraprezenta r-Rimorrs ta’ Guda wara t-Tradiment.  Din thallset minn Guzeppi Bonnici u l-bozzett taghha ghadu mizmum sa llum fis-sede tas-Soc. Fil. L’Unione.  Fis-sena ta’ wara sar diversi xoghol ta’ restawr fuq il-vari l-ohra mill-istess artist kif ukoll inhadmu opri tal-fidda biex jzejnu l-vari. 

Fl-1995 inhass il-bzonn li jsir programm shih ta’ restawr fuq il-vari.  Ghal dan ix-xoghol gie kkumisjonat l-artist Tarxiniz Renzo Gauci.  Ta’ min isemmi li l-vari ta’ Kristu fl-Ort, il-Veronika, id-Duluri u l-figuri ta’ San Gwann u l-Madalena tal-Vara l-Kbira gew mahduma mill-gdid, filwaqt li l-vari tat-Tradiment ta’Guda, ir-Redentur, il-Korp ta’ Kristu mejjet, l-erba’ angli tal-urna, il-Marbut, l-Ecce Homo u l-figuri tal-Madonna u Kristu Msallab tal-Vara l-Kbira gew irrestawrati mill-istess Renzo Gauci tul dawn is-snin.  Minhabba l-hsarat li kellhom, il-bradelli u l-bankuni ta’ l-istess vari inhadmu mil-gdid minn Mastru Guzeppi Galea u Charles Psaila.  L-iskultura fl-injam saret minn Henry Camilleri.

Fil-Purcissjoni jiehdu sehem ghad ta’ persunaggi Bibblici li zdiedu b’ritmu mghaggel wara l-ahhar Gwerra Dinjija.  Is-sehem tal-baned ukoll kien wiehed importanti sa mill-bidu tat-twaqqif taghhom.  Mill-1953 iz-zewg baned ma baqghux idoqqu flimkien kif kienu jghamlu qabel, izda bdew jalternaw is-sevizz sena b’sena.  Fl-1979 inbdiet l-uzanza li waqt il-hrug tal-purcissjoni il-Banda li tkun qed taghti s-servizz taghha taghmel programm ta’ muzika sagra fuq iz-zuntier u wara takkumpanja l-Purcissjoni billi timxi ezatt quddiem il-Vara l-Kbira.


 

Il-processjoni tal-Gimgha l-Kbira fil-hamsinijiet

 

 


Il-vara l-antika tal-Ort waqt il-processjoni (seklu 20)

 

 


Il-Vara l-Kbira fil-processjoni ttal-hamsinijiet

 

 


Il-vara tal-Marbut fil-bidu tas-seklu 20

 

 

Il-vara tad-Duluri hierga mill-Knisja Parrokkjali (seklu 20)

 

 


Il-vara tal-Marbut fil-processjoni (seklu 20)


 

Referenzi –

Hal Luqa, Niesha u Grajjietha – Dun G. Micallef

Hal Luqa – 375 sena ta’ Fidi u Kultura Nisranija – Parrocca S.Andija, Hal Luqa (2009)

 

Ritratti –

Parocca Sant’Andrija – Hal Luqa

Joseph Grima

Neil Zammit

Socjeta’ Filarmonika L’Unione – Hal Luqa

Ghaqda Muzikali S.Andrija – Hal Luqa