GAZMEND KRASNIQI

POEMA

  

 

 

(MUND TË QE) PALIMPSESTI I POETIT

 

 

 

1.

Nxjerrë prej asgjëkundi dhe i pathirrur

 

2.

Njerëzimi tërhiqet pak kohë në aktet e përdhunshme të foshnjërisë së vet

 

3.

Shkruhet diagnoza e temperaturës së lartë emocionale

 

4.

Kur muza i vë në dorë një lirë, ndalon rrjedha e lumit,

zbuten bishat, përkulen pemët dhe gurët lëvizin

Përtej historisë, përtej sajesës

Ose, siç thotë vetë, “sa madhështore është e gjitha kjo, ndonëse jo e vërtetë”

 

5.

Përveçse nxit ndjenja, pasione, përse tjetër

e nxjerrin nga shteti këtë të shkretë,

ashtu pastrehë, ashtu rrënjëzënë

në mbretërinë e ideve

duke menduar për lirinë,

sepse kush tregon ëndrrën e vet, duhet të jetë

krejt i zgjuar nga gjumi

 

6,

Fjalët “thotë shpesh gjëra të bukura, por pa e ditur se ç’bën” si shi engjëjsh mbrojtës

 

7.

Duke hyrë në masë, shkëlqim, harmoni

ky helm i ëmbël quhet rrezatim i qenies hyjnore

 

8.

Megjithatë ndërsa këmbët rrahin tokën

e sheh se engjëjt i hapin rrugë

ndërsa kundron shtëpitë, pallatet, qytetet

ndërsa kundron artet dhe shkencat

mendon se sado i tokës të jetë njeriu, është

Zot i saj, është Zot mbi tokë,

kurora e gjërave të gjalla

 

9.

Poeti luan, mendon, ëndërron:

Zotit i duhet t’ia ndjekë shakatë –

tek bën gjëra më të mira se natyra,

tek bën gjëra të reja që s’i njeh ajo

 

10.

Ndërkaq rritja e gjërave është e vërtetë. Ndërkaq

oqeani është oqean, alpet janë alpe,

ndërkaq furtuna është furtunë

 

11.

Po aq e vërtetë është edhe thirrja e tyre për t’i riemëruar

 

12.

Prandaj ndjehet pesëmijë vjeç

 

13.

Shikon se çfarë ishte, është vetëm hija e vjetër

Si zogu që desh të jetë i ngjashmi që këndonte

i vetëm në degën më të lartë

 

14.

Shikon se mund t’ia heqë të artin disk diellit

të gjejë atë që ndrin atje: lavdinë e vërtetë

 

15.

dhe është vetë Ajo

 

16.

Shikon se duhet të jesh Vetvetja, t’i japësh secilit çfarë meriton

 

17.

Duhet të jesh i Vetmi

 

18.

Dhe pse është ai që ulet mes fushës t’i marrë erë lules që çeli në ag

 

19.

Dhe pse është ai që vetëm për këtë i duhet të qajë

 

20.

Dhe pse shkon prapa kodrës së vockël të kohës

të zërë një metër kub vend në kuzhinë

 

21.

Dhe pse në kopshtin fantastik me drurë të vërtetë

ecja ritmike

shkel gjethe të vdekura palimpsestesh

të ngurrimeve njerëzore

 

22.

Dhe pse një palë këpucë të vjetra prapa derës

thonë të vijë e nesërmja e të shohim

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

ROZAFA

 

Gjithë ditën po punojmë

E gjithë natën po na rrënohet

Legjenda

 

 

Pak mjegull mbi Buene shpërndan çdo paqe të pari:

legjenda të nderet. Lamtumirë, o heshtje e mbramë!

kryqëzuar fatet tona e prapë të ndara!

Të gjitha vetëm për një Rozafë që s’pamë.

 

Po guri mbi gur, dëshmues i vetëm i mbetur,

heshton tendosur gjithmonë në fat të vet:

pa gojë, emocion, nuk ka përse  kupton

si thithen tevona gjithë fuqitë tona.

 

Gjithkah të dalësh, asnjë krijesë e gjallë:

vetëm një emër. Me vrundull balade i flakur

flatron ngadalë e pyetje të vjetra ndërmend:

na ka ëndërr Rozafa, a ëndërr e kemi?

 

Mos sillet kalimesh magjike, atje tutje,

shquar vetëm nga Zoti, mendja hyjnore,

që shumë të gjorat trishtime, gëzime njerëzore

t’i duken të thjeshta aq sa s’i thua pa skuqje!

 

Mos ngul sa mundet flamurin e butë të ngulmit

midis mundit e gjumit, ku vuan një bulkth,

midis hijesh që duhen si burrë e grua,

në zvarrjen e ngadaltë të gurëve drejt gjuhës!

 

A ndoshta është ai zog i dehur nga dielli

që bredh me nge mbi ne në ajrin e qetë:

një pikë e vogël ku vë fati gishtin,

një pikë e errët ku ngrin kujtesa përjetë!

 

Buena shket pa tym betejash, thirrma,

pa liburne, romakë, barbarë e Teutë:

lavdia e turpi i mbretit Gent shuhen

si avujt nën pushtetin pazemër të erës.

 

Dhe fëmijë që dinë të tjera

lojë luftash.

Mbi gurin e ftohtë

dhe zemra e zjarrtë e një trëndafili.

 

Asgjë s’do jetë si dikur, si disa

orë më parë, a në të shkuarën,

në atë epokë të artë

që mori fund me mbajtjen e besës

 

- Tashti që baladës i duhet një stomak

me tretë pallate, shitore e kriza.

Që mundet, si bisha, të mbajë brenda

një këmbë xhinsesh firmato.

 

 

 

 

 

 

LITANI

 

ShkOdër, e para ofshamë. FaltOre

E fatit të mbramë.

ShkOdër, jehOnë hyjnOre. MizOre.

SaOra dashnOre.

ShkOdër, e dashur e natës, e reve,

E nderit, disfatës.

ShkOdër, gjithçka që thashë. Mistere.

Biseda mes grash.

ShkOdër, e re gjithmOnë. AkOrd

ArOme, neOni.

ShkOdër, ku dOt s’jetOn. Avlli.

BallkOne. BetOn.

ShkOdër, që mallin ke fat. MetrOpol

Dhe fshat.

ShkOdër, një bOtë që humba. ObOrre.

Pullaze. Pëllumba.

ShkOdër, ritmim vetiu, në lOdër

Të thirrur prej shiu.

ShkOdër, e bardhë si bOra. Orgji

Që mOshës i mOra.

ShkOdër, një jetë që bOra. Ora

E ndOres dhe kOra

E dritës. E Orlit Ortake. Urtake,

AOrtë prej flake;

Në shkrepje të shpejta të mOtit, dOra

Dhe syri i ZOtit.

PranO pa fitOre, triumfi

- JehOnë Orgjie.

PranO pa nënshtrimin, përulja

- JehOnë e fyerjes.

Sa s’shkOi vOnë, caktO

   Ndonjë cOpë

Durimi që ndOshta teprOn

E krijOna.

 

 

 

 

 

ËNDRRA E LUKIANIT

 

 

(POEZIA) Do të të rrethoj me shenja dalluese të tilla, që kushdo të të shohë, t’i bjerë me bërryl shokut dhe t’i thotë “Ky është ai”, duke të treguar me gisht.

Lukiani, vepra të zgjedhura

 

 

Një kryq prej ikjesh ditët të gjitha. Martire -

kujtesa. Ua mbushim më gjoksin me hënë lamtumire,

kur kapin kumbime të shurdhër nga puset, biseda

 

Vetmirash: kaq shumë fëmijë të fjetjes me netët,

sa thua s’do mund të vdesim më kurrë

me vdekjen e vetme që njohim aq mirë!

 

Në hekë heshtja - e mbramja mburrje. Mos humbi

zemra: kush iku nuk dihet ku ka shkuar

e ndoshta ajo tashti për peng u desh!

 

A ndoshta u pështoll rrokoll rrokoll - ndër kodra

sërish të ngjizur një ngjitje po ngjesh,

për veten e vet pasigurt aq shpesh!

 

Ky trup - flamur. E s'zhduket kurrë, kur dheu

e ngjesh në gji vrullin - të bukurin mendim:

“është ai!”, që dikur dëgjuan në gjumë

 

Poetët - minutat e urtë, një shekull të çmuar,

ku zhytet me turr e digjet e digjet

libër i moçëm mitologjik i trurit

 

E fruton kujtesë e hi. A është i njëjti

fryti që çajmë deri në bërthamë

me frytin e paçarë? Ndërmjet kësi pyetjesh

 

Mbin ëndrra e poezisë. Nëse

mund të shohim përmes

lëkurës së skuqur të një çasti.

 

Poezia që dëshiron të pamundshmen,

madje vihet në dyshim edhe

si gjithçka e vërejtur, qoftë edhe dje.

 

Kur bëhet përkthim i dëshirës

dhe nevojës të mos ngulet naive

në të dukshmen: nënë imazhesh

 

Që në bazë të rregullit zhduken

derisa të mbetet mbi dhè -

i madh, i pathyeshëm

 

I ngulur në botë

si fjalë Zoti

- i fundit kryq prej ikjesh

 

 

 

 

 PA TITULL

 

Mbi shpinën e kalit të shtruar të muzgut,

kohë që kacavirret maskon kalimin,

sërish, me mrekulli hipokrite, demode -

 

Baticë e ngjyrtë dite, që nis dashurinë

tej yjesh e s'mban ndonjë thikë

nën pelerinë, që pa ngut e zhurmë

 

Rrëfen me gisht duna kujtimesh

nëpër këtë jetë me zemrën kalldrëm

i paqetë dashuri – urrejtjesh: cila

 

Këngë do krezmohet pak më vonë

shuguruar ajo lule e përjetshme? Cilat

lule që e ruajnë kopshtin tonë, tundur

 

ere të tejdukshme që fryn jeta? Gjithsaherë,

fort e hedhur, ëndjehelme, do këndellet

këmbëkryq këndej vjeshta, me një muzg

 

nëpër duar gjithë mbrëmja do të fryjë

nëpër yje këto brenga: këto qiej

të shijuar sa dhe frika e të bërë

 

të pavdekshëm që të gjithë

brenda çantës së përvojës, njëherë

e përgjithmonë. Trukuar

 

Me vuajtjen e muzgut, duke qesëndisë

skeptrin e rremë të ditës, sërish

kjo erë e hershme durimi: epitafmbërthyer,

 

ku prekte veç frika mbi krye,

sërish përpin amshimin e hapave. Hedh

hapa para prapa nderon ngapak

 

Hënën që ndrin me gjithë shpirt.

Ose dëshmon, së fundi, se bota

herë pas here bëhet më pak e besuar.

 

Se muzgu na mban siç mban trupi

emrin. Ja një që zgjohet nga ëndrra

dhe shqyen sytë si filozof solemn

 

vdekur në aktin e mendimit. Ja

një vend ku mund të ishte titulli

i poemës që tash nuk duket.

 

- kalldrëmi i zemrës nuk qe zhdukur ende kur e ëndërrova

 

- kali i muzgut, si varka e Noes, hyn në shoqërinë e astronomëve

 

- vrujojnë anekënd njerëzit me ide për botën

 

(vijojnë shembuj)

 

 

  

 

 ARS POETICA

 

1.

E marra sintaksë e puthjes, te libër

i borës që iku, pyetje ligjërimesh

të dlira: do kem sërish dashurinë?

 

Më ka prej kohe përdore trishtim

i gjorë somnambul

 

Më pa braktisur hapësirash

 

Në brigjet e sfilitur të zemrës shikimi

sodit kujtime

 

Si duna prej ari vejevinë

 

Jam bërë rebel e Zoti nderoi

me luftë, lypa devocion e Zoti

injoroi, mendimebjerrë tashti

po mbledh hyjnoret kujdesje

 

Që thanë prej plagës së parë

jam unë trashëgimtar

 

Kështu na janë poezitë, me mëshirë

për etjeshumin, antilulka të gjuhës,

terrina ku digjen flutura

 

Dashuria,

sido ta çmoje, një soj infeksioni

 

Dhe unë,

sido të doje, Adami që Evën takoi

 

 

 

 

2.

Te zog i gjorë mbi shtrojë prej gjethesh

që kopshtin e lagët pikëlloi anembanë,

e shpirti i vjeshtës lutet me gjëmë

të gjatë të shiut: o kambana

 

e humbur e diellit, ngrije

kishën e meshës përbrenda zemre

zogu të vdekur!, nëpër kujtesën

kryeneçe, ku maten e çmaten jetët

 

një dru skandaloz tragjedish,  

nga askushi te gjithkushi, tepër

pranë vetes, tepër pranë sendeve,

tepër pranë dorës që shkruan

 

 - i zjarrtë, i afshët,

i ajërt, arkaik flatroi lajmi

se autori shpëton duke vdekur

te erë e çfarëdo stine,

 

pa rrënjë, si gjithë erërat,

i hedhur në botë si elegji

që do t’i bëjë fjalët

përgjithmonë të lira ndaj nesh.

 

Heshtja që nderet edhe njëherë

rimarton fundin e fillimin:

As këtë mbrëmje, prapë zemra

s’i shkundi mbi terr puplat e kuqe.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                               

 

KOPSHTI I I. KANT-IT

 

Nuk lëvizi pothuajse kurrë nga qyteti i tij i lindjes

Librat e filozofisë

 

 

Në kopshtin e vogël homazhe ujërash e guaske.

Unë s’pata se kujt t’ia besoj humbjet në kohë:

hendek i hollë nëpër zallin e zemrës

 

Sikur të vdekurit e largët thërret të zgjohen.

Të gjallët më larg janë. S’e mbush gjë honin:

fjalë, që na ngjajnë sadopak, bëhen mbrëmje

 

Pa flatra pulëbardhash. Po yje të shpikur,

me këmishë jermi, flasin me puse, cisterna,

të gatshme të çikin edhe vetë marrëzinë

 

Derisa rrathëve të hukamës hutaqe humbasin.

Duke dashur veçse të mbahen mend.

Duke dashur veçse paksa të përfillen.

 

E kjo e fshehtë, që u jep më tepër hije,

tashti më bëhet bisedë e vetme. Sidomos

këtë do doja të tregoja gjithmonë

 

Ndërsa vërtitem këtu, ndërsa mendoj

se ndoshta për këtë ëndërron në këto troje

pesëhapëshi, i pagoji kopsht – vetë

 

Liria e mendimit (prapë i vetmi thesar

që deklarohet me gjithë ato

vrapime planetësh e detyra qytetare)

 

Të cilën nata e vetme s’mund ta shpjegojë:

jemi në mesjetën e mendimit – duhet

ta ndajmë bukën e gjuhës: dritaret

 

Ku mund të ngulet ndonjëherë, kushdi,

si mik i rrallë - Zoti

 

 

 

 

 

 

SKODRINON

 

 

Skodrinon! Skodrinon! Shko drin! Një shqipe

me këngë floçkash e satirësh, prej kullash të kaltrive

vendon gardhin e ditëve: të bulurojnë sa munden

buajt bujarë të fateve: dehur me gjeste

 

Ngjeshur me ngjyra perëndishmërie kur na deshën,

të shkulin nga kulmet e këtushme kurthe që s’dimë

e ndoshta na luanin me punët, përhumbur e heshtur,

duke na shkelur preludin e prehjes prekëse

 

Një kopsht që shkon e vjen nën gjethet e ngrirë

të bime kurrë të dukshme, por plot kundërmime.

Ndrojtje kaprolli lëshon tek sheh pa folë,

ku falen akoma, plot jehona, fytyrash tona

 

Dëshmia se jemi ato fëmijët e vocërr

që luajtëm në skutat ku flenë fillimi e fundi

me buaj dalldisur dashurie dardane për detin.

E gjithë dëshmia e dashurisë tonë për tokën

 

Që është e mirë dhe sepse diku kumbojnë

kambanat e varrosura që mund të qenë tonat.

Edhe sepse po pret padurim prangapraruar

tempujt e vet të vjetër prej shpirti a guri.

 

Një dhomë në një farë qyteti.

Rezultati i një takimi aty, duke

u mbërthyer, duke gjetur zgjidhje

drejt ashpërsisë së buzëqeshjes

 

Duke ngacmuar dritën e bollshme

me sigurinë e saj të fundme

“Si shqipe që ngurron e ngurron

e pastaj sulet.”

 

 

 

 

 

 

 

DUKE LEXUAR VOLTAIRE – IN

 

Kur si një alarm hapet dita

drejt perëndimit (e ëndërr

a hajmali kurrë nuk hyn

 

në punë), vret valle të vdekurish

nostalgjinë intime dhe çdo

pagjumësi pushkaton një Tanushë.

 

Kjo letër shpjegon gjithçka dhe kurrë

s’do dërgohet - më torturë

se terri, tymi tinzar vjen

 

e kallëzon me gisht shkrimin

e vet të vjetër, veçmas i vetësigurt,

si ta kishin fort për zemër,

 

posi për të përtallur disa

moskokëçarje, dhe merr në dorëzim

një qiell pabesish: ndër fletë

 

është fjetja për shpirtra të shuar?

Viktimë e fillit që duket e zhduket

kam parë makthe toke me idenë

 

e jetës të vishnin një pandehmë

që ta ndernim ndërgjegje.

Kam parë t’i përlajë shiu

 

ciklik të gjitha - ku plasi gjak

kurbanesh, ku hemorragji drite

tha: më e vogla gjë nuk i takon

 

asnjërit. Dhe secili atom

i qetësisë së vonë, dhe zërat

që aviten e pastaj heqin dorë.

 

Dashur, pa dashur, jemi këta

që jemi. Të gatshme palimpsestet,

ashtu prej pergamene, të mëdha

 

sa t’i marrin gjithë gjërat e mundshme.

Ku çapiten çuditë, fanitjet e fetishet.

Ku dhe babushi diell nuk kursen

 

kozmetika, ashtu pa sy e duar

njeh mëngjesin e muzgun. Yjet –

që s’e ushqejnë ndopak me gjakun

 

e tyre, sepse si arlekinë do shoqërojnë

mitet: dikur ishte e lehtë

për të shënuar e rrëzuar idhuj.

 

 

 

 

 

SHËNIMET PËR REALITETIN E VETES 1, 2, 3, 4, 5

 

1.

Shpirti në shkurren me ferra shfrimesh

dhe re dhe zogj qëndisur qiejsh:

nënshtruar e mundur, nisur nostalgjitë

 

Në botën me shkretira pa shije të ikjeve:

më fort se larg përbrenda gjëmon –

gjithmonë asnjë epitaf s’mungon,

 

çorapet e lëna nga nëna për dimër,

muzikë e trishtë e ikjes së shpejtë

që popullon, pjeston pikëllime më të vogla

 

Sërish vetmia, buka, uji - njeriu

që ka nevojë të rrijë menduar

gjatë përmbi gjithçkanë e panjohur

 

Përmbi pohimin e jetës vetë

- vetimë që vjen vlerëson në dhomë

sekretet e botës: prova që bën

qetësia, m'e vështira nga gjitha.

 

 

2.

Braktisur e gjitha prej Zoti

që fshehtas nesh lajkaton

një lojë fëmijësh nëpër pluhur,

jeta më kthehet sferë sekretesh

 

Braktisur prej nesh, mbi kokat tona,

në radhë rrahin flatrat engjëjt,

dhe rrjedhin lot nga sytë e tyre,

qoftë, së paku, nga të qeshurit

 

Braktisur nga çdo zbaticë zemre

që dikur nga zëri im zbutej,

vizatoj e vizatoj veçse heshtjen,

që ronitet elegji e madhërishme

 

Mua burrë më bën vaji

baba, më thuaj se kur do vdesësh

Çunak më kthen botë e zbrazët

nënë, më thuaj se kur do vdesësh

 

3.

Pas netësh me dimër, pafund,

një plak me lundër mbi lumë

peshkon dëborë e ngricë

dhe shtangie të kulluar gjithësie

 

Veçuar të fshehtash të veta,

ku theksi amtar i vetdijes

e rras te çdo dhimbje,

në zemër karont mishërohet

 

Në kurm rituali përkundet,

ngadalë, si t'ish prej uji,

shpërbëhet përdëllimi të pellgët

për ndonjë grimë jetë

 

disa ndjesi të shtera

apo tepër të fshehura

aqsa të pandehet dikur

se jeta është e mundshme

 

 

4.

 

S’e the nga ç’tyl i lyrtë hëne

u ndërsyen drita e hije e, stinë

mbi stinë, stisin ëndrrën – femrat,

posi gjethet, e ndërrojnë maninë

rënëse: njëherë përkunden

nga qielli, njëherë

përkunden nga dheu!

 

Te dimër pa afsh në vatër, sa dal

dhe këngë vjelësesh më sjellin

vjeshtë në veshë: ngadalë,

në çdo përrallë, shesin sekretin

e errët, të gjorën shtatore

rroposur

në raftin marroq të kohës.

 

Dhe ajër paradhënë pranvere tek prehet

pranëvënë pengjeve që presin

një verë ngushëlluese. Dhe orgji

a koktej kungues – ose kulti

dhe vdekja ime. Ku di vetëm

një pikë të helmët:

të vjetrën palumturi tënde.

 

S’e the: prapa maskës prapë

rri edhe gjykim i çfarë

është fine. Rrallë

shfaqet dhe kur e bën

po vdes tashmë

mbi shpinën e flladit

q’e solli te pragu i ligjërimit.

 

 

 

5. (BREZI I HALORËVE)

 

Përpara ngulmim kurioz kullotash

prapa sëpatë pazemër druvari (pa njohje

mbi shkallët hyjnore të limfës) ngutshëm

ngulur në trupin e trungut - rrëqethja

e tokës s’mungon në brezin e halorëve.

 

Lart trishtim i truar i dritës e diell

i dehur prapa terresh vuajnë të kridhen

në mistikën e gjelbër të fotosintezës. Vrapi

i zogjve të panjohur dhe toka e lëpirë

nga krimbat janë sa duhet të ndarë, mrekulli

 

që qielli kurrë s’kërkon të ulet

mbi Bjeshkët e Nemuna, në shkrepat

që në kënde të fshehtë të mendjes njerëzore

janë sende të hapërdarë: shënojnë

diçka jo të sigurt ndër kohë, që soje

 

shenjtërie snobe e orë të ngarendin

në ngenë e vjetër, të lidhin kursin tonë

(një humnerë, si shpërthim botësh të humbura)

me mahnitjen që s’mbaron - më duhet t’kujtoj

një puthje që m’dhe në gur paemër të globit.

UNGJILLI SIPAS DJALLIT

 

(Ndër duar të mbushura prej uji

e porta copë - copë) Të parat qenë

shtëpi prej gjethesh që bie e shiu

 

rishtas vagabond. Që të varet (mbi

limonti drurësh) një fryt

psherëtime, që të çmendet përmes

 

zemrës aromë me mall

dashurie (si lart në qiell

të zi një yll i kësaj ndjesie), një

 

tetor i marrë, që gjithë

kujdese shpërthen me ngjyra

e drita trëndafilë, shkruan hieroglife

 

dashurie: sakaq i fshin, i nxjerr

kujtese. Dhe sheh se kjo qenka

e mirë. Shkreptimë aleluje, ogure

 

shiu (gjithmonë) janë që të fshijnë

mëkate bukurie. Po heshta sekondash

i ke në shpirt - tatuazh sekret. E s’vjen

 

e fundit që thonë se vret: sa herë

nga zemra heshtja largohet, pranga

deri vonë groposen në ankth

 

imagjinatash, tabela ku renditen çdo orë

urdhëresa, si: me qenë gjithmonë

ai që s’ishe: udhëkryq çastesh

 

hibride të lakmisë. Ose (siç tha Horaci),

kurdise atë orë e ec duke shkelur

mbi dyshimet: shi, shtëpi, duar,

 

gjethe, ujë, qiell i pasqyruar.

Ato janë sepse heshtja i ka pjellë.

Ato janë shkallë versetesh.

- Kështu erdhi ky rrëfim, pa të lartën përndritje të përsosjes

(Gjithkush, përgjithmonë, ka dorë të lirë për riprodhimin e saj)

 

 

 

VESI I LEXIMIT

 

 

U lind 3, 6, 13

U bind 4, 7, 9, 18

Nderë

Erë

Terri

Ferri

Freri

Vreri 16, 21, 72

U grind 5, 31

Dhe prind 40, 60

Gjeneza

Rinia

Lavdia

Vetmia

- Turizëm ndër varreza 15, 23

Listë leximesh 63, 77

Ditë votimesh 50, 56, 69

Re ndëshkimesh 34, 42, 90

Dhe pirg kujtimesh të zeza 83, 92

Mite të mardha 19, 36, 85

Mure të bardha

(Si mure pushkatimesh) 16, 97

Bëri përpara 37, 46

Paris

I vetmi arrest 87

Çdo stinë një palimpsest 89, 93

Rraqesh

Flakur 67

Flatrash

Plakur

(Ejxumtrialalilala) 92, 95

Mori mollën

Që s’e kafshoi 67, 82

Kush shkoi 76, 93, 97

Ftoi 53

Dragoi 44, 64

Dhe palloi 81, 86

Thikë 62, 68

Frikë 65, 83

Gjithçka

(Hapat që la

Artet që pa)

(Elonlalerelonlala)

Kërkojnë të bëhen muzikë 100

Që del nga gojët e dheut

Në gjuhën e heshtur të Zotit

E flet thelbin e pakapshëm

Të kujtesës gjigante 102

“Letra, po thotë, libri

Që mban në prehër

Përmban dioksinë,

Më e forta lëndë

Kanceri 105

 

 

 

 

MALLKIMI I UJIT

 

Ky qytet do të mbytet nga uji

Gojëdhënat

 

Edhe njëherë është fjala për shiun:

I ngulur këtu e nën ushta shirash

sikur s'u struka kurrë - i ngulmëti turr,

i rremë të thuash, kujtese të lashtë po sulej

 

Ku vendi i përket një hyu uji.

E ku, pjellë peshqish në s’quhesh,

gjithçka përgjithmonë lëshohet

të kërkohet me lundër jeta.

 

Të duan, sulin luanë, thonë shkrimet

E shenjta, të duan, sulin ujqër urie:

ndoshta, hyjnitë e lashta, thashë, dhanë

zgjidhjen e mbrame - përmbytjen!

 

A ndoshta, vallë, te jetë

kryqëzuar kaq gjatë prej shirash,

ku kam vetëm një zemër të zbrazët,

mos është ky trup ndonjë guackë!

 

Qielli - i pafund. Fytyra, që kurrë

s’e shfaq të vërtetën, po aq e fshehtë:

a mund të ketë të vërtetë tjetër,

përveç një zemre shpështjellë si uji!

 

A mund të ketë të vërtetë tjetër,

pos kuajve të kohës, që shuajnë etjen,

që tundin me kokë kortezi të shpejta

e mbas ia mbathin tutje!

 

A pos ndonjë baptime të shurdhër

që, zvarrë përmbi zemërrrahje,

kujton kalimthi se shi i ngulmët

dhe mund të riduket kësaj ane!

 

Apo, ndoshta, sërish u duhemi

atyre që kanë ikur dikur!

A mos ndoshta duan të na luten:

tashma, mjaft! Mjaft ma me ju!

 

I ngulur këtu, dhe në s’vjen dikush,

diku dihat diçka ta sodisësh

në hapësirë të virgjër: ku digjet kuturu

një dritë e butë, që është zemra,

 

Gjuhë e zgjuar në terr për mbylljen

e botës në shtatë dryna - që nëse

i thyen ndopak, më keq e tregojnë

zbrazjen dhe mundin

 

Absurd të midhjes profetike

kur në guaskën e madhe, pafund,

të vetë universit mëton

të bëhet diamant, të shkëlqejë

 

të gdhendë fytyra në sipërfaqen

e ndritshme. Të lëvizë herëdokur atë

që të vdekurit e këtushëm e quajnë

fund deti dhe verbërt i përgjunjen,

 

Duke u thënë të gjallëve që braktisi

siguria - ç’është e rëndësishme

është më e rëndësishme se sa

e parëndësishmja.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TOKA E KUJTESËS

 

1.

nga ama te ama

riosh

nga mjalti te mjalti

majhosh

nga balta te balta

bardhosh

 

e qosh prej nape

nate

 

2.

plepiplakiplasur

pakpalcëpaskapasur

 

3.

nga kali në kalë

kokallë

nga koka në kokë

i kallë

nga koha në kohë

përrallë

nga toka në tokë

i gjallë

 

e partalle mijëvjeçarësh

çasti

 

4.

njeri zezone

njeri prej zoti

 

njeri prej toke

njeri së koti

 

njeri prej flake

njeri prej loti

 

njeri prej fati

dhe zbuar bote

 

5.

me njeri

ky skelet

me pusì

ky qytet

me uri

ky shëndet

 

nga kryqi te kryqi

rrëmbyer

nga fryma te fryma

mbërthyer

nga fyti te fyti

urryer

 

6.

kush është zoti

kush vasali

 

kush është kali

e kush moti

 

kush është toka

kush sinjali

 

7.

ar

ar(ë)

(b)arrë

(b)ar

arì

njeri

erë

(v)erë

(v)rimë

rimë

imë

im

i

 

8.

në tokën e nderë të kujtesës

unë dhe të miat përkujdesje

mijëra vjet rrojmë në heshtje

me premtimin e resë së shiut.

 

 

DUKE DËGJUAR SONATËN E HËNËS

 

Gatitur nëpër poza të ngrira ligjërimi,

dhe pse një kulm harrese mbetur, përsëri,

aty ku rrinë shikimpërdhe të vdekur

 

Ku shqyhen sytë e ikjeve, dhe vetë shikimi,

ndoshta i buti shikim i engjëjve më rrok.

Por vendi ku buaj e ka portën copë -

 

Një dallgë që hapet e arta sonatë. Pa ndalje

në çastin fatal, me ndarjen e thartë dhe fjalët

që ende s’u thanë mbi tokën e ashpër, por zonjë.

 

E di, mallëngjimi të vonë gjithmonë e çlirë

shosha e kohës që tokën këtu praron:

ditë pa emër. Vetëm vërshim i mpirë

 

Njëlloj me ëndrrat kur shpresë te drita peshkoj,

kur gjuaj fetishe festivë në vazo arketipi,

kur ruaj Egnatias qerre mitesh. Çdo gur

 

Kokë statuje të shembur. E zemra

një majë ku s’mund të prekë kurrë poema:

sonatën e thur e mbetet për të e huaj.

 

Ndër fjalë me të cilat mund të shohësh

e ardhmja kalon. Ose

fundi erdhi te fillimi. As qendër,

 

as skaje. Ose nën arin e mekur

të përjetimit sakaq

fragmente - fragmente vdesin sendet

 

Deri në zemrën Hiçit (ku sipër thërret

vlera absolute e suksesit e poshtë

ndjenja madhështore e humnerës)

 

E mbledhin paqen tragjike të vështrimit

hedhur në asgjëkund

si vrimat e zeza në hapësirë

 

 

 

 

 

 

ODHISEA

(Udhësi)

 

 

Sërish të ripashë,

dikur jeta

vetë, o itakë

e pragut,

tashti një pikë

përpirë

 

nga pafundësia.

U ktheva

për dhuratat që jep

çasti -

me heshtë trupash

të këputur

 

shuma e horizonteve ngul

në fushë

qytet shkëndijues herezish

që vetë

parajsën ëndërruan.

A jam

 

i njëjti që këtu

jetoi,

u kthye, kur shpirti

ndjehet udhëtar

që befas ndodhet në qytet

të huaj

 

pa ditur si arriti; që det

fantazie

s’i duhet, që s’guxon me marrë

përsipër,

megjithëse vrapon diku

një zë

 

që s’është i detit?

Kjo është

zhgjëndrra: shpirti pafund

e jeta

sa han syri, sa hapet

dëshira.

 

Do zgjohem nga qenie

i zgjuar,

ta kem të paktën dhuratën

e ëndërrimit!

Mos ndoshta dijet

qenë

 

një hap prapa! A ndoshta

dikush

vjen e na zgjon nga ky gjumë!

Ndoshta

këtë kërkon të thotë

një zë

 

që s’është zëri i detit,

që nëse

përgjojmë e zgjohemi,

hesht

e mbetet vetëm

deti

 

që është amë e marrë

Circesh

që s’i kthen magjistare,

ashtu i gjen

dhe i bën të duken

të tilla

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11 KOMENTE NË VETË TË PARË DHE TË TRETË

 

 

***

Mburrin brirë të artë

drerë të fjetur resh

në perëndim.

S'e dinë se te Amin zëlartë

pagëzon vjeshtën bubullima.

 

***

Duke u vjeshtuar

e qarë gjinkalle

kumbon më fort.

Të hapura dritare e dyer

diçka, e di, më mungon.

 

***

Një pemë e zhveshur: e tashme.

Lulja: e lashtë.

Me mesazh të farës së shmangur kujtese

vjeshta përhedh gjeste dëshpërimi

të dheut

për atë që s'mbërrin.

 

***

Kujdesur vjeshta të rrëfejë

se gjethi në kopsht më i madh është

se bota e madhe në gjithësi. Se është

mbi gjeth më i madh krimbi.

Ai s'ka pushuar së rrëmuari në pluhur

e kurrë s’e di se yjet janë në qiell.

 

***

Kudo folën për kë mendoi

kuptimin t'ia kapë

e vjeshta e bëri të madh. Dëgjoj

muzikën e lojës,

edhe imazhin e vdekjes harroj

edhe s’nënshkruaj pa vuajtje

dy – tre hapa.

 

***

Cili mundet të dijë se pati

dikur orë madhështie një diell i mbyllur

në kupën e qiellit: dëshirë e vakët

dielli të shtrihet mbi qilim gjethesh

melankolia! Do thotë se ç’është në vjeshtë

një prekje buze te hija.

 

***

Në kanavacë të ajrit vjeshtak, me ankthet

tona si të Van Gogut tërbimi i shiut plak

ritmon. Pigmentin e vjetër të brengës

ende s’e kemi hequr prej zemre:

mungon ndonjë prag i pafajshëm.

 

***

T’i ngjash një zogu që kohën bishtnon

e borën e parë lajmon te vjeshta,

thotë qielli

sovran, pafund. Mendimet e hershme

e holla melankoli e zakontë

më duhen që prapë të jem unë.

 

***

Nuk vilet nga vjeshta

në arën e qiellit

lulediell i hënës

për të më thënë qaj

mungesën e nënës.

 

***

Fëmija i lodhur në lojë flluskash

mbledh ylbere në ëndrra. Gjithë natën

vjeshta u flet ditëve të ardhshme

si vënë në dyshim të vërtetën, si qeshin

si plasin pastaj në hiçin e zbrazët.

 

***

Tutje dritares diku duken duart

e buta të erës. Në fytyrën prej shiu

të vjeshtës s’i gjej portretet që vetëm

unë i njihja: do jetë ngulur në hënë

kujtimi i ikjes së prindërve. Kurrë më

s’do njoh rrufenë e shkurtër të mahnitjes,

germat e saj prej zjarri që dridhin

dimrin e ndarjes njerëzore. Që dita

të jetë ditë, rreshtat kthehen në letër,

stuhia ikën nga librat e Platonit. Është

pa trajtë, pa ngjyrë, pa zë, si kujtesë

që vjen të mbushet: hap gojën e madhe,

por ka një gjuhë më të vjetër se hëna

dhe mbetet e vetmja shpresë po t’dinte

ndopak për telat e nderë të zemrës.

 

 

 

 

 

ODA E DHJETORIT

 

Si ujërat (anti) heraklitë për ne

përherë bie mbi nisjen fundi: këtu ku nata

e dëbortë shkon të dëborojë e përmes

 

ditës që zgjohet shikon ajër

i populluar me botë të kulluara,

plot ëndrra kapur fustanit

 

të ditës e motit, ku zemër

dyshimtare kotet (kurdo gjallë

prej kryqesh nuk zbritet dot), këtu,

 

ku koha i ngjan plazhit në gjumë

e shelgje ajri gufojnë vela ilire, në kalkun

e ujit ku peizazh i vakët kopjohet, ku fjalë,

 

që mbret i këtij bregu më mbanin, sa

nxjerrin përsipër vite që s’ngjallen a thua

se kurrë s’kryqëzohet më gjë me ne, këtu,

 

natyra e bën të vetën: çdo fëmijë vdes pas zogjve.

Këtu, midis fëmijësh e zogjsh, vajin lakmoj,

se s’di flatrime apo jetë përrallash, s’di të rri

 

në dreka a darka të vetëdijes, ku lojë karuseli

çdo orë numërojnë moshat (çdo kat, secili

përmbi zemrën i fortë). Këtu, ku pema lotoi

 

mbi hijen e butë se kurrë e kurrë

nuk mundi ta shtijë në dorë, ku ka

numëruar hija çastet, jo muajt, e prapë

 

kështu gjithmonë mjaftohet - kjo vetmi,

ku ngrihet fuqi ligjërimi, sërish shpërthen

e shtyllat e veta thërrmon: Zoti vetë,

 

i qeshur e duarnderë, nëpër njëzet erëra,

as ai s’e di cili flatrim, cila rreze a velë

lëshuar së fundi diku vetëm për mua,

 

do çojë kah aventura dhe kah deti shpirtin

që tash kushdi ku ka humbur. (Tashmë dihet)

as era s’i mbush mungesat

 

fshehur në sende të tretura të vjeshtës, ku ka

nostalgji të gjallësh e vdekjesh, që orë

për orë rrethon e kurrë s’lëshon, sikur

 

po pret ndonjë përmallje të fortë

vetime që brenda dheut i hedh dritrat, aq thellë

sa ç’buron për ne përshëndetja e ditës: miq

 

të njeriut që tash pesëmijë vjet

thërret ndër buzët e ujit - Kur

 

Ta këndellësh bulurimën tënde

në re që rendin rënduar me shtamba

 

E zgjatur n'ekage vetimash pambarim

të vdesin vdekje të hershme të zemrës

 

Kur shikime mbushur pikëllime qielli

të shtyjnë mbyllje sysh n’harrim

 

Përmbytjen pranoma, ari altruist i dimrit,

t'një dalldie dite në t'brishtën britmë

 

 

 

 

 

 

SHËNIMET MATERIALISTE

 

Në nepsin e nervave qe vallë të mbramit e mbarë

ky ag vetvrarë kaq vagullt si lulëz e brishtë

ku kurrë të dashur fatin s'e kanë parë?

Ku shkon a kthehet bohemi, si plumb nga unë

i ndarë e çapur përçartjesh të gjata orakujsh

kafen e ditës pa ngarë, gazetën pa blerë,

te Bar i zgjedhur, pas parku, ku ulen pëllumba,

ku orën shikon për mua sa herë kamerieri?

 

Vera po vjen. Vesi që qulli zemrën po vjen –

shkoi vonë për ëndërr ndriçimi suprem.

Një mendje më thotë t'ia lëmë mendimet kokës.

T'ia shtonte vetminë i lutej dikush Zotit:

A kam ambicie? Fatin ta vë në provë?

Veshur i tëri kostum faturash të vjetra

E s’di kush jam: do di se kush do jem?

 

Gjatë prita të zbresë prej taksie një vajzë

Që bashkë ta hamë çokollatën. Arrin

ndokush të hedhë në varg varaqesh metafizika!

Dëshmi se kapet e njëjta njohje vërtetësie!

Apo do jem kush kohën çon menduar:

do vdesë patjetër një ditë galaktika, rruzulli -

në llum misteri, në cep gjithësie, i riu

panair planetësh të pluhurt kotësie!

 

Kamerier që më sheh e më qesh. Andej - këndej

dhe shpirti dhe gjërat distiluar me sy prej vitesh.

Mbetet bezdi çasti metafizika: jam

dhe vdekja vjen me të vërtetë, dialektika

i ndan dackat prapë: buka - m'u ble,

këmisha – për hekur, vendim gjyqi – m’u pritë,

për ngjatjeta - çupa e pastrueses,

unë e toka – t’i hapemi njëri–tjetrit,

përjetë, në më të ndyrat detyra sekrete.

 

 

 

 

 

 

ODA E DODONËS

 

Etnosi pellazgjik, që barazohet me perëndinë, e mbiu mbi malet e larta tokën e zezë, për t'u bërë prijësi që lindi të gjithë njerëzit

 

Asios

 

1.

Kurrë s’e thamë, kurrë s’e dimë,

as ç’gjen një zog te vrapi i diellit

a fjala e butë pellazge bukë

 

2.

Vetëm hyjnesha Hes(h)tia

zemërshpuar nga thika britmash,

me neps për gjumë pakthim agimesh

ku mbahet metali i fortë i kohës,

përgjithmonë në gjakun e ftohtë i ndryrë

 

3.

Derisa t’i flakim të gjitha detyrat

 

4.

Di pse shkëlqejnë metalet dhe deti:

Siç jam, një lis i varur në ty, uromë,

urti prej ajri e ere! A shpirti me flatra

si flakë e qetë, në diell

të hyjë të humbë përjetë!

 

5.

Ekstaza orakujsh e dyndje tymi

që bien erë të mirë. Faltore,

therore, altarë, kurora, falltarë

dhe gra llërëbardha, diell

përzhitës dhe lule dhe fruta –

Tokë e gjerë shtrihu e rritu

sa vetë dëshira! Ke parë

aq hëna, ke parë aq diej, ke prekur

te gjallë, ke prekur të vdekur: ushqeji

këto derte të vjetra

 

6.

Fushuar deri përtej detesh! Apo

në zemër të gurit dergji!

 

7.

Kur qeshet e qeshet hyjnesha (H)Erë,

këndellin dheun stinë Kronidesh

 

8.

Kur nis bekimin Re(j)a Nënë: vajzë –

pranvera, nuse - vera, e ve - vjeshta, plakë –

dimri

 

9.

Ndokush mund të çmendet nën fjalët – sundim

mbi të gjitha shenjat e tokës.

 

10.

Dikë s’e lë të vdesë ndërgjegjja, nga falje,

gjithçkaja, përditë sfilitur

 

11.

Të jetë fëmija, që qau e qan, derisa

t’i gjejnë dhuratë pajtimi

 

12.

Vetë një botë: i lehti,

i shpejti valëzim madhor

 

13.

Që tundi të shumtat flatra që s’duken

Në frymëmarrjen e thellë të tokës.

Që derdhi dehjen e vet të errët

Brenda gojës së saj të gjerë

 

14.

Nesër të jetë gjethe-divnesë.

 

15.

Ku gjatë mbahet vesh një zemër

që na desh

 

16.

Porsi për(H)Erë, me dy kuptime

 

17.

Si yll që rri i fundit gjithmonë

e thotë për ne Afër Dita.

 

18.

Q'i them, sot e mot: një(H)Erë

t'jetoj si Zot dhe kjo mjafton

 

19.

A ndoshta vërtet

vetëm Zotat janë të lumtur

 

20.

Prapë e prapë të flasësh

siç flet një lis

 

21.

Siç flet një copë druri

në bashin e anijes

 

22.

Siç mbjellin argonautët

ecejake, ligjërime e ligje:

“E sheh Eterin që mban tërë qiellin

Në krahët e vet të lagësht ai mban tokën,

Ja ky është Ze(aë)si, atë si Zot nderoje”

 

23.

Qielli që ngjan sikur ulet e ulet

një meshë e madhe e brishtë.

Na kujton lutjet.

 

24.

Secili prej nesh – këndoi aedi i verbër -

mund të jetë ajo erë që, herë pas here,

tokën pllenon me mërmërimat:

Po çfarë është ky Ze(aë)si, s’e di,

shpesh e kam dëgjuar vetëm për emër”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ODA E VJESHTËS

 

Do shkrijë shiu të shkrifëtat lamtumira

do shkrijë të gjitha sfilitjet e gjetheve,

ku ngjeshin të fundmen frymë pareshtur?

 

Ka ankth a paqe për shqisat e ndera,

nëse tashti fare papritmas,

o era, o shiu, o ndoshta njëherësh,

 

i kthejnë tjetër fletë hapësirës?

Shqisa të ndera - shqisa të mpira:

fletë nuk ka, a nuk dinë ku janë - në botë

 

vetëm kortezhi që shti në dhé

një vjeshtë moderne: tirania e risive

të vdes. Rruga e gjethit shpjegon

 

se thelbi, jo stina, përpirë

nga ardhje e ikje e reve, bëhet

dihatje e dimërt dielli, erë

 

kalitur me tinguj kambanash

që zemrën telkëputur e quan një gur

në shenjë të gjakut të zbutur si bisha, bëhet

 

heshtja mbi pisha, ku moshë e ngulmët

shpalos pafund kohë pakthim - atdheut

q'u përket, t'u kthehen ç’i janë botës trishtimi:

 

ngulur te gravura makute e shirave

duke ëndërruar qyrkun e diellit,

mbyllur në qyrkun e zbërdhulët të diellit

 

Duke ëndërruar gravurën e shirave.

Ku lypa ca zogj të lodhur amshimi,

vetëm të ikshmit shpirtra. Sizif fillimi

 

Tashti s'ka më: sa thellë, sa ngulmët

fytyrën e dytë të gjërave ruan

kujtesa - një togë e truar drejt pambarimi,

 

Relikte e asaj që s’arrij

me avuj të dridhshëm dritash gjithësie,

ku ikën sërish kuptim pafundësie

 

Dhe çdo mendim që është edhe një qoshe

e fshehtë, dhe çdo fjalë

që gjithashtu është një maskë.

 

Vetëm akorde sendesh që shkundin

besimin se bota shkon të mbyllet

në libër që Zoti vetë

 

Në ëndërr e pa. Një Zot i

hapërdarë, që shfaqej te pamje

që para shikimi shkojnë e vijnë,

 

Madhëruar nga gërmadha

Zemërrahjesh, përtej së mirës

e së keqes – e gjitha çfarë dihet

 

Mbi tokë e nuk shihet, e gjitha

çfarë u dashka ditur

e s’mund të paraqitet –

 

Pyetja që s’mund t’i shmangemi:

të mbyllim sytë apo

kemi përpara ditë të mëdha

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

RAPSODIA E HËNËS

 

Pellazgu ka qenë para hënës

 

 

Kur çukat mbrëmje e bardhë si varg

mjellmash ujanën e avujve të zemrës,

do ngasë posi në netët e veta

të vjetra një varkë e çarë ëndrrash!

 

Nën leshra yjesh, si kokë aedi një hënë

e vetmuar prapë do gdhendet! Dhe fryt

i brengës, pagëzuar prej zemre,

a do rrëmbejë rremb bohem lahute: kujtim

 

i shpejtë ëmbëlosh i kohës

që shkon e vjen si uji që këndon -

Shtoi Zo’ vallet, këso trojesh!

Ndoshta shquajmë kë qajnë statujat!

 

Kështu tunden e shkunden të vërtetat.

Me flatrat e fshehta që zhyten e s'mbyten,

që janë ankthi im në moshat e ajrit, ku

kaq shumë fyejsh fytesh u fryn jeta, kështu

 

Si kumt i butë mbin bimë e soditjes.

Nga toka në qiell, kështu gjithmonë

te sofra e reve, mpirë nga vera e vrerit

të vet, vetë vullneti i hënës piqet. Piqen

 

Fytyrat e shumta të saj, pasqyra ku rrinë

të ndryrë imazhet, dhe pse s’e thonë

kurrë kornizat pafund (megjithëse

na mbajnë të gjitha, siç mbajmë fjalët pellazge)

 

A mos e shpikën Ajkunat e lutjeve tona

nëpër rrafshnaltën e kujës -

T’ia lypim Zotit: ta lëmë

të rrojë për të vdekurit panumërt!

 

 

 

 

 

 

TOKA E PREMTUAR

 

Por Adami njohu Evën, gruan e tij

 

 

1) Â-dâm

 

 

1.

Trupi – simbol i mendimit që mbulon, vetë mendimi – simbol i diçkaje tjetër që mbulon

 

E prapë s’di në shkon te liria a ikën prej saj

 

2.

Ende s’ka besim a fjalë të shenjta, parajsë a ferr

të vetmet pasuri - mendimi, ndijimi

 

Sa pa u shfaqur shkallë e shkaqeve e sendet t’ua pinë energjinë

 

3.

Mendimin e çmon sepse siç mendon ashtu bëhet: ndjehet krimb por beson se është në rrugën që shenjt të bëhet

 

Shikon shenjtin madje edhe tek krimbi

 

4.

Koha i duket veçse një mënyrë mendimi

kur rreket unin ta ngrejë te fjalët “kam të drejtë”

 

Kur sheh se Zoti nuk ka nevojë për asgjë

 

 

2) EVA

 

Ngaqë plasën sheshi tundime e dreqër

E hija prej fëmije më rri në prehër të Zotit

Kaq e arsyeshme e pakuptueshmja

I pandari nga qielli qeshë

                        E martë e enjte e diel

                        Vere vjeshte dimri

Shpirti im kërkonte një kokrrizë rëre

Me lexu’ pafundësinë

                        Dhe pashë fjalë që humbnin

Si aromë, dhe pashë heshtje që lërohej

                        Dhe rrahje zemre

                        Dhe këngë bilbili

                        Dhe shorte shiu

Dhe shumë u zhyta në zell të racës

Dhe shumë u rrasa në njollë të tmerrit

Dhe rreth gjithë kësaj këndojnë Muzat

                        Gjithë njerëzimi ka një të dashur

                        Me ajrin e mbledhur

Në këngë dita s’është aq e gjatë sa duhet

Si mund ta dish kujt i përket kur je

                        Veç një shpirt

Si mund ta dish ku çon shkëlqimi endacak

                        Ai që bën pyetje

Se mos e njihje rrezatimin tënd

Se mos e njihje për shenjë epërsie dhe force

Hapur rrokje për rrokje në zemër të shëndetit

Paqja do forcë që ta durosh Ai

Që bën pyetje Shpirtit a mund t’i besosh

Deri në fund, hyri brenda meje

                        Dhe u bë Ai që jam

Hyri si thikë e mprehtë e ndjenjës (ç’gropë në zemër)

Se këtë botë duhet ta vështroj dhe ta kem

                        Hyri si hyn notë e këngës që ia merr

Me mendime mos u çmend, por ec punës tënde

                        - Natyrës s’i pëlqen

Të vëzhgohet: na do shokë të lojës:

Pra, asgjë s’mbetet përveç vdekjes,

                        I vetmi realitet

(Ka vend për kënaqje) që bisht s’na bën.

 

 

 

 

 

3) DËBIMI

 

- Si është parajsa, nëse të kujtohet?

- Ai vend ku s’dashurohet.

 

 

 

 

 

4) LIBRI I HISTORISË

 

Me dalë, thanë, nga bustet e vjetra

 

Me dalë, thanë, nga tunel pafundësie

 

Për ne uratat e gjata ushqenin pa ndarë

qiellin që shkiste mbi plumbin e fjalëve

Agimin tjetër s’mbeti asgjë: as duart tona;

zhuritur në etjen e ethes pamort qarkoi

karvanin e maleve puthja e detit

 

Më s’qeshe kur ritit të puthjes iu dhe

Hape sytë e kthjellët, duke parë kanune

të parësh shtatë pashë poshtë, afruar

fytyrës bojëgjake të mbrëmjes ku drita

të bën të qash për ditët e rëndomta

 

Të padukshmen e ndritshme që jetën ushqen

 

E shkrove një zemër mbi gjumë pluhurash

 

Përkundur orësh të vona në kopsht, shëmbëlltyra

të mbrame llamballesh ende

gëlltisin ndriçimin e pakët të saj: paqja,

emblema e moçme, zgjedhuar në gjitha kohët

humbet përbrenda pasqyrash të veta:

 

Ata që morën gjithçka e prapë përbëjnë

popullin që ka fare pak, ende na zgjojnë

yllin e vonë që mbyll me mure shpresën

brenda qepallash, si kumt kristali

ku zëri përplas dritën e përjetshme

 

Ku shtyhen engjëj që lypin muzgun

 

Që pa shpirtrat tanë të ënjtur me puthje

 

Se mbeten këto shkallë shndritëse iluzionesh,

stacione resh të lara nga hëna, ku ditët

kalojnë me hapa gjeli, duke nisur përtej

qiejsh zëra të djegur prej ajri: grumbull

vegimesh gjithmonë të zbrazura

 

Që sheh se drita është e mirë, që sheh

mishra foshnjash me ngjyrën e gjumit të gjatë.

Secila, planet i mbytur i fjalës. Ose vendim

pafund me qenë gjithë njerëzit: një libër

ku janë të gjithë

 

Me engjëjt që dinë gjithçka përmendësh

 

Me punët që Zoti s’i bën dot pa ne

 

Ja, historitë e sfilitura nga rrëfimi,

të ngjashme, të pastra, të ftohta. Janë

horizontale, paralel me tokën

si të vdekurit: është koha

të rilexohet kjo – nuk janë

 

Melankolia. Çfarë ndjej

Rreket të zërë vend, një kontekst

i madh, një nënshtrim i gjatë

dhe druaj se do të jetë një krim

kundër Pafundësisë

 

Druaj se shquaj në dritë fytyrën e Zotit

 

Çastin e vetëm kur flet hapur

 

 

 

 

 

 

5) BESËLIDHJA E SHENJTË

 

I vëmë emër dritës e bëhet “ditë”. Ngrihet drita e bëhet natë. Nata vizaton një yll të shenjtë. Ylli na lëkund fatin. Fati pikon ekstazë. Ekstaza shtyn dritën nga zemra. Zemra numëron gjarpërinjtë. Gjarpërinjtë ndajnë të mirën nga e keqja. E mira dhe e keqja rrinë nën engjëll. Engjëlli shkel mbi gurë. Gurët pëshpërijnë lutje.

Tashti flasim për kamjen: vjen Zoti e pyet për dhuratat e veta.

 

 

 

 

 

6) MATANË HISTORISË OSE ZBULESA

 

Një gjak fjale në kokë

si druajtje dritash, si lum qiellor.

Shpirti i zbrazët – një rreth

që vetëm qendrën tregon,

totem latuar

mbi dru lahute të heshtur

 

Që është epokë që shembet

në erë. A është ky një kuptim?

Një hy tjetër kundron

gjeste heronjsh a shenjtësh

të kthyer në kitch? Një tjetër

ndëshkim gatitet? Me fjalë

 

Dalë boje si rroba,

në kopshte të mitit, këtu,

kundruall pasionit

të diellit, ikona e dritës

sërish skicon

habinë e përlotur

 

Të jetës - relikte e shpërdorur

Në zejen tragjike të mirësisë.

Emrat Adam e Eva tregojnë

se si filloi. Në muret e pafundme të ditës

ujdhesa Utopia

ngulmon t’i vidhet shikimit -

 

Bukuri e gjakut që rreh

ballin e kohës, trëndafili mizor

me të cilin gënjen zemra

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NJË FILOZOFI E KOMPOZICIONIT

(Nga tradita te postmodernia, ose një lojë mbi esenë e famshme të E. A. Poe-s.)

 

 

 

            1.

            Fjalët e Edgar Alan Poe, kur flet për “Korbin” se “e tërë poema ka vijuar hap pas hapi, gjer në përfundimin e saj, me përpikmërinë dhe rigorozitetin e domosdosshëm matematik”, si dhe fjalët e Stephane Mallarme se “më mirë thjesht një libër i vetëm, i organizuar dhe i punuar fort, se sa një përmbledhje frymëzimesh të rastësishme, qofshin këto edhe të mrekullueshme” – flasin për diçka mbase jombizotëruese gjerësisht në poezi, pasi lexuesi, zakonisht, as që do të dijë për mundin e krijuesit, megjithatë kjo përvojë zbret që nga emrat e përmendur e deri te krijues pa shumë emër. Përkimet e mësipërme nuk janë rastësi, pasi Mallarme është në linjën e dishepujve të Poe: kur analizon poezinë e tij “Erashka”, kritiku francez Marsel Raymond thotë: “ky është, sigurisht, lloji i poezisë që do ta joshte Poe-n”. Siç thotë vetë, Mallarme ka mësuar anglisht vetëm për të lexuar Poe-n në origjinal. Kur mendon se vetë Baudelaire, njeriu që i dha Poe-s famë evropiane, e ka përkthyer Korbin në prozë, duhet t’i japësh të drejtë Mallarme-së, pasi ai i ka dhënë të drejtë Baudelaire-it, kur e përktheu edhe vetë Korbin në prozë.

            Mallarme e ka pranuar provokimin e Poe-s, kur shprehet se “çdo rastësi duhet të përjashtohet nga vepra moderne dhe nuk mund të jetë e pranishme aty, veçse gjoja”. Për ne ky është rasti më i mirë për të pranuar kalimin e interesimit nga autori te krijimi – fakt i admirueshëm, çka vazhdon të gjejë (si çdo gjë që admirohet fort) kundërshtarë te pasuesit e pozitivizmit dhe socrealizmit. Teoria moderne do të na thoshte se “një vepër letrare lidhet me letërsinë në përgjithësi dhe jo me personalitetin e asaj vepre: autori është një ekspert në punën e tij”. Thënë shkurt, forma sajohet nga “sistemi”, një tërësi që ekziston para poetit. Jo intensiteti i emocionit, por intensiteti i procesit artistik, do të thoshte Eliot-i.

            Po të shohim traditën tonë, do të vërejmë se Poradeci fit