.:Medvegja.info:.

Verejtje: nga ketu nuk  fillon historia e luftrave qe jan zhvillu ne ket pjes te Shqipris

Medvegjė, Preshevė dhe Bujanovc  Gjatė bombardimit tė NATO-s ka pasė shkelje tė rėnda tė drejtave tė njeriut dhe represionit tė hapur nga ana e formacioneve paraushtarake, ushtrisė dhe policisė.Vetem nė teritorin e komunės sė Preshevės, nė vitin 1999, gjatė kohės sė gjendjes sė luftes nė rrethana tė pasqaruara janė vrarė 11 shqiptar. Rastet e shkeljes sė rėndė tė drejtave tė njeriut (vrasjet, keqtrajtimet dhe plaqkitja) nė tė tri komunat kanė qenė tė ngjashme me ato tė cilat kanė ndodhur nė Kosovė. Maltretimi i banorėve tė fshatit Trnovc i Madhė, mė 31 mars 1999. Kur pas bastisjeve tė shtepive nga ta ėshtė kerkuar qė nė afat prej dy orėsh ti dorėzojnė “ komandosėt e NATO-s, teroristet UĒK-s dhe drogėn. ”ėshtė ilustrative pėr veprimet e organeve policore dhe ushtarake gjatė gjendjes sė luftės. Shumica e rasteve kurrė nuk u ndriēuan, dhe pushteti i ri nuk tregoi gatishmerinė pėr tu ballafaquar me ta.

Me marrėveshje ushtarako teknike nga Kumanova tė 9 qershor 1999 e cila ishte bazė pėr ardhjen e trupave nderkombėtare nė Kosovė, ėshtė vendos zona Tokėsore e sigurisė (nė tekst ZTS) nė gjėrsi prej 5 km gjatė viseve administrative me Kosoven. Gati gjysma e kėsaj zone shtrihet nė teritorin e komunės sė Preshevės, Bujanocit dhe Medvegjės. Sipas marrėveshjės nė kėtė zonė kanė pasur qasje vetem pjestarėt e policisė mė armatim tė lehtė, ndėrsa Ushtria e Jugosllavisė (UJ) ėshtė duhur tė tėrhiqet jashtė kėsaj zone.

Gjatė vitit 2000 dhe gjysmės sė parė tė vitit 2001 teritori i tri komunave tė lartėpėrmendura kanė qenė fushė e konfrontimeve tė armatosura tė policisėdhe Ushtrisė Ēlirimtare pėr Preshevė, Medvegjė dhe Bujanoc (UĒPMB). Pjestarėt e saj pėr herė tė parė janė paraqit publikisht nė fund tė janarit tė vitit 2000 nė fshatin Dobrosin (komuna e Bujanocit) gjatė varimit tė vėllezėrve tė vrarė Shaqipi. Konfrontimi i armatosur dhe incidentet janė intensifikuar posaēerisht pas tėrheqjes sė policisė nga punktet e kontrollit nė fshatrat shqipėtare nga komuna e Bujanocit me 27 Nėntor 2000. Tėrheqja ėshtė bėrė pas sulmit tė UĒPMB-sė mbi patrollen policore, me ē rast vdiqen tre policė e pesė policė janė plagosur. Gjatė gjashtė muajve tė ardhėshem, janė vrarė, plagosur ose rrėmbyer mė tepėr se 100 njerėzė, Shqipėtarė, Serbė, dhe pėrfaqėsues tė ushtrisė dhe policisė.

Nė fillim tė vitit 2001 Qeveria e Republikės sė Serbisė dhe Qeveria Federative formuan trupin Koordinues pėr Preshevė, Bujanoc dhe Medvegje. Nė pėrpjekje qė tė zgjithet kriza nė menyrė politike, nė fillim tė vitit 2001 pėrfaqėsues tė pushtetit dhe komunitetit shqipėtar filluan negocijatat, me ndermjetėsimin e pėrfaqėsuesve tė paktit Veriatlantik (NATO), Kombeve tė Bashkuara (KB) dhe Organizatės Evropiane pėr Siguri dhe Bashkėpunim (OSBE). Rezulltatet e kėtyre negociatave kanė qenė hyrja graduale e UJ nė ZTS, nė tė njejten kohė dhe demilitarizimi dhe shpėrbėrja e UĒPMB-sė. ZTS me marrėveshje tė mėvonshme ėshtė anuluar nė menyrė formale. Kuvendi Federativ nė vitin 2002 nxjeri Ligjin pėr amnestimin e tė gjithė pjestarėve tė UĒPMB-sė.

Pas pėrfundimit tė konflikteve, mė bashkpunim tė OSBE-sė ėshtė bėrė regjistrimi i popullatės dhė ėshtė nėnshkruar Marrėveshja mbi medijat pėr komunen e Bujanocit. Me ndihmen e organizatave nderkombėtare filloi kthimi i pėrhershem i Shqipėtarve tė zhvendosur nga Kosova, dhe u ėshtė afruar ndihma pėr rindertimin e pasurisė. Pushteti i Serbisė nė disa rasta ka paguar dhe demshperblim. Pėrfaqėsuesit e OSBE-sė dhe Ministrisė se punėve tė brendshme tė Republikės sė Serbisė organizuan dhe trajnim pėr pėrfaqėsuesit e policisė multietnike lokale. Pėrbėrja etnike e 400 pėrfaqėsuesve tė kėsaj policijė i pėrshtatet pėrbėrjes etnike tė banorve nė keto tri komuna.

Nė periudhėn me tė re ka mė pak shkelje tė rėnda tė drejtave tė njeriut nga ana e pėrfaqėsuesve tė policisė dhe ushtrisė. Rrahja e tre Shqipėtarve nga Presheva, vrasja e Agim Agushit dhe hapja e zjarit ne ekskurzion me nxenės nė fshatin Strezovcė, tregon qė ende ka shkelje tė drejtave tė njeriut nga ana e policisė dhe ushtrisė. FDH mendon se organėt shtetėrore nuk kanė reaguar ndaj tyre nė menyrė adekuate, sepse kryesit e veprave kanė mbetur tė pa njohur ose janė denuar me denime tė lehta. Pėrgjigjjet e MPB-e tė Serbisė nė ankesat tė cilat i parashtroj pėr shkak tė shkeljes sė tė drejtave tė njeriut Kėshilli pėr tė dejtat e njeriut nė Bujanoc tregon se organėt shtetėrore nuk zbatoin hetimet nė menyrė objektive dhe tė paanshme nė kėto raste.

Nė fund tė vitit 2001 dhe gjatė vitit 2002 kanė ndodhur dhe incidente tjera tė pandriquara ( vendosja e mjeteve eksplozive, gjuajtja e bombave tė dorės, sulmet mbi pjestarėt e policisė multietnike). Pėrfaqėsuesit e pushtetit ne deklaratat dhe informatat e tyre pėr kėtė i akuzonin pjestarėtė e komunitetit shqiptarė.

Fondi pėr tė drejten humanitare ėshtė marrė nė menyrė sistematike me hetimin e shkeljeve tė tė drejtave tė njeriut dhe tė drejtave tė pakicave nė Preshevė, Bujanoc dhe Medvegjė. Hetuesit e Fondit qe nga muaji maj i vitit 2001 nė menyrė tė vazhdueshme, kanė qenė nė teren. Hetimet nė komunen e Bujanocit kanė pėrfshirė 23 fshatra, nder tė cilat kanė qenė tė gjitha fshatrat e ZTS, pastaj fshatrat nė tė cilat nė dy vitet e fundit ka patur shkelje me serioze tė tė drejtave tė njeriut ( Dobrosin, Luēan) si dhe fshatra etnikishtė tė pėrziera ( Osllarė, Bilaē). Pėrveē Preshevės, hetimet janė zbatur edhe nė 20 fshatra tė kėsaj komune, shumica e tyre nga ZTS. Kujdes i posaqem i ėshtė kushtuar vendeve nė tė cilat ka pasur shkelje tė rėnda tė drejtave themelore tė njeriut, si dhe nė ato ku ka patur shpėrngulje tė banorve.

Edhe pse hetimet e FDH kanė qenė, sė pari, tė drejtuara nė shkeljen e tė dejtave tė njeriut dhe tė drejtave tė pakicave nė komuna tė pėrmendura, kjo pos shumė ngjarjeve nė kėtė teritor, i ka pėrmbledh dhe disa qėshtje tė cilat janė parakusht pėr realizimin e drejtave tė pakicave, siē janė arsimimi dhe informimi nė gjuhėn amėtare, pjesmarja nė kryerjen e punėve publike, dhe tė tj. Gjatė hetimeve ėshtė pėrcellur dhe zbatimi i zgjedhjeve lokale 2002 tė vitit.

Gjendja nė arsimimin e shqiptarėve nė gjuhėn amėtare gjatė dekadės sė fundit ka qenė e ngjajshme mė gjendjen e arsimimit tė pakicave tjera nacionale nė Serbi. Fondi konkludoi qė programi shkollor etnoqendror, pėrmbajtjet ofenduese tė librave shkollore dhe centralizmi i tėrsishėm nė marrjėn e vendimeve edhe tani e vėshtersoin arsimimin adekuat nė gjuhė shqipe. Problem shtesė paraēet edhe ajo se gjatė konfliktevetė armatosura, njė numėr i madhė i shkollave, ku mėsimi mbahėt nė gjuhėn shqipe, ishin tė demtuara, ndėrsa disa, edhe pas konflikteve, ushtria i shfrytėzonte pėr nevoja tė veta. Njohja e diplomave tė fituara nė Kosovė para vitit 1999 filloi gjatė vitit 2001 nė bazė tė mendimit tė Ministrisė sė Arsimit.

Medijat dhe jeta kulturole e shqiptarėve nė Preshevė, Bujanoc dhe Medvegje kanė qenė deri nė vitin 2001 nė tėrsi tė lėra nė inicijativėn private. Pas hapjes sė radio Preshevės dhe nėnshkrimit tė Marėveshjes mbi parimėt themelore pėr riorganizimin e mediave, themelus e tė cilės ishte komuna e Bujanocit, janė krijuar kushtet pėr informim adekuat publik tė shqiptarėve nė gjuhen amtare.

Pjesmarrja e Shqiptarėve nė kryerjen e punėve publike deri tani nuk ka qenė e pėrshtatshme as nė njerėn nga tri komunat. Nė komunėn e Preshevės, partit shqiptare gjithnji kanė patur rastin ta formojnė pushtetin lokal por ėshtė aplikuar principi i “ diskriminimit pozitiv “ ndaj Sėrbėve dhe Romėve lokal, tė cilėt janė pakicė nė komunė. Nė komuna Bujanoc ( mbi 60% Shqiptarė) dhe Medvegje ( mbi 30% Shqiptarė ) partit shqiptare nuk kanė marrė pjesė nė pushtet, e numri i Shqiptarėve ne organet lokale te pushtetit ka qenė minimal. Gjatė verės sė vitit 2002 ata kanė qenė ende tė punsuar vetėm nė raste tė domosdoshme ( ofiqar, pėrkthyes, nėnpunės nė zyre tė vendit nė fshatra shqiptare ). Shqiptarėt nuk kanė qen tė pėrvaqėsuar nė mėnyrė adekuate nė organe tė pushtetit lokal, gjykatat, prokuroritė, dhe polici . Nė vendet udhėheqėse mė sė shpeshti janė Sėrbėt.

Zgjedhjet lokale tė vitit 2002, tė organizuara me ndihmėn e OSBE-sė deri mė tani janė hap mė i rėndsishėm nė drejtim tė inkuadrimit tė shqiptarėve nė jetėn publike dhe politike. Ndryshimi i sistemit zgjedhor dhe rezultatet e zgjedhjėve duhet tė ju mundsojnė pėrfaqėsueve tė shqiptarėve nė tri komunat qė tė marrin pjesė dhe tė ndikojnė nė realizimin e drejtave kolektive tė komunitetit nacional shqiptarė (tė vendosja e gjuhės shqipe si gjuhė zyrtare nė Bujanoc dhe Medvegje, rritja e numrit tė punsuarėve shqiptarė nė organet e vetqeverisjes lokale,  mundėsia qė tė ndikohet nė vendimet mbi objektet infrastrukturale dhe tjera).