Adi Śankara był jednym z głównych świętych i myślicieli Indii. Nie jest pewne kiedy żył, jednak najpopularniejsza teoria mówi, że w ośmym wieku. Stworzył, a raczej skodyfikował największy w Indiach system filozoficzny - adwajtę - jedną ze szkół szerokiego systemu wedanty.
Śankara dokonał reformacji hinduizmu, jednej z największych reforamcji religijnych w historii świata. Wcześniej od szóstego wieku p.e.ch. hinduizm został rozdarty przez rozmaite systemy filozoficzne, kłócące się ze sobą odłamy, nowe religie - buddyzm i dźinizm - oraz odstępujących od wiary ateistów (Ćarwaka). Śankara dzięki aktywnej działalności misjonarskiej zunifikował ile się dało filozofię hinduską. Prowadził dysputy z rozmaitymi uczonymi innych systemów myśli, w których wygrywał i oni przyjmowali jego nauki. Załagodził kobflikty wyznaniowe między hinduistami różnych odłamów religijnych. Śankara przede wszystkim pokonał w dysputach buddystów, w dużej mierze też dżinistów co spowodowało, że przyjęli nauką hinduistyczną, konkretniej jego system adwajta-wedanty. Miał zatem ogromyn wpływ na historię religii w Indiach. Śankara promował ideę tolerancji religijnej wśród hinduistów. Nie nawracał nikogo na kult żadnego Boga.
Adi Śankara założył cztery mathy (klasztory) na czele każdego postawił jednego ze swych czterech głównych uczniów. Oni i ich zastępcy zwani są Śankaraćarjami. Mathy znajdują się na północy, południu, zachodzie i wschodzie Indii. Czasem mówi się też o piątej mathcie w Tamil Nadu. Śankaraćarjowie porównywani są czasem do papieża katolicyzmu, jednak porównanie to jest bardzo nietrafne, gdyż nie roszczą sobie praw do "jedynych, nieomalnych twórców doktryn dla wszystkich hinduistów" a jedynie nakierunkowują wiernych i wypowiadają się na rozmaite tematy religijne i społeczne. Mają oczywiście duży autorytet i licznych zwolenników i uczniów. Mathy Śankary zrzeszają hinduistów rozmaitych odłamów, czczących różne postacie Boga, są zatem ponad podziałami denominacyjnymi.
Adwajta-wedanta
Śankara założył jeden z głównych systemów filozofii hinduskiej - Adwajta-wedantę - warto zatem powiedzieć coś na ten temat. Adwajta-wedanta jest tradycyjną filozofią hinduistyczną opierającą się (podobnie jak cała wedanta) na trójce świętych tekstów zwanych Praśtana-traji : Upaniszadach, Brahmasutrach i Bhagawad-Gicie.
Śankara i jego Adwajta uznaje, że jedynym rzeczywistym bytem, podstawą całego istnienia jest Brahman - absolutna najwyższa istota, wszechprzenikający; termin "Brahman" tłumaczy się najczęściej jako "absolut" ale też trawnie można go ogreślić jako "Bóg". Brahman jest tylko jeden, cały wszechświat jest jakby jego emanacją i nieodłączną częścią. Określa się świat jako "maja" w sanskrycie co przekłada się jako "iluzja", a takżę "sztuczka".Używa się przykładowo porównanie do pająka, który wysnuwa sieć - pająkiem jest Brahman, a siecią maja. Porównuje się też, Brahmana i maję do zwoju liny, którego wyobrażamy jako węża. Tu Brahmanem jest zwój liny, a nałożony na niego obraz węża mają. Często niedouczeni ludzie Zachodu twierdzą, że według Śankary świat na okół nie istnieje. Nie jest to jednak tak. Śankara mówił, że istnieje, jednak jest na niższym poziomie istnienia niż Brahman. Śankara rozróżniał trzy poziomy istnienia: istnienie we śnie, istnienie empiryczna (na jawie) i istnienie absolutne (Brahman). Śankara mówił, że każdy z nich jest realny, jednak tak samo jak w momencie przebudzenia uznajemy sny za fałszywe tak w momencie uświadomienia sobie Brahmana uznajemy jawę za fałśzywą. Nierzeczywistym, w pełnym tego słowa znaczeniu, są wyłącznie łączone ze sobą bezsensowne obrazy i pojęcia.
Inną bardzo ważną doktryną Śankary jest jedność Atmana i Brahmana. Atman to indywidualna Jaźń każdej żywej istoty. Jest ona w jedności z Brahmanem, jednak jego umsył nie jest tego świadomy. W momencie uświadomienia sobie jedności z Brahmanem istota staje się Brahmanem - Bogiem, nie ma wówczas różnicy między indywidualną jednostką a Bogiem. Ściśle mówiąc, nie staje się Bogiem, bo zawsze nim było tylko uświadamia sobie w pełni swą nieróżnorodność z Nim. Aby to osiągnąć, należy wytrwale medytować nad Jaźnią, a do tego konieczne jest wyrzeczenie się negatywnych myśli i emocji, co ciągnie za sobą moralne postępowanie. Jedność z Brahmanem jest nieodwracalna, wówczas jesteśmy w najwyższej radości.
Śankara przywiązywał dużo wagi do oddania religijnego (bhakti) Bogu osobowemu, upostaciowionemu, zwanemu Saguna-brahman. (Bóg-Absolut bezforemny był natomiast nazywany Nirguna-brahman). Śankara był wbrew obiegowym opinią oddanym wisznuitą i jest autorem pięknychg hymnów sławiących Wisznu takich jak "Bhadża Gowindam", "Wisznu Asztakam" czy "Gowinda Asztakam". Śankara rozumiał jedność wszystkich form Boga, pisywał także hymny dewocyjne do Śiwy i rozmaitych form Bogini (Dewi). Jest także autorem tekstów prezentujących śiwaicką filozofię tantryczną. Śankara jest oprócz tego autorem licznych traktatów filozoficznych i komentarzy do świętych ksiąg hinduizmu, które zawierają kwintesencję jego filozofii.
Biografia Śankary
Poniżej fragment artykułu z Wikipedii mojego autorstwa, przedstawiającego życie Śankary:
Adi Śankara urodził się we wsi Kaladi, w Kerali (Indie), był synem Śiwaguru i Arjamby, którzy byli braminami.
Rodzice Śankary przez wiele lat byli bezdzietni. Modlili się w mandirze Waddakunnathan do Śiwy o dziecko. Śiwa pojawił im się w snach i pozwolił im wybrać: albo dostaną przeciętnego syna, który będzie żył długo, albo wybitnego, który jednak szybko umrze. Rodzice zdecydowali o wyborze drugiej propozycji. Wkrótce urodził im się syn, którego na cześć Śiwy nazwali Śankara.
Jego ojciec umarł, kiedy Śankara był młody. W wieku pięciu lat otrzymał podstawową edukację. Gdy miał osiem lat był już znawcą Wed. Jako chłopiec, według zwyczaju, mieszkał i studiował u swego nauczyciela.
Już od młodego wieku Śankara pragnął zostać sannjasinem, jego matka jednak sprzeciwiała się temu. Niektóre źródła podają, że kiedy młody Śankara kąpał się w rzece, jego nogę chwycił krokodyl i zaczął go wciągać do wody. Jego matka znajdowała się w pobliżu, jednak nie była w stanie mu pomóc. Wtedy poprosił ją o pozwolenie na podjęcie sannjasy tuż przed śmiercią. Zrozpaczona, zgodziła się na to; wtedy Śankara wyrecytował mantry, sprawiające, że podjął sannjasę. Stał się cud i krokodyl go wypuścił.
Za pozwoleniem matki Śankara udał się do Indii północnych w poszukiwaniu swojego guru. Nad rzeką Narmada spotkał Gowindę Bhagawatpadę (ucznia Gaudapady). Ten zapytał młodzieńca o tożsamość i w odpowiedzi usłyszał wyrecytowany werset objaśniający filozofię Adwajta Wedanty. Zaimponowało to Gowindzie Bhagawatpadzie i przyjął Śankarę na swego ucznia (śiśja). Później Adi Śankara otrzymał od swego guru polecenia, aby napisać komentarz do Brahmasutr i propagować Adwajtę Wedantą (Śankara postąpił zgodnie z nimi).
Przebywając z Gowinsą Bhagawatpadą Adi Śankara dokonał cudu - zatrzymał swoim garnuszkiem (kamandalu) powódź z rzeki Narmada, ratując swojego guru, który wówczas siedział, pogrążony w medytacji, w stanie Samadhi.
Podczas swej misji rozpowszechniania Adwajta Wedanty Śankara udał się w podróż do Varanasi, gdzie pewien młodzieniec imieniem Sanandana z południowych Indii został jego pierwszym uczniem. Zgodnie z niektórymi źródłami, gdy Śankara szedł ze swoimi uczniami do mandiru Wiśwanath spotkał dalita razem z czterema psami. Uczniowie Śankary kazali mu się odsunąć, a on odpowiedział: Czy chcecie abym przesunął mojego niezniszczalnego Atmana, czy to ciało zrobione z jedzenia?. Wówczas Śankara zrozumiał, że ów dalit był nikim innym jak samym Śiwą, a psy czterema Wedami, więc złożył mu pokłon i skomponował pięć ślok znanych jako Maniśa Panćakam.
Gdy Śankara przebywał z uczniami w Badrinath, w Himalajach, napisał znane Baśje ("komentarze [do świętych tekstów]") i Prakarana granthy ("traktaty filozoficzne"). Przekazywał ich nauki swym wyznawcom. Według opowieści dobrze rozumiał je Sanandana (pierwszy uczeń Śankary), inni zaś zazdrościli mu tej umiejętności. Aby przekonać pozostałych uczniów o wyższości Sanandany, pewnego razu Śankara zawołał go, gdy stali na przeciwnych brzegach Gangesu. Sanandana przeszedł po Gangesie, krocząc po kwiatach lotosu. Zachwycony tym wyczynem Śankara nadał Sanandanowi tytuł "Padmapada".
Adi Śankara udał się następnie poprowadzić dysputę filozoficzną z przedstawicielem systemu filozofii mimansy - Mandana Miśrą. Tematem dysputy było "Czy rytuały są potrzebne do osiągnięcią Oświecenia?". Mandana Miśra opowiadał się za "tak", natomiast zdaniem Śankary wyłącznie wystarczała Dźńana, czyli Mądrość Duchowa. Po kilku tygodniach długich dysput Mandana Miśra oficjalnie uznał rację Śankary i został jego uczniem. Przybrał imię zakonne Sureśwara (Sureśwaraćarja). Był jednym z czołowych uczniów Śankary.
Adi Śankara udał się razem ze swymi uczniami do Maharashtry i do Srisailam. W Srisailam ułożył Śiwanandalahari - dewocyjny hymn ku czci Śiwy. Madhawija Śankarawidźajam podaje, że Śankara został schwytany i miał być złożony w ofierze, jednak zjawił się przed nim Bóg jako Narasimha i uratował go (zrobił tak w odpowiedzi na modlitwy Padmapady). Śankara skomponował śtotrę Lakszmi-Narasimha (pieśń ku czci Lakszmi i Narasimhy), następnie pojechał do Gokarny, do świątyni ku czci Hari-Śankary i do świątyni Mukambika w Kollur. W Kollur przyjął na swego ucznia chłopca, uważanego przez swoich rodziców za niemego. Nadał mu imię Hastamalakaćarja (oznaczające "ten z owocem amalaka w dłoni", co jest metaforą oznaczającą "ten, co urzeczywistnił atmana"). Później pojechał do Śringeri, założył tam klasztor Śringeri Śarada Pitham i przyjął na ucznia Totakaćarję.
Śankara rozpoczął swą Dig-widźaję (podróż misjonarską) mającą na celu propagowanie Adwajta Wedanty i konkurowanie z filozofiami przedstawiającymi sprzeczne doktryny. Podróżował po całych Indiach - od Indii Południowych do Kaszmiru i Nepalu - nauczając o swej filozofii zwykłych ludzi oraz prowadząc dysputy z filozofami hinduistycznymi i buddyjskimi, mnichami i uczonymi.
Razem z malajalskim królem Sudhanwą Śankara przeszedł przez terytorium Tamil Nadu, Andhra Pradesh i Widarbhy i rozpoczął podróż w kierunku Karnataki, gdzie został zaatakowany przez bandę ekstremistów religijnych, pragnących go zabić. Królowi Sudhanwie udało się jednak ich pokonać. Podróżni bezpiecznie dotarli do Gokarny, gdzie Śankara pokonał w debacie śiwaickiego uczonego - Nilakantę.
Następnie pojechał do Kambhodży, odwiedził świątynie Girnar, Somnath i Prabhasa, gdzie objaśniał swój system filozoficzny. Później udał się do Dwaraki. W Avanti pokonał w dyspucie filozoficznej przedstawiciela systemu filozoficznego - Bhedabheda. Wszyscy awantyjscy uczeni przyjęli jego nauki.
Następnie w miejscowości Bahlika Śankara pokonał w debacie na temat filozofii dżinistów i odniósł zwycięstwa w dyskusjach z kilkoma innymi filozofami i ascetami w północnym Kaszmirze, Daradzie i w licznych rejonach pustynnych. Potem Śankara przebył góry i dotarł do Kaszmiru. W rejonie Kamarupa spotkał także tantryka - Nawaguptę.
Adi Śankara udał się do Sarwadźnapity w północnym Kaszmirze. Madhawija Śankarawidźajam podaje, że mandir ten miał czworo drzwi skierowanych w cztery strony świata. Drzwi od południa (reprezentujące Indie Południowe) były zamknięte, co oznaczało, że żadnemu uczonemu stamtąd pochodzącemu nie udało się jeszcze wejść do tej świątyni. Adi Śankara wstąpił tam dopiero po tym jak pokonał w debacie filozoficznej wszystkich obecnych tam uczonych.
Pod koniec życia Śankara pojechał do himalajskiego regionu Kedarnath-Badrinath, gdzie umarł i (według jego zwolenników) po śmierci osiągnął mokszę. W Kedarnath znajduje się Samadhi Mandir[3] poświęcony Śankarze. Keralija Śankarawidźaja podaje mandir w Vadakkunnathan w Thrissur, w Kerali jako miejsce śmierci Śankary.