[xxiii][xxiii]La Baháa Movado estas nun bone konata ĉie tra la mondo, kaj venis la tempo kiam la unika historio de Nabíl pri ĝia komenciĝo en plej malluma Persujo interesos multajn legantojn. La rakonto, kiun li skribas kun tia. sindona atento, estas en multaj rilatoj eksterordinara. Ĝi havas siajn tratremigajn frazojn, kaj la brileco de la ĉefa temo donas al la kroniko ne nur grandan historian valoron sed altan moralan potencon. Ĝiaj lumoj estas fortaj; kaj ĉi tiu efikaĵo estas pli intensa ĉar ili ŝajnas esti kiel sunbrilo meznokte. La rakonto estas rakonto pri batalado kaj martireco; ĝiaj korŝiraj scenoj, ĝiaj tragediaj okazaĵoj estas multaj. Malhonesteco, fanatikeco kaj krueleco kolektiĝas kontraŭ la afero:, de reformado por detrui ĝin, kaj ĉi tiu volumo finiĝas ĉe la punkto, kie tumulto de malamo ŝajnas esti plenuminta sian celon kaj pelinta en ekzilon aŭ mortiginta ĉiun viron, virinon, kaj infanon en Persujo, kiu kuraĝis konfesi emon al la instruo de Báb.

Nabíl, mem partoprenanto en kelkaj el la scenoj, kiujn li rakontas, prenis sian solecan plumon por rakonti la veron pri geviroj tiel senkompate persekutitaj kaj pri movado tiel dolorige kalumniita.

Li verkas facile, kaj kiam liaj sentoj estas forte kortuŝitaj, lia stilo fariĝas forta kaj akra. Li ne prezentas laŭ ia sistemo la pretendojn kaj instruon de Bahá’u’lláh kaj Lia Antaŭinto. Lia celo estas simple rakonti la komenciĝon de la Baháa Revelacio kaj konservi la memoron pri la faroj de ĝiaj fruaj probatalantoj. Li rakontas serion da okazaĵoj, precizeme citante sian aŭtoritaton por preskaŭ ĉiu informero. Lia verko sekve, se malpli arteca kaj filozofia, tamen pliiĝas valore kiel laŭlitera rakonto pri tio, kion li sciis aŭ povis eltrovi de kredindaj vidintoj la frua historio de la Afero.

La ĉefaj trajtoj de la historio (la sankta heroa [xxiv]persono de Báb, ĉefo tiel milda kaj tiel serena, tamen avida, kuraĝa, kaj majstra; la sindono de liaj sekvantoj spertantaj subpremon kun senĉesa kuraĝo kaj ofte kun ekstazo; la kolerego de ĵaluza pastraro flamigante por sia propra celo [xxiv]la pasiojn de sangavida poplamaso) – ĉi tiuj parolas lingvon, kiun ĉiu povas kompreni. Sed ne estas facile sekvi la historion en ĝiaj detaloj, aŭ taksi, kiel mireginda estis la tasko entreprenita de Bahá’u’lláh kaj Lia Antaŭinto, sen iom da scio pri la statoj de eklezio kaj ŝtato en Persujo kaj pri la moroj kaj mensa perspektivo de la loĝantoj kaj iliaj majstroj Nabíl traktis tiun ĉi scion kiel memkompreneblan. Li mem malmulte vojaĝis, se li ja vojaĝis, preter la limon de la imperioj de la ŝaho kaj la sulṭáno, kaj ne eniris en lian cerbon komenci komparojn inter sia propra kaj eksterlandaj civilizacioj. Li ne estis alskribanta la Okcidentan leganton. Kvankam li sciis, ke la materio, kiun li kolektis, estis de pli ol nacia aŭ Isláma graveco, kaj ke ĝi antaŭnelonge disvastiĝos kaj orienten kaj okcidenten ĝis ĝi estos ĉirkaŭinta la terglobon, tamen li estis orientulo skribanta en orienta lingvo al tiuj, kiuj uzas ĝin, kaj la unika verko, kiun li tiel fidele plenumis, estis entute granda kaj laborplena tasko.

Tamen, ekzistas en la angla lingvo literaturo pri Persujo en la deknaŭa jarcento, kiu donos al la Okcidenta leganto sufiĉan informon pri la temo. El perslingvaj verkoj jam tradukitaj, aŭ el libroj de eŭropaj vojaĝantoj kiel Lord Curzon, Sir J. Malcolm, kaj aliaj ne malmultaj, oni trovos veran kaj vivŝajnan se malbelan priskribon pri la Aŭgeaj statoj, kiujn Báb devis kontraŭstari, kiam Li inaŭguris la Movadon meze de la deknaŭa jarcento.

Ĉiuj observantoj samopinias prezentante Persujon kiel malfortan kaj progresintan nacion disigita de malvirtaj faroj kaj kruelegaj bigotecoj. Nekompetenteco kaj mizero, fruktoj de morala putriĝo, plenigis la landon. Ja la plej alta ĝis la plej malalta aperis nek la kapableco efektivigi metodojn de reformo nek eĉ la volo komenci ilin. Nacia fierego predikis grandiozan memŝaton. Ĉerkokovrilo de senmoveco kovris ĉion, kaj ĝenerala mensparalizo malebligis ĉian disvolviĝon.[xxv]

Al studanto de historio la degenerado de nacio foje tiel potenca kaj tiel famega ŝajnas esti ege kompatinda:. `Abdu’l-Bahá, kiu, malgraŭ la kruelaĵoj, per kiuj oni superŝutis Bahá’u’lláhon, Bábon, kaj Lin mem, tamen[xxv] amis sian landon, nomis ilian malnobliĝon „tragedio de popolo”; kaj en tiu verko „La Misteraj Fortoj de Civilizacio”, en kiu Li strebis instigi la korojn de siaj samlandanoj entrepreni ĝis radikajn reformojn, Li esprimis akran lamenton pri la nuna sorto de popolo, kiu foje etendis siajn venkojn orienten ilaj okcidenten kaj superis en la homara civilizacio. „Antaŭe,” Li skribas, „Persujo estis vere la koro de la mondo kaj brilis inter la nacioj kiel ekbruligita kandeleto. Ĝiaj gloro kaj prospero eliĝis el la horizonto de la homaro kiel la vera tagiĝo, dissemante la lumon de scio kaj lumigante la naciojn de la Oriento kaj Okcidento. La famo de ĝiaj venkintaj reĝoj atingis la orelojn de la loĝantoj de la antipodoj de la tero. La majesto de ĝia reĝo de reĝoj humiligis la monarkojn de Grekujo kaj Romo. Ĝia saĝa regado plenigis la saĝulojn per sankta timo, kaj la regantoj de la kontinentoj formis siajn leĝojn laŭ ĝia administra sistemo. Pro tio, ke la persoj estis eminentaj inter la nacioj de la tero kiel venkintoj, kaj juste admirataj pro siaj civilizacio kaj klereco, ilia lando fariĝas la glora centro de ĉiuj sciencoj kaj artoj, la minejo de kulturo kaj fonto de virteco. ... Kiel okazis, ke ĉi tiu bonega lando, pro niaj mallaboremo, vanteco kaj indiferenteco, pro manko de sciado kaj organizo, pro malhavo de entuziasmo kaj ambicio de sia popolo, nun permesis, ke la radioj de ĝia prospero estu mallum1gitaj kaj preskaŭ estingitaj?”

Aliaj, verkistoj priskribas plene tiun malfeliĉan staton, al kiu `Abdu’l-Bahá aludas.

En la tempo, kiam Báb deklaris sian Mision, la registaro de la lando estis, laŭ esprimo de Lord Curzon, „Eklezio-Ŝtato.” Subaĉetebla, kruela, kaj senmorala kiel ĝi estis, tamen ĝi estis formale religia. Mahometana ortodokseco estis ĝia fundamento kaj trapenetris ĝiskore kaj ĝin kaj la socian vivon de la popolo. Sed alie estis neniaj leĝoj, reguloj, aŭ ĉartoj, kiuj gvidu la direkton de publikaj aferoj. Estis nenia Ĉambro de Nobeloj nek Sekreta Konsilantaro, nenia sinodo, nenia Parlamento. La ŝaho estis[xxvi] despoto, kaj lia arbitra regado rebrilis [xxvi]en la tuta oficaro pere de ĉiu ministro kaj guberniestro ĝis la plej malalta komizo aŭ plej malproksima vilaĝestro. Ekzistis nenia civila tribunalo por bridi aŭ modifi la rajton de la monarko aŭ la aŭtoritaton, kiun li elektus delegi al siaj subuloj. Se ja estis leĝo, estis lia vorto. Li povis fari laŭ sia plaĉo. Apartenis al li elekti aŭ eksigi ĉiujn ministrojn, oficistojn, oficirojn, kaj juĝistojn. Li potencis pri vivo kaj morto sur ĉiuj domaranoj kaj sur sia kortego, ĉu civila aŭ militista. La potenco mortpuni estis nur lia rajto; kiel ankaŭ ĉiuj funkcioj registaraj, leĝigaj, agaj, kaj juĝaj. Lia reĝa prerogativo estis limigita de nenia ajn skribita malpermeso.

Idoj de la ŝahoj estis truditaj en la plej profitodonajn postenojn tute tra la lando, kaj dum la generacioj preteriris ili plenumis ĉie sennombrajn malsuperajn postenojn ankaŭ, ĝis la lando estis ŝarĝita de ĉi tiu gento de reĝaj mallaboremuloj, kiuj ŝuldis sian rangon al nenio pli bona ol sia sango, kaj kiuj okazigis la persan maksimon, ke „kameloj, puloj, kaj princoj ekzistas ĉie.”

Eĉ kiam ŝaho deziris fari justan kaj saĝan decidon iuokaze, kiun oni prezentis al li por juĝo, li trovis tion malfacile fari, ĉar li ne povis fidi al la informo donita al li. Decidigaj faktoj estis detenitaj, aŭ la faktoj donitaj estis distorditaj de la influo de interesitaj atestantoj aŭ subaĉeteblaj ministroj. La sistemo de korupto estis tiel multe antaŭenigita en Persujo, ke ĝi, fariĝis akceptita institucio, kiun Lord Curzon priskribas en la jenaj vortoj:

„Mi venas nun al tio, kio estas la ĉefa kaj diferenciga trajto de írána administrado. Oni povas diri, ke la regado, eĉ la vivo mem, konsistas plejparte el interŝanĝo de donacoj. Laŭ ĝiaj sociaj vidpunktoj ĉi tiu kutimo supozeble ilustrus la ma1avarajn sentojn de aminda popolo; kvankam eĉ ĉi tie ĝi havas malafable sensentan vidpunkton, kiel ekzemple, kiom ajn oni gratulas sin pro tio, ke oni ricevis donacon, oni trovas, ke ne nur oni devas fari redonacon egalvaloran al la donacinto, sed devas ankaŭ malavare pagi la portanton de la donaco (al kiu onies redono estas[xxvii] tre kredeble la sola akceptita rimedo de ekzisto) proporcie [xxvii]al ĝia mona valoro. Laŭ ĝiaj politikaj vidpunktoj, la kutimo donacadi, kvankam konsekrita en la malmolegaj tradicioj de la Oriento, tamen estas egalsenca kun la sistemo alie priskribita per pli malplaĉaj nomoj. Ĉi tio estas la sistemo, laŭ kiu la registaro de Persujo estis kondukita dum jarcentoj, kaj kies konservado kontraŭstarigas fortikan barieron al ia vera reformo. De la ŝaho suben estas apenaŭ oficisto, kiu ne akceptus donacojn, apenaŭ posteno, kiu ne estas donita kontraŭ donacoj; apenaŭ enspezoj, kiuj ne estas amasigitaj per ricevado de donacoj. Ĉiu persono, preskaŭ senescepte, en la oficiala hierarkio supre menciita, nur aĉetis sian postenon per mondonaco aŭ al la ŝaho, aŭ al ministro, aŭ al la supera guberniestro, kiu elektis lin. Se estas kelkaj: kandidatoj por posteno, tute verŝajne gajnos tiu, kiu faros la plej bonan proponon.

...La »madákhil« estas konservita nacia intitucio en Persujo, la devigpago de kiu, en miriado da diversaj formoj, kies eltrovemeco estas egalita nur de ilia multeco, estas la superaj intereso kaj plezurego de la ekzisto de perso. Ĉi tiu rimarkinda vorto, por kiu s-ro Watson diras, ke estas nenia preciza anglalingva egalaĵo, povus esti diversvorte tradukita kiel procentaĵo, kromsalajro, frandaĵo, kompensaĵo, kolektaĵoj kaj ŝtelaĵoj, profito, laŭ la kunteksto, en kiu ĝi estas uzita. Entute, ĝi signifas tiun saldon de persona profito, kutime esprimita en mona formo, kiu povas esti premita el iu kaj :ĉiu negoco. Trakto, en kiu du partoprenantoj estas implikitaj kiel donacinto kaj ricevanto, kiel superulo kaj subulo, aŭ eĉ kiel egalaj kontraktantoj, ne povas okazi en Persujo se tiu partoprenanto, kiu povas esti ekkonita kiel la aŭtoro de la favoro aŭ servo, ne pretendas kaj ricevas difinitan monprofiton pro tio, kion li faris aŭ donacis. Kompreneble, oni povas diri, ke humaneco estas ja iom sama en la tuta mondo; ke simila sistemo ekzistas laŭ alia nomo en nia propra aŭ aliaj landoj, kaj ke la filozofia kritiko akceptos person kiel koron kaj fraton. Iagrade ĉi tio estas certa. Sed en neniu lando, kiun mi iam vidis, aŭ pri kiu mi aŭdis en la mondo, estas la sistemo tiel malkaŝa, [xxviii]tiel senhonta, aŭ tiel universala, kiel en Persujo. Pro tio, ke ĝi tute ne estas limigita. al la sfero de [xxviii]mastrumado aŭ al komercaj negocoj, ĝi trapenetras ĉiun medion kaj inspiras la plejmulton el la agoj de vivo. Oni povas diri, ke, per ĝia funkcio, malavareco aŭ senpaga servo estas forigita en Persujo el la kategorio de socia virteco, kaj avideco estas altigita en la gvidantan principon de homa konduto.... Per ĉi tio estas starigita progresio de rabado de la suvereno ĝis la regato, ĉiu ulo en la malsuprenira skalo rekompencas sin el la rango apude suba, kaj la malfeliĉa vilaĝano estas la fina viktimo. Tiuokaze, ne estas mirige, ke ofico estas la ĝenerala vojo al riĉeco, kaj ke okazoj ,estas oftaj pri viroj, kiuj, komencinte kun nenio, troviĝas loĝadantaj en belegaj domoj, ĉirkaŭitaj de aroj da vasaloj kaj vivantaj laŭ grandioza maniero. »Profitu tiom, kiom vi povas, dum vi povas« estas la regulo, kiun plej multaj viroj metas antaŭ si enirante la publikan, karieron. Kaj la populara spirito ne kontraŭsentas la agon; la taksado pri iu, kiu, havanta la okazon, malsukcesi plenigi siajn proprajn poŝojn, estas malkomplimenta pri lia saĝo. Neniu pensas pri la suferantoj, de kiuj fine la materialo por ĉi tiuj sinsekvaj »madákhiloj« estas devenigita, kaj el la ŝvito de kies neplendema frunto estas premtordita la riĉeco, kiu estas malŝparata por luksaj somerloĝejoj, eŭropaj kuriozaĵoj kaj grandegaj vasalaroj.”

Legi la supreskribitajn vortojn estas kompreni iom la malfacilecon de la misio de Báb; legi la jenon estas kompreni la danĝerojn antaŭ Li, kaj esti preta por historio de perforto kaj abomenega krueleco.

„Antaŭ ol mi forlasos la temon pri la persa leĝo kaj ĝia administrado, mi aldonu kelkajn vortojn rilate al la temo pri punoj kaj malliberejoj. Nenio estas pli terura al la eŭropa leganto, kiam li sekvas sian vojon tra la krimomakulitaj kaj sangaj folioj de persa historio dum la pasintaj, laŭ feliĉe malplia grado, dum la nuna jarcento, ol la priskribo pri sovaĝaj punadoj kaj abomenaj turmentegoj, kiuj atestas alterne al la senkoremo de la brutulo kaj la eltrovemeco de la diablo . La persa karaktero estis ĉiam fruktodona pri elpensaĵoj kaj indiferenta pri suferado; kaj[xxix] en la kampo de juĝaj ekzekutoj ĝi trovis vastan agspacon por ekzerci ambaŭ akiraĵojn. Ĝis tre antaŭnelonga [xxiv]periodo, ja en la limoj de la nuna regado, kondamnitaj, kriminaloj estis krucimitaj, eksplodigitaj el pafiloj, enterigitaj vivaj, palismortigitaj, hufferumitaj kiel ĉevaloj, disŝiritaj tiamaniere, ke ili estis ligitaj al la suproj de du arboj kune kunigitaj kaj tiam lasitaj rerisortiĝi al siaj naturaj lokoj, ŝanĝitaj en homajn torĉojn, senhaŭtigitaj vivaj.

...Sub tia duobla regsistemo, kiel tiu, kiun mi ĵus priskribis – nome, administrado, en kiu ĉiu partoprenanto estas, laŭ diversaj vidpunktoj, kaj la subaĉetanto kaj la subaĉetato; kaj tia juĝa procedo sen leĝo aŭ juĝejo – oni povos tuj kompreni, ke fido je la Registaro kredeble ne ekzistas, ke estas nenia persona devosento aŭ honorfiereco, nenia reciproka fido aŭ kunlaboro (krom je la servo de malbonfarado), nenia malhonoro je malkaŝiĝo, nenia honoro en virteco, super ĉio, nenia nacia spirito aŭ patrioteco.”

De la komenco Báb sendube divenis la akcepton, kiun Liaj samlandanoj donos al Liaj instruoj, kaj la sorton, kiun Li atendis de la mulláoj. Sed Li ne permesis, ke personaj duboj efiku kontraŭ la nekaŝeman aserton pri Liaj pretendoj nek la publikan prezentadon de Lia Afero. La novigoj, kiujn Li proklamis, kvankam pure religiaj, tamen estis drastaj; kaj la anonco pri sia propra identeco estis miriga kaj grandega. Li konigis sin kiel la Qá’imon, la Granda Profeto aŭ Mesio tiel longe promesita, tiel avide atendita de la mahometana mondo. Li aldonis al ĉi tio la deklaron, ke Li estas ankaŭ la Pordo (tio estas, Báb), per kiu pli granda Malkaŝanto ol Li eniros en la homaran regnon.

Tiamaniere plenuminte la tradiciojn de Islámo, kaj aperinte kiel la plenumo de antaŭdiro, Li konfliktis kontraŭ tiuj, kiuj havis difinitajn kaj neelradikigeblajn ideojn (aliajn ol Liaj) rilate al tio, kion signifas tiuj antaŭdiroj kaj tradicioj. La du grandaj persaj sektoj de Islámo, la ŝiana kaj la sunnana, ambaŭ atribuis multan gravecon al la antikva[xxx] konservejo de sia kredo sed ne konsentis pri ĝia enhavo aŭ ĝia signifo. La ŝianoj, el kies doktrinoj la bábana Afero devenis, asertis, ke post la ĉieliro de la Granda Profeto Mahometo sekvis Lin vico de dekdu Imámoj. Ĉiu el ĉi tiuj, ili asertis, estis speciale [xxx]dotita de Dio per spiritaj donacoj kaj fortoj, kaj rajtis la tutkoran obeemon de la kredantoj. Ĉiu ŝuldis sian elekton ne al la popolara elekto sed al tio, ke lia antaŭulo dumpostene proponis lin. La dekdua kaj lasta el ĉi tiuj inspiritaj gvidantoj estis Muḥammad, nomita de la ŝianoj „Imám-Mihdí, ḥujjatu’lláh (Pruvo pri Dio ) , Bagíyyatu’lláh (Restaĵo de Dio) , kaj Qá’im-i-Ál-i-Muḥammad (Tiu, kiu devenos de la familio de Mahometo).” Li prenis la oficon de Imám en la jaro 260 post Heĝiro, sed tuj malaperis for de la vido kaj interrilatis kun siaj sekvantoj nur pere de certa elektita peranto konita kiel Pordo. Kvar el ĉi tiuj Pordoj sekvis unu la alian laŭvice, ĉiu elektita de sia antaŭulo kun la aprobo de la Imám. Sed kiam la kvara, Abu’l-ḥasan-`Alí, estis petita de la kredantoj, ke antaŭ ol li mortos li nomu sian posteulon, li rifuzis fari tion. Li diris, ke Dio havas alian planon. Post lia morto ĉiu interrilato inter la Imám kaj lia eklezio do ĉesis. Kaj kvankam, ĉirkaŭita de sekvantaro, li ankoraŭ vivas kaj atendas en iu mistera solejo, tamen li ne rekomencos interrilatojn kun sia popolo ĝis li elvenos en potenco por starigi jarmilon ĉie tra la mondo.

La sunnanoj aliflanke havas malpli altan opinion pri la posteno de tiuj, kiuj postvenis la Grandan Profeton. Ili konsideras la perantecon malpli kiel spiritan ol kiel praktikan aferon. La Kalifo estas al i1i la Defendanto de la Kredo, kaj li ŝuldas sian elekton al la elekto kaj aprobo de la popolo .

Gravaj kiel estas ĉi tiuj diferencoj, tamen ambaŭ sektoj konsentas pri tio, ke ili atendas duoblan Malkaŝanton. La ŝianoj atendas la Qá’imon kiu venos en la pleneco de tempo, kaj ankaŭ la Imámon ḥusayn. La sunnanoj atendas la aperon de la Mihdí kaj ankaŭ „la revenon de Jesuo Kristo.” En la komenco de sia Misio, kiam Báb, daŭrigante la tradicion de la ŝi[xxxi]anoj, proklamis sian postenon sub la duobla titolo de, unue, Qá’im kaj, due, Pordo, aŭ Báb, kelkaj el la mahometanoj malkomprenis ĉi lastan aludon. Ili supozis Lian signifon esti, ke Li estas kvina Pordo post Abu’l-ḥasan-`Alí. Tamen, Lia vera signifo, kiel Li mem klare anoncis, estis tre [xxxi]malsama. Li estis la Qá’im; sed la Qá’im, kvankam Granda Profeto, tamen rilatas al sekvanta kaj pli granda Malkaŝanto kiel Johano Baptisto al Kristo. Li estas Antaŭulo de Iu ankoraŭ pli potenca ol Li. Li malpliiĝos; sed tiu Potenculo pliiĝos. Kaj kiel Johano Baptisto estis Heroldo aŭ Pordo de Kristo, tiel Báb estis Heroldo aŭ Pordo de Bahá’u’lláh.

Estas multaj aŭtentaj tradicioj, kiuj montras, ke la Qá’im ĉe sia aperio alportos novajn leĝojn kun si kaj tiamaniere nuligos Islámon. Sed tio ĉi ne estis la kompreno de la akceptita hierarkio. Ili senŝancele atendis, ke la promesita advento ne anstataŭigos per nova kaj pli riĉa revelacio la malnovan, sed aprobos kaj fortikigos la sistemon, de kiu ili estis la funkciuloj. Tio plialtigus nekalkuleble ilian personan prestiĝon, plivastigus ilian aŭtoritatecon ĉie inter la nacio j, kaj gajnus por ili la malvolontan sed humilegan respektegon de la homaro. Kiam Báb revelaciis sian Bayánon, proklamis novan kodon de religia leĝo, kaj per ordono kaj ekzemplo komencis profundan moralan kaj spiritan reformon, la pastro j tuj antaŭsentis mortigan danĝeron. Ili vidis sian monopolon ekdetruita, siajn ambiciojn minacitaj, siajn proprajn vivojn kaj konduton hontigitaj. Ili leviĝis kontraŭ Li en sanktafekta indigno. Ili deklaris antaŭ la ŝaho kaj ĉiu j homoj, ke ĉi tiu parvenuo estas malamiko de saĝa klereco, detruanto de Islámo, perfidulo al Mahometo, kaj danĝero ne nur al la sankta eklezio sed al la socia ordo kaj al la Ŝtato mem.

La kaŭzo de la malakcepto kaj persekutado de Báb estis esence la sama, kiel tiu de la malakcepto kaj persekutado de Kristo. Se Jesuo ne estus alportinta Novan Libron, se Li ne nur ripetadus la spiritajn principojn, kiujn Moseo instruis, sed daŭrigus la regularon de Moseo ankaŭ, eble kiel nure morala reformanto Li estus evitinta la venĝon de la Skribistoj kaj Fariseoj. Sed pretendi, ke iu parto de la leĝo de Moseo, eĉ[xxxii] tiel materiaj ordonoj , kiel tiuj , kiuj temis pri eksedziĝo kaj observado de la Sabato, povos esti ŝanĝitaj – kaj ŝanĝitaj de nekonsekrita predikanto el la vilaĝo Nazaret – ĉi tio estis minaci la interesojn de la Skribistoj kaj Fariseoj mem, kaj [xxxii]ĉar ili estis la reprezentantoj de Moseo kaj de Dio, tio estis blasfemo kontraŭ la Plejaltulo. Tuj kiam oni komprenis la postenon de Jesuo, Lia persekutiĝo komenciĝis. Pro tio, ke Li rifuzis ĉesi, Li estis mortigita.

Pro kialoj precize egalaj Báb estis dekomence kontraŭstarita de la pastraro de la reganta Eklezio kiel elradikiganto de la Kredo . Tamen, eĉ en tiu malluma kaj fanatika lando, la mulláoj (kiel la Skribistoj en Palestino dekok jarcentojn antaŭe) ne trovis, ke estas tre facile prezenti ŝajne akceptindan pretekston por detrui Tiun, kiun ili supozis esti ilia malamiko.

La sola konata priskribo pri tio, ke eŭropano vidis Bábon, apartenas al la periodo de Lia persekutiĝo, kiam angla kuracisto loĝadanta en Tabríz, d-ro Cormick, estis vokita de la persaj aŭtoritatuloj por kontroli la mensan staton de Báb. La letero de la kuracisto, skribita al sampraktikanto en amerika misiejo en Persujo, estas citita en „Materialo por Studado de la bábana Religio” de profesoro E. G . Browne. „Vi petas” skribas la doktoro, „kelkajn detalojn pri, mia intervjuo kun la fondinto de la sekto konata kiel bábanoj . Nenio grava okazis dum ĉi tiu intervjuo, ĉar Báb sciis, ke oni sendis min kun du aliaj persaj doktoroj por konstati, ĉu li estas racia aŭ nura frenesulo, por ke oni povu decidi la demandon, ĉu mortigi lin, aŭ ne. Sciante tion ĉi, li ne volis respondi iajn demandojn. Responde al ĉiuj demandoj li nur rigardis nin milde, psalmokantante per mallaŭta melodia voĉo kelkajn himnojn, mi supozas. Krom duo da registaraj oficistoj, ankaŭ ĉeestis du aliaj siyyidoj, liaj intimaj amikoj, kiuj poste estis mortigitaj kun li. Nur unufoje li bonvolis respondi al mi, kiam. mi diris, ke mi ne estas mahometano volonte eklernus ion pri lia religio, ĉar eble mi estus inklinigita alpreni ĝin. Li fikse rigardis min, kiam mi diris tion ĉi, kaj respondis,[xxxiii] ke li ne dubas, ke ciuj eŭropanoj aligos al lia religio . Nia raporto al la ŝaho en tiu okazo estis tia, ke oni ne mortigis lin. Li estis mortigita pli poste laŭ ordono de la Amír-Niẓám, Mírzá Taqí Khán. Pro nia raporto li nur ricevis bastonadon, dum kiu farrásh, cu intence aŭ ne, batis per la bastono [xxxiii]lian vizaĝon anstataŭ liajn piedojn, kiu kaŭzis grandan vundon kaj sveladon de la vizaĝo. Kiam oni demandis lin, cu oni alvoku persan ĥirurgon: por kuraci lin, li konigis deziron, ke mi estu alvokita, kaj mi do kuracis lin dum kelkaj tagoj, sed en la intervjuoj sekvantaj mi neniam povis inklinigi lin konfidence babili kun mi, car kelkaj registaruloj ĉiam ĉeestis pro tio, ke li estis malliberulo. Li estis tre dankema pro miaj flegadoj al li. Li estis tre milda kaj malfortikaspekta homo, iom malalta kaj tre blonda por perso, kun melodia mallaŭta voĉo, kiu multe impresis min. Car li estis Siyyid, li, kiel ankaŭ liaj du kunuloj, portis la vestojn de tiu sekto. Fakte liaj tutaj aspekto kaj sintenado multe inklinigis onin liafavore. Pri lia doktrino mi aŭdis nenion el liaj propraj lipoj, kvankam estis ideo, ke ekzistas en lia religio certa alproksimigo al Kristanismo . Kelkaj armenaj carpentistoj, kiujn oni sendis por fari kelkajn riparojn en lia malliberejo, vidis lin legi la Biblion, kaj li ne penis kaŝi ĝin, sed kontraŭe, li parolis al ili pri ĝi. Plej certe, la mahometana fanatikeco ne ekzistas en lia. religio rilate al kristanoj, nek estas tiu limigo de virinoj, kiu nun ekzistas.”

Tia estis la impreso farita de Báb sur ĝentilan anglon. Kaj kiom la influo de Liaj karaktero kaj instruo de tiam disvastiĝis tra, la Okcidento, nenia alta priskribo ekzistas pri tio, ke eŭropanoj observis aŭ vidis Lin.

Liaj ecoj estis tiel maloftegaj en siaj nobleco kaj beleco, Lia personeco tiel milda kaj tamen tiel impresa, kaj Lia senafekta ĉarmo estis kombinita kun tiom da takto kaj prudento, ke post sia Deklaro Li rapide fariĝis en Persujo vaste populara persono. Li allogis preskaŭ ĉiujn, kun kiuj Li estis kondukita en personan interrilaton, kaj ofte konvertis siajn gardistojn al sia Kredo kaj alligis la malbonintenculojn en admirant[xxxiv]ajn amikojn.

Silentigi tiun viron sen prirespondeci ian gradon de publika malamo ne estis tre facile eĉ en la Persujo de la mezo de la pasinta jarcento. Sed rilate al la sekvantoj de Báb estis alia afero.

La mulláoj renkontis ĉi rilate nenian kaŭzon por prokrasto kaj trovis malmultan neceson por intrigado. La netoleremo de la [xxxiv]mahometanoj, de la ŝaho suben, povos esti rapide ekscitita kontraŭ iu religia disvolvo. La bábanoj povus esti akuzitaj pri mallojaleco kontraŭ la ŝaho, kaj sekretaj politikaj motivoj povos esti atribuataj al iliaj agadoj . Plie, la sekvantoj de Báb estis jam multnombraj; multaj el ili estis bonhavaj, kelkaj estis riĉaj, kaj preskaŭ ciuj havis. iom da posedaĵoj, kiujn avidaj najbaroj povas esti instigitaj deziri. Alvokante la timojn de la aŭtoritatuloj kaj la malnoblajn naciajn pasiojn de fanatikeco kaj avideco, la mulláoj inaŭguris programon de perforto kaj rabado, kiun ili daŭrigis kun senkompata furiozo ĝis ili konsideras, ke ilia celo estis tute atingita.

Multaj okazaĵoj. de ĉi tiu malfeliĉa rakonto estas donitaj de Nabíl en lia historio, kaj inter ĉi tiuj la okazaĵoj ĉe Mázindarán, Nayríz, kaj Zanján elstaras pro la karaktero de la epizodoj de la heroeco de la bábanoj, kiam ili estis tiamaniere endanĝerigitaj. Ĉe ĉi tiu j tra okazaĵoj nombro da bábanoj, pelitaj ĝis malespero, foriĝis kune el siaj domoj al elektita rifuĝejo kaj, stariginte defendejon ĉirkaŭ si, kontraŭbatalis pluan persekuton. Al iu senpartia rigardanto estis evidente, ke la pretendoj de la mulláoj pri politika motivo estis malveraj. La bábanoj montras sin ĉiam pretaj – ĉe certigo, ke ili ne estus plu ĝenitaj pro ilia religia. kredo – reiri pace al siaj civilaj metioj. Nabíl emfazas ilian atenton deteni sin de ekatako. Ili defendus sian vivon kun neŝancelebla lerteco kaj forto; sed ili ne atakus. Eĉ meze de furioza batalo ili ne uzus avantaĝon nek farus nenecesan baton.

`Abdu’l-Bahá estas citita en la „Historio de Vojaĝanto”, pp. 34–35,[xxxv] ke Li faris la jenan deklaron pri la morala vidpunkto de ilia agado:

„La ministro (Mírzá Taqí Khán), kun pleja arbitreco, sen ricevi iajn instrukciojn aŭ peti permeson, elsendis ordonojn ĉiudirekten punkorekti la bábanojn. Guberniestroj kaj magistratanoj serĉis pretekston por amasigi riĉaĵon, kaj oficistoj rimedon por akiri profitojn; eminentaj doktoroj el la suproj de siaj katedroj instigis al la homoj fari ĝeneralan atakon; la altranguloj de la religia kaj civila leĝoj kuniĝis kaj strebis elradikigi kaj [xxxv]detrui tiun ĉi popolon. Ĉi tiuj personoj ankoraŭ ne akiris pravan kaj necesan scion pri la fundamentaj principoj kaj kaŝitaj doktrinoj de la instruoj de Báb, kaj ne ekkonis siajn devonj. Iliaj konceptoj kaj ideoj estis laŭ antaŭaj kutimoj, kaj iliaj konduto kaj sintenado laŭ antikvaj moroj. Plie, la alproksimiĝa vojo al Báb estis fermita, kaj la flamo de maltrankvilo videble flamis ĉiuflanke. Ĉe dekreto de la plej eminentaj doktoroj, la registraro, kaj ja la popolamaso, kun nekontraŭstarebla forto inaŭguris rabadon ĉiuflanke, kaj okupiĝis punadi kaj turmentadi, mortigadi kaj prirabadi, por ke ili povu estingi tiun ĉi fajron kaj velkigi tiujn ĉi kompatindajn homojn. En urbetoj, kie estis nur malgranda nombro, ĉiuj ili katenigitaj mortis per la glavo, dum en urboj, kie ili estis multnombraj, ili leviĝis por defendi sin laŭ sia antaŭa kredo, ĉar estis neeble al. Ili demandi pri sia devo, kaj ĉiuj pordoj estis fermetaj.”

Bahá’u’lláh, proklaminte kelkajn jarojn poste sian Mision, lasis nenian dubon pri la leĝo de sia Spiritordo en tia embaraso, kiam Li firmdiris: „Estas pli bone esti mortigita, ol mortigi.”

Ĉiu kontraŭstaro, kiun la bábanoj faris, ĉi tie aŭ aliloke, pruviĝis malefektiva. Ili estis venkitaj de grandaj aroj. Báb mem estis forkondukita el sia karcero kaj ekzekutita. El Liaj ĉefaj disĉiploj, kiuj konfesis sian kredon je Li, eĉ ne unu homo restis vivanta krom Bahá’u’lláh, kiu kun sia familio kaj areto da sindonaj sekvantoj estis pelita senhava en ekzilon kaj malliberejon en fremda lando. [xxxvi]

Sed la fajro, kvankam sufokita, tamen ne estis estingita. Ĝi brulis en la koroj de la ekzilitoj, kiuj portis ĝin de lando al. Lando dum ili vojaĝis. Eĉ en la patrolando Persujo ĝi trapenetris tro profunde, por ke ĝi estu estingita per korpa perforto, kaj ankoraŭ bruletadis en la koroj de la homoj, kaj bezonis nur spiron de la spirito, por ke ĝi estu ventumita en ĉioforbruligantan fajregon.

La Dua kaj Pli Granda Malkaŝo de Dio estis proklamita laŭ la antaŭdiro de Báb je la dato, kiun Li antaŭdiris. Naŭ jarojn post la komenco [xxxvi]de la bábana Spiritordo – tio estas, en 1853 – Bahá’u’lláh, en certaj el siaj odoj, aludis al. Sia identeco kaj sia Misio, kaj dek jarojn poste, loĝadanta en Baghdád, deklaris sin kiel la Promesiton al siaj kunuloj.

Tiam la granda afero, por kiu Báb pretigis la vojon, ekmontirs la plenajn amplekson kaj brilecon de sia potenco. Kvankam Bahá’u’lláh mem vivis kaj mortis kiel ekzilito kaj malliberulo kaj estis konata al. Malmultaj eŭropanoj, tamen Liaj epistoloj proklamantaj la novan Adventon estis portitaj al la grandaj regantoj de ambaŭ duonsferoj, de la ŝaho de Persujo ĝis la papo kaj ĝis la prezidento de Usono. Post Lia morto Lia filo `Abdu’l-Bahá portis la revelacion persone en Egiptujon kaj malproksimen tra la Okcidenta mondo. `Abdu’l-Bahá vizitis Anglujon, Francujon, Svisujon, Germanujon, kaj Amerikon, anoncante ĉie, ke denove la ĉieloj malfermiĝis, kaj ke nova Spiritordo venis por beni la homaron. Li mortis en Novembro, 1921; kaj hodiaŭ la fajro, kiu foje ŝajnis estis estingita por ĉiam, brulas denove en ĉiu parto de Persujo, firmiĝis sur la Amerika kontinento, kaj kaptis ĉiun landon en la mondo. Ĉirkaŭ la sanktaj verkoj de Bahá’u’lláh kaj la aŭtoritata klarigado de `Abdu’l-Bahá pligrandiĝas granda amplekso da literaturo komenta aŭ atesta. La filantropiaj kaj spiritaj principoj elparolitaj antaŭ jardekoj de Bahá’u’lláh en la mallumega Oriento kaj formitaj de Li en konsekvencan skemon estas unu post la alia konsideritaj de mondo nescianta ilian fonton kiel la signoj de[xxxvii] progresema civilizacio. Kaj la sento, ke la homaro disiĝis de la pasinteco, kaj ke la malnova gvidado ne portos ĝin tra la urĝbezonoj nuntempaj plenigis per necerteco kaj konsterno ĉiujn pensemulojn krom tiuj, kiuj lernis por trovi en la historio de Bahá’u’lláh la signifon de ĉiuj miregindaĵoj kaj antaŭsignoj de nia tempo.

Preskaŭ tri generacioj pasis de post la komenco de la Afero. Tiuj el ĝiaj fruaj aliĝintoj, kiuj evitis la glavon kaj la foston, kompreneble jam de longe mortis. La pordo de samtempa informo rilate al. Ĝiaj du grandaj ĉefoj kaj iliaj heroaj disĉiploj estas fermita por ĉiam. La Kroniko de Nabíl kiel plenpena kolekto de faktoj farita en la interesoj de vero kaj finita dum la [xxxvii]vivdaŭro de Bahá’u’lláh nun havas unikan valoron. La aŭtoro, kiu naskiĝis en la vilaĝo Zarand en Persujo la dekokan de ṣafar, 1247 p. H., havis dektri jarojn, kiam Báb deklaris sin. Dum sia tuta vivo li kunestis intime kun la ĉefoj de la Afero. Kvankam li estis nur knabo tiam, tamen li pretiĝis por iri al. Shaykh ṭabarsí kaj kuniĝi kun la aro de Mullá ḥusayn, kiam la novaĵo pri la perfidema masbuĉado de la bábanoj malsukcesigis lian planon. Li deklaras en sia historio, ke li konatiĝis en ṭihrán kun ḥájí Mírzá Siyyid `Alí, frato de la patrino de Báb, kiu ĵus revenis tiam de vizito ĉi Báb en la fortikaĵo de Chihríg; kaj dum multaj jaroj li estis intima kunulo de la sekretario de Báb, Mírzá Aḥmad.

Li eniris la ĉeeston de Bahá’u’lláh en Kirmánsháh kaj ṭihrán antaŭ la dato de la ekzilo al `Iráq, kaj poste deĵoris ĉe Li en Baghdád kaj Adrianopolo, kiel ankaŭ en la mallibereja urbo Aĥor. Li estis komisiita iri pli ol unufoje al. Persujo por antaŭenigi la Aferon kaj kuraĝigi la disigitajn kaj persekutitajn kredantojn, kaj li loĝis en Aĥor, kiam Bahá’u’lláh mortis en 1892 p. Kr. La maniero de lia morto estis kortuŝa kaj prilamentinda, ĉar li tiel terure suferis pro la morto de la Granda Amato, ke, subigita de malĝojo, li dronis sin en la maro, kaj lia kadavro estis trovita alnaĝigita surborden proksime al la urbo Aĥor.

Lia kroniko estis komencita en 1888, kiam li havis la personan helpon[xxxviii] de Mírzá Músá, frato de Bahá’u’lláh. Ĝi estis finita post ĉirkaŭ jaro kaj duono, kaj partoj de la manuskripto estis recenzitaj kaj aprobitaj, kelkaj de Bahá’u’lláh, kaj aliaj de `Abdu’l-Bahá.

La tuta verko enhavas la historion de la Afero ĝis la morto de Bahá’u’lláh en 1892.

La unua duono de ĉi tiu historio, finiĝanta per la elpelo de Bahá’u’lláh el Persujo, troviĝas en ĉi tiu volumo. Ĝia graveco estas evidenta. Oni legos ĝin malpli pro ĝiaj kelkaj kortuŝaj paragrafoj, aŭ eĉ pro ĝiaj multaj bildoj de heroeco kaj neŝanceliĝa kredo, ol pro la daŭra signifo de tiuj okazoj, kiujn ĝi tiel unike priskribas.

REEN