Në poezi duhet të djersish mbi fjalët

 

A besoni tek talenti natyral apo te  profesionalizmi i shkrimtarit?

Një shkrimtar s'duhet të matet me askënd jashtë tij, as me bashkëkohësit, as me autorët e të kaluarës, por vetëm e vetëm me vetveten. Askush nuk arrin të realizojë të pamundurën, siç do t'i pëlqente, megjithatë në çdo përpjekje të re krijuesi është i bindur se do t'ia dalë: natyrisht që nuk mundet, por pikërisht këtu qëndron këmbëngulja e tij, sepse nëse vepra e tij do të jetë ajo që ka ëndërruar, i mbetet të vrasë veten, meqë s'ka më asgjë për të bërë. Nuk ka recetë, gjithnjë mëson duke gabuar. Talentin natyral, nëse ka, ia nxjerr vetëm puna, me të cilën mund të kuptojmë profesionalizmin, siç e quani ju. Librin tim poetik "Skodrinon" këto ditë e botova për të katërtën herë, të ripunuar e të plotësuar në secilin rast, pa harruar se ai vetë ngrihet mbi disa libra të tjerë të shkruar më parë, dhe nuk e di nëse kjo do të jetë hera e fundit. Këtë e kam bërë dhe kam ndërmend ta bëj edhe me libra të tjerë.

 

Pse shkruani prozë?

Kur lexoi romanin tim "Princesha këmbëzbathur", F. Rreshpja, që e çmoj shumë si mik e si artist, më tha se dialogun e kisha më të mirë se X-i. Mua s'më hyri në sy krahasimi i "madh", por u kujtova se te ky libër më pat tërhequr kënaqësia e të shkruarit të dialogut: para tij pata shkruar një pjesë teatri, mirëpo, për habinë time, të shkruarit e një dialogu tjetër nuk po më linte të qetë, prandaj doli ky libër. Për këtë roman dhe dy të tjerë që janë në shtyp, kompjuteri më tregon se kanë nga 133 mijë karaktere secili, duke më kujtuar kjo shifër pak bestytnike rëndësinë që kanë patur për mua strukturat e, bashkë me to, skemat narrative: te i dyti nuk asnjë rëndësi dialogu, ndërsa i treti është pothuajse i gjithi dialog. Me sa kuptoj, këto arsyet që përmenda më kanë shtyrë të shkruaj prozë. Mund të ketë edhe arsye të tjera, besoj, por këto më vinë ndërmend të parat.

 

A ndiheni i ndikuar nga ndonjë autor i veçantë?

Të jesh i ndikuar nga një autor i vetëm më duket e pamundur, kjo mund të ndodhë vetëm në një periudhë kalimtare, gjëra normale për një krijues në rritje. Mund të bëhet një listë e gjatë poetësh, prozatorësh, piktorësh, skulptorësh, muzikantësh, arkitektësh, artesh të ndryshme - të Lindjes e Perëndimit - që kam pëlqyer. Çdo admirim që kam patur për ta, jam përpjekur ta kthej në nxitje për të bërë më tepër se ç'mundem. Edhe sot e kësaj dite vazhdoj të jem në kërkim të asaj që ende s'e kam takuar. Për artistin ndikimi mund të vijë prej atje ku syri i zakonshëm s'e vë re. E dini (kam patur rastin ta shoh), dy muzetë e mëdhenj të artit në Paris (Muzeu i Artit Modern dhe Qendra Pompidou) nuk fillojnë me Mattise e Picasso, por me maska e figurina të primitivistëve afrikanë! Në muzeun historik të Shkodrës më kanë magjepsur ca vegla prej guri të kohës së neolitit. Sigurisht, e di mirë se çdo art ka gjuhën e vet: në poezi, bie fjala, duhet të djersish vetëm mbi fjalët, sepse vetëm ato të japin dorë të bësh diçka për atë çfarë kërkon.

 

Cila është, sipas jush, ngjarja më e rëndësishme në letërsinë shqipe të shek.XX?

Për mua, Ndre Mjeda dhe Lasgush Poradeci janë dy poetë që, në dy mënyra të ndryshme, kanë arritur pikun më të lartë të fjalës artistike. Me një besim absolut në lëndën e poezisë të dy treguan se sa larg mund të shkojnë mundësitë e organit gjuhësor, që nga fonema deri te struktura e përkryer e një poeme (Andrra e jetës). Vlerat vjershëruese e muzikale të Fan Nolit dhe Ali Asllanit, kërkimet moderne të Migjenit e Gaspër Palit mbeten tunduese. Them kërkimet sepse këta të dy vdiqën të rinj, por për fat jetuan aq sa t'i shprehnin tendencat: Migjeni filloi të çlirojë format, G. Pali po fuste në letrat shqipe kulturën e mirëfilltë të vargut të lirë, veçse, fatkeqësisht, mbeti pa pasues. Mjeshtër i shquar mbetet Azem Shkreli, kurse Fahredin Gunga dhe Frederik Rreshpja (në mënyra të ndryshme) sjellin fllade moderniteti. Për mua, pika më e lartë e prozës shqipe (që as sot e kësaj dite s'e kap makina e pagrasatuar e kritikës dhe studimit tonë) mbetet Anton Pashku, i cili çon më tej atë rrugë të çelur nga Ernest Koliqi e Mitrush Kuteli.

 

Cila është ngjarja më e papërfillshme?

Gjithë realizmi socialist.

 

Kohët e fundit ka patur debate, ku është zënë shpesh në gojë emri i I. Kadaresë. Ç'mendim keni për debate të tilla?

Debati duhet të jetë vetëm letrar dhe vetëm në kuadrin e gjithë letërsisë shqipe, përndryshe do të kemi një ngatërresë të pafund. Mandej, varet se çfarë debati kemi parasysh. F. Konica pat marrë disa vargje dhe u pat shkrehur me ton asgjësues ndaj N. Frashërit, të njëjtën gjë bëri I. Kadare ndaj Fishtës, duke mos e çuar ndërmend se një ditë e njëjta gjë do të bëhej me të: ajo që më duket mua e rëndësishme është se në asnjërin rast sulmi nuk kemi shkrimtarin kundër shkrimtarit - në secilin rast kemi alergjinë ndaj diçkaje të fabrikuar nga mendje dritëshkurtëra e të squllëta, të cilat kujtojnë se, ashtu si në kokat e tyre, gjërat (hierarkitë) kanë marrë fund njëherë e përgjithmonë. Unë mendoj se për të emërtuar të madh një shkrimtar ka vetëm një gradë: sa ka ndikuar dhe sa ka sjellë risi në një traditë të caktuar? Kuptimi i veprës së artit nuk shterrohet nga ideja e saj e ai (kuptimi) s'është as baraz me këtë ide, sepse, si sistem vlerash, ai bën një jetë të pavarur. Kuptimi i plotë i një vepre arti nuk përcaktohet nga kuptimi që i kanë dhënë asaj autori dhe bashkëkohësit e tij, sepse nuk mund të kthehet një kohë diktature, apo lufte të ftohtë, apo kushedi se çfarë, vetëm e vetëm për të lexuar disa libra.

 

Sipas jush, çfarë e ka penguar ngritjen e atij sistemi vlerash për të cilin keni folur që në 94-shin?

Më thoni pak nëse në këto vite pluripartitizmi është botuar një Histori e Letërsisë Shqipe, e cila do të presupozohej e pastër politikisht dhe ideologjikisht. Më thoni nëse në çdo rast nuk janë mbushur tekstet shkollore me simpatizantët e partisë në pushtet. Më thoni se sa janë shoqëruar botimet e autorëve të ndaluar me studime e kritikë autoritare. Më thoni se si ka funksionuar mekanizmi i çmimeve. Mandej, që të kesh tekste shkollore të besueshme, duhet të kesh së pari një antologji që mëton se vendos rregull në hierarkinë e fjalës artistike shqipe, psh.

 

A mendoni se poezia shqipe, më së fundi, kur janë hequr diktatet politike e ideologjike në kulturën shqiptare, e meriton një antologji përfaqësuese të saj?

Padyshim. Poezia shqipe meriton disa antologji: e kam fjalën për disa versione, për disa pikëshikime. Sidomos kur bie fjala për edukimin shkollor, unë jam për një antologji që e shpëton poezinë shqipe nga spekulimet e mbrapshta të sociologjisë, sepse, përndryshe, kurrë nuk do të merret vesh kush është poet, e kush... nuk e di se çfarë. Ndjenjat e fuqishme dhe dokumentet shpirtërore (gjithkush ka nga ato) nuk janë medoemos poezi.

 

A pajtoheni me mendimin se shtëpia e vërtetë e poetit është gjuha (akti i shkrimit, teksti)?

Po. Por kjo nuk do të kuptohej pa themelin: jetën e brendshme, aventurën e përvojës. Shkrimi ndodh kur i korrespondon diçkaje të thellë, diçkaje që lidhet me pavetdijen. Prandaj, krijuesit shpesh neveriten nga ajo që është në sipërfaqe, megjithëse ai përkushtim u mori jetën: vepra artistike është vetëm gjurma e zjarrit të brendshëm (në poezi - teksti).

 

Cila është, sipas jush, rëndësia e tekstit?

Poetët e mirë e dinë se gjetja e një fjale të rëndësishme e çliron poezinë e ngecur, si në lojën e shahut ku u bëhet udhë disa figurave të tjera. Këta poetë e dinë se i njëjti subjekt dhe pothuajse të njëjtat fjalë do të mund të merreshin pambarimisht e të zinin një jetë të tërë. Dituria filologjike i karakterizon të gjithë poetët e mëdhenj. Tek Stephane Mallarme, madje, ndodh mungesa e lirikës së ndjenjës e frymëzimit: fantazia shëtit prej intelektit, duke operuar me impulsin e gjuhës. Ky heroizëm i tij, i temperuar me ironi, ka pasuruar imagjinatën e gjeneratave të reja: vepra e tij, e quajtur sterile, ka prodhuar fryte.

 

Ç'mendime keni për përkthimet e sotme të poezisë?

"Na njihni dhe ju njohim, i thotë O. Elitis Akademisë Suedeze, nëpërmjet 20 - 30% që mbetet nga përkthimi i poezisë".Sigurisht, Elitis e ka fjalën për përkthimin e specializuar, ndërsa ne, në këtë vrapim përkthimi shqiptar, ç'na mbetet të themi! Nuk e tërheq vëmendjen për vrapimin, i cili ka disa arsye të veta që ndodh, por për përgatitësit e antologjive dhe të ndonjë gazete a reviste (për sa kohë këto kanë aftësi ndikuese në opinionin e sotëm shqiptar). - Për sa kohë që shqiptarët nuk munden të bëjnë botime dygjuhëshe, të paktën t'u vihet pak fre këtyre përkthimeve pa përgjegjësi me anë të një botimi me karar, të kontrolluar nga ata që e njohin Poezinë (poezinë me të madhe, pra, sepse unë kam parë shumë njerëz që i dalin për zot, pa u skuqur ndopak për injorancën e tyre).

 

Po ju vetë, përse përktheni poezi?

Për një krijues përkthimi i poezisë është diçka e vlefshme. Prej tij vijnë gjëra të mira, por sa vijnë nuk dihet, sepse gjithçka ndodh në mënyrë të pavullnetshme. Siç thotë proverbi italian, çdo përkthim ka tradhëtinë brenda, prandaj interesi im i parë ka qenë të kuptuarit e mekanizmit krijues të autorëve të mëdhenj, ndërsa kalimi nga gjuha në gjuhë më dikton Dominanten, diçka që përcaktohet ndryshe te poezia me ngarkesë muzikore, ndryshe te poezia ku vallëzojnë imazhet, ndryshe te poezia ku vallëzon intelekti. Kjo punë, në vetvete, është një përvojë e mirë. Mandej, autorë si Yeats, Eliot, Pound, Ungaretti, Montale, S. G. Pers etj, edhe pas situatash dyshimi të madh, arrijnë të t'i japin vlerë artit të poezisë. 

 

E konsideroni të domosdoshëm elementin kombëtar në krijimet letrare?

Nuk besoj se mund të jetë ndonjëherë qëllim më vete, është vetëm shënjim: nëse je i shënjuar nga qenia shqiptar, vepra jote do ta transmetojë këtë patjetër. Ndjehem shqiptar, me të gjithë vlerat e të metat që përmban ky cilësim e, njëkohësisht, një pjestar i njerëzimit të këtij planeti. Gjuha jonë është një vlerë që mund t'i afrojmë bashkësisë së madhe njerëzore e kjo, mendoj, duhet ta bëjë krenar një njeri të letrave.

ARS

 

 

 

 

 

Mos u merr me atë njeri që nuk ka bërë diçka që mbetet

Intervistë

me Gazmend Krasniqin

 

 

Kohët e fundit teatri “Migjeni” i Shkodrës ka vënë në skenë dramën “Luaj për mua në violinë”. Si e gjykoni këtë eksperiencë të parë me teatrin?

Me vlerë. Drama e parë “Qyteti pa ngjarje”, e shkruar në vitin 1997, mbeti në dosje për rreth gjashtë vjet, deri atë ditë kur më thanë: “është shpallur një konkurs kombëtar, sille edhe atë dramën tënde”. Pjesa për të cilën pyesni, është shkruar vitin e shkuar dhe është vënë në skenë po atë vit, pra pata dy përvoja krejt të ndryshme. U jam mirënjohës të dy rasteve, sepse ndërsa pjesa e parë ka mbetur krejt e imja, e dyta ka dorën e një regjie dhe interpretimin e aktorëve. Ende nuk e di se cila është më e kënaqshme për mua. Më mbetet kohë për ta zbuluar. E kush e di çfarë na pret nesër!

 

 

Përse Alb-dramatika, ku u vlerësuat me çmim, nuk funksionoi?

E keni fjalën për vënien në skenë? Disa regjisorë më kanë thënë se pjesa ime u është rekomanduar nga disa anëtarë të jurisë së konkursit. Me sa më thonë, ajo rekomandohet te teatri edhe tashti që është botuar te revista “Mehr licht”. (Megjithëse një mik shkrimtar më tha: mendon se ka ardhur koha që kjo pjesë të vihet në skenë!) Ndoshta kemi të bëjmë me probleme të teatrit, të cilat nuk i njoh, sepse nuk jam njeri i teatrit. Me sa duket, ka një tërheqje ndaj komedisë, e cila shihet si një mënyrë për të tërhequr spektatorin e lodhur dhe të çorientuar prej disa dekadash. Në një jetë teatrale të vakët është e vështirë të imponosh një frymë të re, të freskët, që do të edukonte estetikën e të ardhmes. Sidomos në Shkodër, ku shfaqja teatrore mund të vijë pas një koncerti me muzikë që nuk dihet se nga vjen.

 

 

A mendoni se drama shqiptare është në krizë?

Varet nga e sheh. Them që nëse teatri shqiptar nuk ka fituar autorë, pjesë të mira, duhet ta kërkojë te vetja. Shumë e pranojnë se teatri është i autorit: autori (pjesa) është jetëgjatë, sepse shfaqjet vdesin.  Disa vjet më parë një mik nga Parisi kërkonte t’i rekomandoja pjesë nga dramaturgjia shqiptare dhe më erdhi ndërmend vetëm një emër që mund të shkonte në mëtropole arti: Anton Pashku. E pra Anton Pashku nuk ka ndonjë jetë të veçantë në teatrot shqiptarë. Me këtë dua të them se kriza e teatrit kushtëzon krizën e dramës.

 

 

Herë pas here shfaqeni në forma të ndryshme. Sa e vështirë është kjo për ju?

Shumë e vështirë. Mund të të ngushëllojë vetëm fakti se sëbashku bëjnë një të tërë. Kjo gjë (të shkruarit në disa gjini) përcaktohet shpesh nga nevoja për të shkruar një dialog, ose ngopja prej tij. E vështira është se të janë dhënë “gurët e shahut” dhe ti nuk mund të kërkosh të tjerë, pra nuk mund t’i thuash dramës roman e anasjelltas, sepse, një vepër qëndron në këmbë vetëm pas mishërimit të saj formal. Atmosfera e sotme letrare shqiptare nuk është joshëse për asnjërën gjini, por të vjen të shkruash, shkruan dhe kaq. Dua të them se ka shumë prodhime amatore dhe shumë gjykime po aq amatore, kështu që mbetet të përballesh vetëm me vetveten dhe të punosh në heshtje. Ezra Pound këshillon: mos u merr me atë njeri që nuk ka bërë diçka që mbetet.

 

 

Ky koncept ju ka shtyrë që të bëni një antologji të poezisë shqipe?

Pikërisht. Kjo punë, për natyrën e saj specifike, nuk mund të fillojë askund më mirë se sa te poezia.

 

Faleminderit.

Letrat 55

 

 

 

 

 

Intervistë për gazetën SHQIP

 

Gazmend Krasniqi është autor i shumë librave me poezi, tregime, romane, drama, eseistikë, përkthime.

 

ELDORADO, botoi sh.b Buzuku, Prishtinë

 

 

Py. – Dua të di përse ky libër është botuar në Kosovë më parë se sa të botohej në Shqipëri?

 

P. - Arsyet duhet të jenë shumë, por unë po përpiqem t’i përmbledh disa. Së pari, mendoj unë, kjo lidhet me botuesit tanë: në politikën e tyre të botimit ata janë robër të disa klisheve që nuk arrijnë t’i kapërcejnë dot dhe këto klishe, të kushtëzuara nga niveli i kritikës dhe i studimit, kthehen në pengesa për zhvillimin e mirëfilltë të letërsisë. Këto klishe kalimtare, të lidhura me politikën, pornografinë, trajtimin e librit si mall konsumi, kanë lënë dhe vazhdojnë të lënë pasoja negative në letërsinë shqipe sot e kësaj dite. Botuesit tanë të pafuqishëm dhe të paorientuar nuk arrijnë të ngrenë në këmbë atë sistem që do të ndihmonte për të fituar vlera reale të letërsisë. Duke rënë pre e botimit pa kriter, botuesit kanë mbjellë hutim e mjegull pa fund te lexuesi, çka ka rezultuar në një bumerang për ata vetë, sepse lexuesi-blerës nuk është edukuar asnjëherë, ai gjithmonë është i rastësishëm. Kjo mund t’i interesojë vetëm antikulturës. Për momentin, unë e shikoj si një situatë pa rrugëdalje. Dua të them, mungon ai botues që e bind lexuesin se ku po e çon: provoni të hyni në një librari, qoftë edhe në më të mirën, dhe mundohuni të orientoheni në ato që ka brenda. Por çka e gjykoj problematike, mungon ai botues që e bind shkrimtarin për ta kërkuar letërsinë si letërsi, ai kërkim i pafund vetëm prej të cilit mund të vijnë veprat e vërteta, të cilat i qëndrojnë kohës. Mungesa e këtij botuesi do ta lërë prapa letërsinë tonë për shumë kohë. Te botuesit tanë gjendesh si përpara një perimeshitësi, i cili ta shikon librin si një bostan që duhet të blihet rrëmbimthi, pa provë. Mangësitë e trashëguara nga koha e realizmit socialist, përzier me problemet e ekonomisë së tregut, janë rezultantja e asaj që ndodh sot. Edhe panairet kombëtarë të librit janë kthyer në vendshitje të librit, sikur nuk mjaftojnë libraritë, kur ato duhet të ishin vende promovimi e njohjesh, për ta kapërcyer pikëshikimin e librit si produkt konsumi, drejt pikëshikimesh më kulturore të tij.

 

Py. – Ju keni mendimin se në Prishtinë qëndrojnë punët ndryshe?

 

P. – Në Prishtinë botohen shumë më pak libra se në Tiranë. Kjo ka arsyet e veta. Ajo që unë dua të vë në dukje është se ndryshon cilësia e gjykimit letrar: ndryshe nga shndërrimet e plota që kanë ndodhur në Shqipëri, në të gjitha aspektet e jetës, atje gjykimi letrar është koherent që prej disa dekadash. Teoritë letrare moderne dhe disa nga veprat më të shquara të shekullit XX atje kanë hyrë që herët. Shtëpia botuese ku është botuar libri im ndjek, një procedurë që unë e gjykoj shumë të respektueshme: shpall konkurs letrar në gjini të ndryshme letrare. Kjo do të thotë se shtëpia botuese afron pranë vetes kritikë dhe gjykues të letërsisë, pra botuesi i zgjeron mjetet me të cilat priret nga bota e letërsisë dhe e librit. Mua më duket një mënyrë shumë e mirë, e cila nuk i lë shteg rastësisë, përkundrazi mund t’i sjellë shumë shërbime situatës aktuale pa rrugëdalje të letërsisë shqipe. Për fat, atje nuk mendohet vetëm për librin e shkruar në Kosovë, por për librin e shkruar në të gjitha trevat shqiptare, sepse, megjithë mjetet moderne të komunikimit, duhet thënë se libri, një ndër mjetet themelore për të njësuar një komb, bën jetë shumë të veçuar, si shekujt e mëparshëm. Është e tmerrëshme edhe ta mendosh!

 

Py. – A nuk e bëjnë panairet kombëtarë të librit këtë punë?

 

P. – Thashë, ato janë më tepër pika shitjeje. Nuk ngrihen në nivelin e promovimit dhe seleksionimit të vlerave. Shpesh, ka një hendek të madh midis botuesve dhe shkrimtarëve, kështu që libri mbetet një gjë e vdekur në vitrinë. Për më tepër, në këto panaire nuk praktikohet edhe aq ulja e çmimeve.

 

Py. – Në kopertinën e librit tuaj ELDORADO lexojmë se ky “roman provokativ tematikisht dhe artistikisht”, ka “fantastiken e vet, të pabesueshmen, atë që as imagjinata nuk mund ta trillojë”. Si ta kuptojmë këtë?

 

P. -  Janë fjalët e kritikut Ramadan Musliu, anëtar i jurisë së konkursit. Unë jam nga ata që mendojnë se kritikët, interpretuesit, mund të flasin për librin shumë më shumë se ç’mund të flasë autori. Madje, autori shpesh nuk ka nevojë as të hapë gojën, sepse nuk mund t’u shtojë asgjë atyre gjërave që ka dhënë në roman. Por meqë pyesni, po ju them se e pranoj termin “provokativ” në të dy aspektet, edhe atë tematik, edhe atë artistik. Ky i dyti, sigurisht, është më i mundimshëm. Provokimi tematik ka vlerë nëse ai arrin të mishërohet në një vepër: në jetë kemi më shumë tema të rralla e të veçanta se sa libra. Fati e do që shumë prej tyre të mbijetojnë dhe të shpërndahen nga librat e shkruar mirë.

 

 

Py. – Po nga kritiku Ramadan Musliu gjeta në internet fjalët që tha për librin “Eldorado” në Panairin e Librit të Prishtinës. Aty ai thotë se libri “është një eksperiment autorial, i cili nuk mund të kuptohet vetëm si eksperiment”, ose “ na lidh me idenë e postmodernes”. Si i komentoni këto?

 

P. – Të dyja këto gjëra që përmenden, edhe eksperimenti, edhe Postmodernia, kanë qenë dy synime të veçanta në realizimin e këtij libri. Në gjykimin tim, çdo element i librit lind dhe zhvillohet vetëm për t’iu nënshtruar mishërimit të veprës. Të gjithë ato elemente që nuk ia arrijnë kësaj, humbasin rrugës, si të mos kenë qenë: libri ka pak faqe jo për arsye dembelizmi, por për arsye kërkimesh pa fund. Më ka kushtuar shumë vite punë. Është një një ndërtim intelektual, që megjithatë nuk i drejtohet intelektit, duke kërkuar vëmendjen më të lartë të lexuesit. Eksperiment? Tradita e afërt e socrealizmit, megjithë prodhimtarinë e madhe nuk na ka lënë një model të qëndrueshëm romani. Edhe tradita e madhe evropiane, megjithë modelet që ofron, nuk e ka krijuar etalonin e kësaj gjinie. Sa për Postmodernizmin, kjo kryetemë e epokës sonë, është preokupimi im i vazhdueshëm. Megjithëse në Perëndim flitej për të prej disa dekadsh, ne shqiptarëve na mjaftuan vetëm vitet 90-të, për ta marrë të gjithë njëherësh këtë gjendje të veçantë të njerëzimit. Për mua është si zanafilla vetë: gjërat kërkojnë emër. Është edhe më keq se zanafilla: atëherë gjërat nuk kishin fare emër, ndërsa tashti jemi para një emri të gabuar, të vënë nga idolët dhe idhujt tanë të rrëzuar. Një temë më vete kjo, për t’u trajtuar veçan.

 

Py. – Vazhdojmë me citimet. “Romani i Krasniqit është një roman me një rrëfim konkret, të saktë, si dhe fantastiken, të pabesueshmen, atë që as imagjinata nuk mund ta trillojë”. Si mund të qëndrojnë bashkë dy veçori të tilla?

 

P. – Nuk e kam të lehtë të sjell në kujtesë kohën kur u shkrua romani, sepse kanë kaluar shumë vite. Por një gjë e kam të pashlyeshme ende sot: shkruaja në atë dhomë ku më duhej të flija, por në atmosferën e mbushur me zëra dhe fantazma, të cilat duhej të lidhnin dy kohë shumë të largëta me njëra-tjetrën, shumë herë nuk kam arritur të fle, duke e ndjerë nevojën të dal, në një Shkodër që netët nuk i kishte fort të sigurta. Ka qenë një përvojë e rrallë, që nuk më është përsëritur më. Gjithë kjo qe për arritjen e saktësisë së sipërpërmendur në përshkrimin e një bote të pakapur nga shqisat njerëzore

 

Py. – A mendoni se këto vite ka zhvillim në prozën shqipe?

 

P. – Padyshim. Ka shumë qasje ndaj një proze të re, e parë kjo e lidhur ngushtë me traditën tonë më të mirë, duke filluar nga Koliqi e Kuteli. Sot për sot ato nuk bien në sy dhe nuk vlerësohen, sepse tregu është përmbytur me libra të një efekti kalimtar dhe mungon “pavarësia” nga ngjyrat politike në vlerësimin e tyre. Vetëm në raport me traditën mund të krahasohen këto libra: efektet e tjera anësore si përkthimet jashtë, statistikat e thata dhe mbështetjet politike, klanore, janë gjëra kalimtare. Pyetja shtrohet: çfarë i shtojnë ato letërsisë shqipe dhe ç’vend zënë në të? Sigurisht, kam parasysh edhe autorë nga Kosova, apo nga kudo që jetojnë shqiptarë.

 

Py. – Emra?

 

P. – Koha do t’i zbulojë shumë shpejt.

 

Py. – Diçka për planet?

 

P. – Të paktën një roman dhe një libër me tregime do të doja t’i shikoja të botuar. Jam në pritje të shpalljes së ndonjë konkursi!!!

 

 

 

 

 

Bisedoi: Alda Bardhyli