Báb
atendante la alproksimiĝantan horon de sia aflikto, disigis siajn
disĉiplojn, kiuj kolektiĝis en Chihríqon,
kaj atendis kun kvieta rezignado la ordonon, kiu estis alvokonta Lin al Tabríz. Tiuj, en kies gardon Li
estis transkondukita, opiniis, ke estus malkonsilinde trairi la urbeton Khúy, kiu kuŝas survoje al
la ĉefurbo de Ádhirbáyján.
Ili decidis iri voje de Urúmíyyih
kaj tiel eviti la publikan tumulton, kiun la ekscitita loĝantaro en Khúy kredeble elmontrus kiel
proteston kontraŭ la tiraneco de la registaro. Kiam Báb alvenis al Urúmíyyih, Malík Qásim Mírzá ceremonie akceptis
lin kaj montris al Li plejan gastamecon. En Lia ĉeesto la princo agis kun
eksterordinara respekto kaj rifuzis p0ermesi eĉ malplejan malrespekton
flanke de tiuj, kiujn oni permesis konatiĝi kun Li.
En certa vendredo,
kiam Báb estis ironta al la
publika banejo, la princo, kiu scivolis elprovi la kuraĝon kaj povon de
sia Gasto, ordonis al sia ĉebalisto proponi al Li unu el liaj plej
sovaĝaj ĉevaloj por rajdi. Antaŭtimante, ke Báb suferos ian malutilon, la
deĵoranto sekrete alproksimiĝis al Li kaj provis inklinigi Lin rifuzi
surseliĝi sur ĉevalon, kiu jam renversis la plej kuraĝajn kaj
plej lertajn rajdistojn. “Ne
timu”, estis Lia respondo. « Faru laŭordonite, kaj
konfidu Nin al la prizorgo de la Plejpotenculo.” La loĝantoj de Urúmíyyih, kiuj eksciis
pri la intenco de la princo, amasiĝis en la placon, avidaj vidi tion, kio
povus okazi al Báb. Tuj
kiam la ĉevalo estis alkondukita al Li, Li kviete alproksimiĝis al
ĝi kaj, ekprenante la bridon, kiun la ĉevalisto donis al Li, milde
karesis ĝin kaj metis sian piedon en la piedigon. La ĉevalo staris trankvile kaj senmove apud
Li kvazaŭ konscia pri la potenco superreganta ĝin. La popolamaso, kiu
rigardadis tiun ĉi plej neordinaran vidaĵon, miris pri la [310][311]konduto de la besto. Al iliaj
simplaj mensoj ĉi tiu eksterordinara okazaĵo ŝajnis preskaŭ
miraklo. En sia entuziasmo ili rapidis [277]kisi la piedingojn de Báb,
sed ili estis haltigitaj de la deĵorantoj de la princo, kiu timis, ke tiel
granda alkurado malutilos Lin. La princo mem, kiu akompanis sian Gaston piede
ĝis la ĉirkaŭaĵo de la banejo, estis ordonita de Li,
antaŭ ol ili atingis ĝian enirejon, reiri al sia loĝadejo, Dum
la tuta vojo la lakeoj de la princo penis deteni la homojn, kiuj el ĉiu
flanko alamasiĝis ekrigardi Bábon.
Ĉe sia alveno Li forsendis ĉiujn, kiuj akompanis Lin, krom la
servisto de la princo kaj Siyyid ḥasan, kiuj atendis en la antaŭĉambro
kaj helpis Lin senvesti sin. Ĉe sia reiro el la banejo Li denove
surseliĝis sur la saman ĉevalon kaj estis aklamita de la sama
popolamaso. La princo venis piede renkonti Lin kaj eskortis Lin reen al sia
loĝadejo.
Tuj kiam Báb forlasis la banejon, la
loĝantoj de Urúmíyyih
kuregis forpreni ĝis la lasta guto la akvon, kiun Li uzis por sia lavado.
Granda ekscito regis en tiu tago. Báb,
dum Li observis tiujn ĉi signojn de nedetenebla entuziasmo, rememoris la
ĉiekonatan tradicion ĝenerale atribuita al la Imám `Alí, la Komandanto de la
Kredantoj, kiu specife aludas al Ádhirbáyján.
La lago Urúmíyyih,
tiu sama tradicio asertas en siaj finaj frazoj, bolos, superfluos super siajn
bor4dojn, kaj inundos la urbeton. Kiam Li poste eklernis kiel la ega plimulto
el la loĝantoj spontanee leviĝis proklami sian plenan lojalecon al
Lia Afero, Li kviete rimarkigis: “Ĉu oni opinias, ke, kiam ili
diras, ‘Ni kredas’, ili estos lasitaj kaj ne elprovitaj?”[1] Ĉi tiu komento estis plene pravigita
per la sintenado, kiun tiuj samaj homoj montris al Li, kiam atingis ilin la
novaĵo pri la terura traktado, per kiu oni traktis Lin en Tabríz. En la horo de provo,
apenaŭ plenmano inter tiuj, kiuj tiel malhumile deklaris sian kredon je
Li, persistis en sia lojaleco al Lia Afero. Elstaranta inter ili estis Mullá Imám-Vardí,
kies persiston de kredo neniu povis superi krom Mullá Jalíl-i-Urúmí,
naskiĝinto de [312]Urúmíyyih
kaj unu el la Literoj de la Vivanto. Malbonsorto emis nur pliigi la arddecon de
lia sindono kaj plifortigi|[278]| lian kredon je la justeco de la Afero,
kiun Li akceptis. Li poste atingis la ĉeeston de Bahá’u’lláh,
la veron de kies Misio li volonte ekkonis, kaj por kies antaŭenigo li
strebis kun tiu sama varma fervoro, kiu karakterizis liajn antaŭajn
strebojn por la antaŭenigo de la Afero de Báb. Kiel rekompenco pro liaj
longdaŭraj servadoj, li, kaj ankaŭ lia familio, estis honorigitaj per
multaj Tabuletoj el la plumo de Bahá’u’lláh,
en kiuj Li laŭdis lian sciaĵon kaj alpreĝis la benojn de la
Plejpotenculo sur liajn penadojn. Kun neŝancelabla decido li daŭre
laboris por la antaŭenigo de la Kredo ĝis post la aĝo de okdek
jaroj, kiam li mortis.
La rakontoj pri la
signoj kaj mirindaĵoj, kiujn vidis la sennombraj admirantoj de Báb, estis transrakontitaj de
buŝo al buŝo, kaj ili okazigis ondon de senekzempla etuziasmo, kiu
disvastiĝis kun konfuziga rapideco tra la tuta lando. Ĝi tute kaptis ṭihránon kaj ekscitis la ekleziajn altrangulojn
de la regno al novaj penoj kontraŭ Li. Ili tremis pri la progreso de
Afero, kiu, ili estis certaj, se oni permesus ĝin antaŭeniri,
baldaŭ inundus la instituciojn, de kiuj dependas ilia aŭtoritato,
eĉ ili ekzisto. Ili vidis ĉiuflanke pliiĝantajn signojn de tiaj
kredo kaj sindono, kiajn ili mem estis senpovaj elvoki, de tia lojaleco, kiu
trafis eĉ la radikon de strukturo, kiun iliaj propraj manoj konstruis, kaj
kiun ĉiuj eblaj rimedoj ankoraŭ malsukcesis ekdetrui.
Precipe Tabríz doloregis pro plej sovaĝa
ekscito. La novaĵo pri la okazonta alveno de Báb flamigis la imagon de
ĝiaj loĝantoj kaj ekbruligis la plej furiozan malamikecon en la koroj
de la ekleziaj ĉefoj de Ádhirbáyján.
El ĉiuj loĝantoj de Tabríz,
nur ĉi tiuj detenis sin de partopreno en la publikaj esprimoj, per kiuj
dankema loĝantaro salutis la revenon de Báb al ilia urbo. Tioma estis la
fervoro de popola entuziasmo, kiun tiu novaĵo elvokis, ke la
aŭtoritatuloj decidis loĝigi Bábon
en lokon ekster la pordegoj de la urbo. Nur tiuj, [313]kiujn Li deziris vidi, ricevis
la privilegion alproksimiĝi al Li. Al ĉiuj aliaj oni malpermesis
eniron.
[279]|La duan nokton post sia alveno, Báb vokis `Aẓímon al si kaj, dum la konversacio kun li,
asertis emfaze sian pretendon, ke Li estas neniu alia krom la promesita Qá’im. Tamen, Li trovis lin
malinklina akcepti tiun ĉi pretendon senkondiĉe. Sentante lian
internan maltrankvilon, Li diris: “Morgaŭ, en la ĉeesto de la Valí-`Ahd,[2] kaj meze de la kuniĝintaj ulemoj kaj
konatuloj de la urbo, Mi proklamos Mian Mision. Kiu ajn emus postuli de Mi
ianajn ateston krom la versoj, kiujn Mi revelaciis, tiu serĉu kontentigon
de la Qá’im trovota
en sia vana imago.”
Mi aŭdis `Aẓímon atesti la jenon: “Tiun nokton mi
estis en stato de ega agiteco. Mi restis maldorma ĝis sunleviĝo.
Tamen, tuj kiam mi preĝis mian matenpreĝon, mi konsciiĝis, ke
granda ŝanĝo okazis al mi. Ŝajnis, ke nova pordo
malŝlosiĝis kaj malfermiĝis antaŭ mi. Mi baldaŭ
konvinkiĝis, ke, se mi estu lojala al mia kredo je Mahometo, la Apostolo
de Dio, mi kankaŭ senkondiĉe akceptu la pretendojn de Báb, kaj submetiĝu sen timo
aŭ hezito al ĉio, kion Li elektus dekreti. Ĉi tiu konkludo
kvietigis la maltrankvilon de mia koro. Mi rapidis al Báb kaj petis Lian pardonon.
‘Estas plia signo pri la grandeco de ĉi tiu Afero’, Li
rimarkigis, ‘ke eĉ `Aẓím[3] estas tiel ege maltrankviligita kaj agitita
per ĝia forto kaj la grandegeco de ĝia pretendo.’ ‘Estu
certita’, Li aldiris, ‘ke la favoro de la Plejpotenculo ebligos al
vi plifortigi la timemulojn kaj firmigi la paŝojn de la
ŝanceliĝuloj. Tiel granda estos via kredo, ke, eĉ se la malamiko
kripligus kaj dismembrigus vian korpon en la espero malpliigi je unu joto
aŭ streketo la ardecon de via amo, li malsukcesu atingi sian celon.
Estonte vi sendube konatiĝos kun Tiu, kiu estas la Sinjoro de ĉiuj
mondoj, kaj partoprenos la ĝojon de Lia ĉeesto.’ Ĉi tiuj
vortoj dispelis la malĝojon de miaj antaŭtimoj. De tiu tago nenia
signo de timo aŭ maltrankvilo iam ajn denove surombris min.”
[314]La deteno de Báb ekster la pordego de Tabríz ne moderigis la eksciton,
kiu regis en la urbo. Ĉiu antaŭzorga rimedo, ĉiu limigo, kiujn
la aŭtoritatuloj [280]|dekretis, emis nur pligravigi situacion,
kiu jam iĝis malbonsigna kaj minacanta. ḥájí Mírzá
Áqásí ordonis
tojan kunvokon de la ekleziaj altranguloj de Tabriz en la oficialan
loĝadejon de la guberniestro de Ádhirbáyján
por la speciala celo akuzi Bábon
kaj serĉi plej efektivajn rimedojn por estingi Lian influon. ḥájí Mullá
Maḥmúd, titolata Niẓámu’l-`Ulamá, kiu estis guvernisto de Náṣiri’d-Dín Mírzá,
la Valí-`Ahd,[4] Mullá
Muḥammad-i-Mamáqaní, Mírzá
`Alí-`Aṣghar, la Shaykhu’l-Islám, kaj aro de
la plej eminentaj shaykhoj kaj
ekleziuloj estis inter tiuj, kiuj kunvenis tiucele.[5] Náṣiri’d-Dín Mírzá
mem [315]ĉeestis tiun kunvenon. La
prezido apartenis al Niẓámu’l-`Ulamá, kiu, tuj kiam la proceso
komenciĝis, en la nomo de la kunsido komisiis al armea oficiro enkonduki Bábon en ilian ĉeeston.
Popolamaso dume sieĝis la enirejon de la kunvenejo kaj malpacience atendis
la tempon, kiam ili povus ekvidi Lian vizaĝon. Ili alamasiĝis tiel
grandnombre, ke oni devis perforte fari vojon por Li tra la homamason, kiu
kolektiĝis antaŭ la pordo.
Ĉe sia alveno,
Báb rimarkis, ke ĉiu sidloko en tiu konvenejo estas okupita kron unu, kiun oni
rezervigis por la Valí-`Ahd.
Li salutis la kunsidon kaj, sen malpleja hezito, ekokupis tiun vakan sidlokon.
La majesto de Lia paŝmaniero, la esprimo de subiga memfido, kiu
montirĝis sur Lia frunto – super ĉio, la spirito de potenco,
kiu brilis el Lia tuta esto, momente ŝajnis elpremigi la animon el la
korpoj de tiuj, kiujn Li salutis. Profunda, mistera silento subite kaptis ilin.
Neniu el tiu eminenta kunsido kuraĝis flustri eĉ unuopan vorton. Fine
la silento, kiu kaptis ilin, estis rimpita de la Niẓámu’l-`Ulamá. “Kiu vi pretendas esti”, li
demandis al Báb, “kaj
kio estas la komuniko, kiun vi alportas?” [281]|“Mi estas,” trifoje ekkriis Báb, “Mi estas, Mi estas la
Promesito! Mi estas Tiu, kies nomon vi dum mil jaroj alpreĝis, je kies [316]mencio vi leviĝis, kies
alvenon vi sopiris vidi, kaj la horon de kies Revelacio vi preĝis al Dio
rapidigi. Vere Mi diras, estas devige, ke la popoloj de la Oriento kaj la
Okcidento obeu Mian vorton kaj ĵuru lojalecon al Mi.” Neniu
kuraĝis respondi krom Mullá
Muḥammad-i-Mamáqaní, ĉefo de la shaykha komunumo, kiu mem estis foje
disĉiplo de Siyyid Káẓim. Estis pri liaj malfideleco kaj
malsincereco, ke la siyyid larmeme
rimarkigis, kaj lian obstinegan karakteron li bedaŭregis. Shaykh ḥasan-i-Zunúzí, kiu aŭdis Siyyid Káẓimon fari tiujn ĉî kritikojn,
rakontis al mi la jenon: “Mi miregis pri la maniero de lia aludo al Mullá Muḥammad, kaj mi scivolis scii, kia estas lia
estonta konduto, ke ĝi meritu tiajn esprimojn de kompato kaj kondamno de
lia majstro. Ĝis kiam mi eltrovis lian sintenadon en tiu tago al Báb, ĝis tiam mi ne
komprenis la amplekson de liaj aroganteco kaj blindeco. Mi estis staranta kune
kun aliaj personoj ekster la kunvenejo, kaj mi povis aŭdi la konversacion
de tiuj, kiuj estis interne. Mullá
Muḥammad estis sidanta maldekstraflanke de la Valí-`Ahd. Báb estis okupanta sidlokon inter
ili. Tuj post kiam Li deklaris sin la Promesito, sento de sankta timo kaptis la
ĉeestantojn. Ili
klinigis la kapon en silenta konfuzo. La paleco de iliaj vizaĝoj
evidentigis la maltrankvilon de iliaj koroj. Mullá Muḥammad, tiu unuokula kaj blankbarba renegatulo,
insulteme mallaŭdis Lin, dirante: ‘Vi aĉa kaj nematura knabo de
Shíráz! Vi jam
konvulsiis kaj [317]renversis Irakon; ĉu vi nun deziras
eksciti similan tumulton en Ádhirbáyján?’
‘Via Moŝto’,
respondis Báb, ‘Mi ne
venis tien ĉi memvole. Oni alvokis Min tien ĉi.’
‘Silentu’, furioze rediris Mullá
Muḥammad, ‘vi obstinega kaj malestiminda
sekvanto de Satano!’ ‘Via Moŝto’, Báb denove respondis, ‘;Mi
pretendas tion, kion Mi jam deklaris.’
“La Niẓámu’l-`Ulamá opiniis, ke estus plej bone malkaŝe
disputi Lian Mision. ‘Via pretendo’, li diris al Báb, ‘estas miregiga;
ĝi devos esti subtenata per plej nedisputebla atestaĵo.’
‘La plej potenca, la plej konvinka atestaĵo pri la vereco de la
Misio de la Profeto de Dio,’ [282]|Báb
respondis, ‘estas ja Lia propra Vorto. Li mem atestas la jenan veron:
“Ĉu ne sufiĉas al ili, ke Ni desendis al Vi la Libron?”[6] La povo evidentigi tian atestaĵon
estas Didonita al Mi. Mi deklaras min kapabla revelacii, en la daŭro de du
tagoj kaj du noktoj, tiel grandnombrajn versojn, ke ili egalos la tutan
Koranon.’ ‘Priskribu parole, se vi diras la veron’, la Niẓámu’l-`Ulamá petis, ‘la proceson de ĉi tiu
kunveno en vortoj, kiuj similos la frazojn de la Korano, por ke la Valí-`Ahd kaj la kuniĝintaj
teologoj atestu la veron de via pretendo.’ Báb volonte konsentis al lia
peto. Tuj kiam Li eldiris la vortojn, ‘En la nomo de Dio, la Favorega, la
Kompatema, laŭdoj estu al Li, kiu [318]kreis la ĉielon kaj la
teron’, Mullá Muḥammad-i-Mamáqaní interrompis kaj atentigis Lin pri rompo
de la gramatikaj leĝoj. ‘Ĉi tiu memelektita Qá’im nia’, li kriis
kun fierega malestimo, ‘eĉ ĉe la komenco de sia parolado
evidentigis sian malklerecon pri la plej rudimentaj reguloj de
gramatiko’, ‘La Korano mem’, insistis Báb, ‘neniel akordas kun la
reguloj kaj kutimoj de homoj. La Vorton de Dio oni tute ne povas subigi al la
limigoj [319]de Liaj kreitaĵoj. Ne, la
reguloj kaj kanonoj, kiujn oni alprenis, estis dedukitaj el la teksto de la
Vorto de Dio kaj baziĝas sur ĝi. Eĉ en la tekstoj de tiu sankta
Libro ĉi tiuj homoj eltrovis ne malpli, ol tricent okazoj de gramatika
eraro egalaj al tiu, kiun vi nun kritikas. Ĉar ĝi estis la Vorto de
Dio, ili havis nenian alternativon krom rezigni sin al Lia volo.’ [7]
“Li tiam ripetis tiujn samajn vortojn, kiujn LI aldiris, kaj kiujn Mullá Muḥammad denove kontraŭparolis. Baldaŭ
poste, alia persono kuraĝis fari la jenan demandon al Báb: ‘Al kiu tempo
apartenas la vorto Ishtartanna?’[283]|Responde al li, Báb citis la jenan verson de la
Korano: ‘Tute ne estu al la gloro de via Sinjoro, la Sinjoro de ĉiu
grandeco, tio, kion oni imputas al Li, kaj paco estu al Liaj Apostoloj! Kaj
laŭdoj estus al Dio, la Sinjoro de la mondoj.’ Tuj poste Li
leviĝis kaj forlasis la kunvenon.”[8]
Al la Niẓámu’l-`Ulamá forte malplaĉis la maniero, laŭ
kiu la konveno estis kondukita. “Kiel hontinda”, oni aŭdis lin ekkrii poste, “estas
la malĝentileco de la loĝantoj de Tabríz! Kio ja povus esti la
rilato inter ĉi tiuj vanaj rimarkigoj kaj la pripensado de tiel gravaj,
tiel ege gravaj decidotaĵoj?” Kelkaj aliaj same [320]emis denunci ilian hontindan traktadon de Báb tiuokazan. Tamen, Mullá Nuhammad-i-Mamaqani
persistis en siaj fervoraj denuncoj. « Mi avertas vin »,
li laŭte protestis, “se vi permesos, ke ĉi tiu junulo
daŭrigu nemalhelpate siajn agadojn, venos tago, kiam la tuta
loĝantaro de Tabríz
estos amasiĝintaj al lia standardo. En tiu tago, se li konigus deziron, ke
ĉiuj ulemoj de Tabríz,
ke la Valí-`Ahd mem, estu
elpelitaj el la urbo, kaj ke li sola direktu la kondukadon de civila kaj
eklezia aŭtoritato, neniu el vi, kiuj nun apatie rigardas lian aferon,
sentos vin kapabla efike kontraŭstari lin. La tuta urbo, eĉ la tuta provinco Ádhirbáyján en tiu
tago unuanime subtenos lin.”
[284]|La persistaj denuncoj de tiu malbona
konspiranto ekscitis la antaŭtimojn de la aŭtoritatuloj de Tabríz. La potenculoj
konsiliĝis kune pri la plej efikaj rimedoj por rezisti la progreson de Lia
Kredo. Kelkaj instigis, ke pro la videbla malrespekto, kiun Báb montris al la Valí-`Ahd per tio, ke Li okupis
lian sidlokon sen lia permeso, kaj pro tio, ke Li ne petis permeson de la estro
de tiu kunveno, kiam Li leviĝis por foriri, Li estu alvokita denove al
simila kunveno kaj ricevu de ĝiaj anoj humiligan punon. Tamen,
Nasiri’-Dín-Muḥammad-Vazír Mírzá
rifuzis akcepti tiun ĉi proponon. Fine oni decidis, ke Báb estu kondukita al la hejmo de
Mírzá `Alí-`Aṣghar, kiu estis kaj la Shaykhu’l-Islám de Tabríz kaj siyyid, kaj ke Li ricevu de la
korpogardistaro de la guberniestro la punon, kiun Li meritas. La gardistoj
rifuzis konsenti al ĉi tiu peto, ne dezirante intermeti sin en aferon,
kiun ili konsideris la sola intereso de la ulemoj de la urbo. La Shaykhu’l-Islám mem decidis
suferigi la punon. Li alvokis Bábon
al sia hejmo, kaj propramane dekunufoje vergis Liajn piedojn.[9]
[285][321]En tiu sama jaro tiu insultema tirano estis paralizita,
kaj, post kiam li travivis plejan doloregon, li mizere mortis. Lia perfidema, avara kaj egoista karaktero estis ĉie konata de la
loĝantoj de Tabríz.
Malbonfame kruela kaj malnobla, lin timis kaj malamis la loĝantoj, kiuj
ĝemis sub lia jugo kaj preĝis por liberiĝo. La mizeregaj
cirkonstancoj de lia morto rememorigis kaj liajn amikojn kaj liajn
kontraŭulojn pri la puno, kiu nepre atendas tiujn, kiujn nek timo al Dio
nek voĉo de konscienco povas deteni de konduto tiel perfida kaj kruela al
siaj kunhomoj. Post lia morto
la ofico de Shaykhu’l-Islám
estis forigita en Tabríz. Tia estis lia malgloro, ke eĉ la nomo
de la institucio, kun kiu li interrilatis, fariĝis abomena al la
loĝantoj.
Kaj tamen, lia
sintenado, kiel ajn malinda kaj perfidema, estis nur unu ekzemplo de la
malnobla konduto, kiu karakterizis la sintenadon de la ekleziaj ĉefoj
inter liaj samlandanoj rilate al Báb.
Kiel malproksime [286]|kaj kiel dolorige ĉi tiuj erarvagis
de la vojo de justeco! Kiel malestime ili forĵetis la konsilojn de la
Profeto de Dio kaj la admonojn de la imámoj
de la Kredo! Ĉu ĉi tiuj ne klare deklaris, ke, “se [322]Junulo de Baní-Háshim[10] malkaŝiĝus kaj alvokus la
popolon al nova Libro kaj novaj leĝoj, ĉiuj rapidu al Li kaj akceptu
Lian Aferon”? Kvankam ĉi tiuj samaj imámoj klare deklaris, ke
„la plejmulto el Liaj malamikoj estos ulemoj”, tamen ĉi tiuj
blindaj kaj malnoblaj homoj elektis sekvi la ekzemplon de siaj ĉefoj kaj
konsideri ilian konduton kiel ekzemplon de pieco kaj justeco. Ili iras laŭ
iliaj piedpaŝoj, absolute obeas al iliaj ordonoj, kaj konsideras sin la “savitoj”,
la “Dielektitoj”, kaj la “gardantoj de Lia Vero”.
El Tabríz Báb estis rekondukita al Chihríq, kie Li estis denove
konfidita al la gardo de Yaḥyá Khán. Liaj persekutantoj
espereme imagis, ke per tio, ke ili alvokas Lin al si, ili inklinigos Lin, pere
de minacoj kaj timigoj, forlasi sian Mision. Tiu kunveno ebligis al Báb prezenti emfaze, en la
ĉeesto de la plej eminentaj altranguloj kuniĝintaj en la ĉefurbo
de Ádhirbáyján,
la ĉeftrajtojn de sia pretendo, kaj refuti mallonge kaj konvinke la
argumentojn de siaj kontraŭuloj. La novaĵo pri tiu gravega deklaro,
ŝarĝita de tiel plenefikaj sekvoj, disvastiĝis rapide tute tra
Persujo kaj denove ekscitis pli profunde la sentojn de la disĉiploj de Báb. Ĝi revivigis ilian
fervoron, plifortigis ilian rangon, kaj antaŭsignis la grandegajn
okazaĵojn, kiuj estis baldaŭ konvulsiontaj tiun landon.
[323]Tuj kiam Báb
reiris al Chihríq, Li
skribis sentiman kaj fortan denuncon pri la karaktero kaj agado de ḥájí Mírzá
Áqásí. En la
unuaj frazoj de tiu epistolo, kiu titoliĝis Khuṭbiy-I-Qahríyyih,[11] la Aŭtoro alskribis la
ĉefveziron de ŝaho Muḥammad en la jenaj vortoj: “Ho vi, kiu
nekredis je Dio kaj deturnis vian vizaĝon de Liaj signoj!” tiu
detala epistolo estis transsendita al ḥujjat, kiu en tiuj tagoj estis en malliberejo [287]en ṭihrán. Li estis ordonita transdoni ĝin
persone al ḥájí Mírzá
Áqásí.
Estis mia privilegio
aŭdi la jenan rakonton el la lipoj de Bahá’u’lláh
en la mallibereja urbo Achor: “Mullá
Muḥammad-`Alíy-i-Zanjání venis viziti min baldaŭ post kiam li
transdonis tiun Tabuleton al ḥájí Mírzá
Áqásí. Mi
estis kun Mírzá Masiḥ-i-Núrí kaj aro de aliaj kredantoj, kiam li alvenis. Li
rakontis la cirkonstancojn pri la transdono de la Tebuleto, kaj recitis al ni
la tutan tekston, kiu estis longa je ĉirkaŭ tri paĝoj, kaj kiun
li ellernis parkere.” La maniero de la aludo de Bahá’u’lláh
al ḥujjat montris, kiel ege plaĉis al Li la
ĉasteco kaj nobleco de lia vivo, kaj kiel multe Li admiris lian sentiman
kuraĝon, kian nesubigeblan volon, lian malavidecon, kaj lian
neŝanceliĝan konstantecon.
[1] Korano,
29:2.
[2] La
heredonto de la trono.
[3] Laulitere
signifas “granda”.
[4] Li
naskiăis la 17an de julio, 1831; ekregis en septembro 1848; mortis in
1896. “Ői tiu princo forlasis ṭihránon la 23an de januaro 1848, por reatingi
sian registaron, kaj, pro la morto de sia patro la 4an de septembro, li revenis
la 18an de la sama jaro kiel ěaho.” (“Siyyid
`Alí-Muḥammad alnomita Báb”,
de A.L.M. Nicolas. p.243, noto 195.)
[5] ”Historio
de Vojaăanto”, (p.19) mencias ankaů la nomon de Mírzá Aḥmad la Imám-Jum’ih.
[6] Korano,
25:51.
[7] ”Se
oni kontraůparolas la gramatikon aů sintakson (de ői tiuj
versoj) tiu kontraůparolo estas vana, őar la reguloj (de gramatiko)
devas esti eltiritaj el la versoj kaj ne la versoj aranăitaj laů la
reguloj. Cetere, estas nenia dubo, ke la Majstro de la versoj neis tiujn
ői regulojn, eő neis, ke Li mem scias ilin.” (“La Persa Bayán”, vol. 1, pp.45-46.)
[8] Kaj
rilate al la mahometanaj priskriboj, tiuj, kiuj estas antaů ni, ne
ěajnas esti veraj: ili ěajnas esti falsitaŕoj. Laů nia scio
pri Báb, povas esti, ke Li
superis en la disputo, kaj ke la doktoroj kaj altranguloj, kiuj őeestis la
kunvenon, ne volis enskribi sian propran fiaskon.” (“La
Akordiăo inter Gentoj kaj Religioj”, de d-ro T.K.Cheyne, p.62.)
“Estas malfacile decidi, kiom da kredo meritas la supremenciita rakonto
(la mahometana rakonto pri la eldemando de Báb en Tabríz.) Povas esti, ke oni faris
tiujn demandojn, kiuj estas tie enskribitaj – kaj certe kelkaj el ili
estas sufiőe frivolaj kaj eő maldecaj; sed, eő se Báb ne estus kapabla respondi al
ili, estas multe pli verěajne, ke, kiel estas skribite en la ‘Táriňľ-i-Jadíd’,
li digne silentis anstataů eldiri la absurdaŕojn atribuitaj al li de
la mahometanaj verkistoj. Ői tiuj ja malbonigas sian propran
kontraůpledon; őar, dezirante pruvi, ke Báb ne estis dotita de superhoma
saăeco, ili figuris lin tia, ke li evidentigas tian malklerecon, kian ni
preskaů ne povas kredi. Ke la tuta eldemando estis plena farso, ke la
kondamnaŕo estis antaůe decidita, ke oni ne provis serioze ekkompreni
la karakteron kaj atestaŕon de la pretendo kaj doktrino de Báb, kaj ke de la komenco
ăis la fino oni sisteme celadis timigon, ironion kaj mokon, ěajnas al
mi faktoj ne malpli pruvitaj per la mahometanaj, ol per la babanaj priskriboj
pri ői tiu inkvizicia proceso.” (“Historio de
Vojaăanto”, Noto M, p.290.)
[9] La
jeno estas rakonto de d-ro Cormick pri siaj personaj impresoj pri Mírzá `Alí-Muḥammad Báb,
eltirita el leteroj skribitaj de li al sinjoro pastro Benjamin Labaree, D.D.
(D-ro Cormick estis angla kuracisto longe loăanta en Tabríz, kie oni tute respektis
lin. La dokumento estis komunikita al profesoro E.G. Browne de Cambridge
Universitato, de s-ro W.A. Shedd, kiu skribis pri ăi en letero datita
Marto 1-an 1911: “Estimata profesoro Browne, pastro J.H. Shedd, D.D., de
la Amerika Misio en Urúmíyyih,
Persujo, la sama misio, kiel tiu de d-ro Benjamin Labaree), mi trovis ion, kio,
mi opinias, estos valora laů historia vidpunkto. Mi havas neniujn librojn
ői tie, kaj neniuj estas haveblaj ői tie, por certiăi, őu
ői tiu atestaŕo estis jam uzita aů ne. Mi opinias, ke eble ne,
kaj mi estas certa, ke mi ne povas agi pli bone, ol per sendado de ili al vi,
kun deziro, ke vi uzu ilin laů via opinio. Pri la aůtenteco de la
paperoj povas esti nenia dubo.”)
Vi petas kelkajn
detalojn pri mia intervjuo kun la fondinto de la sekto konata kiel babanoj.
Nenio grava okazis dum ői tiu intervjuo, őar Báb sciis, ke oni sendis min kun
du aliaj persaj doktoroj por konstati, őu li estas racia aů nura
frenezulo, por ke oni povu decidi la demandon, őu mortigi lin, aů ne.
Sciante tion ői, li ne volis respondi iajn demandojn. Responde al
őiuj demandoj li nur regardis nin milde, psalmokantante per mallaůta
melodia voőo kelkajn himnojn, mi supozas. Krom duo da registaraj
oficistoj, ankaů őeestis du aliaj siyyidoj, liaj intimaj amikoj, kiuj
poste estis mortigitaj kun li. Nur unufoje li bonvolis respondi al mi, kiam mi
diris, ke mi ne estas mahometano kaj volonte eklernus ion pri lia religio,
őar eble mi estus inklinigita alpreni ăin. Li fikse rigardis min,
kiam mi diris tion ői, kaj respondis, ke li ne dubas, ke őiuj
eůopanoju aliăos al lia religio. Nia raporto al la ěaho en tiu
okazo estis tia, ke oni ne mortigis lin. Li estis mortigita pli poste laů
ordono de la Amír-Niýám,
Mírzá Taqí Ňľán.
Pro nia raporto li ricevis nur bastonadon, dum kiu farrášľ, őu
intence aů ne, batis per la bastono lian vizaăon anstataů liajn
piedojn, kiu kaůzis grandan vundon kaj ěveladon de la vizaăo.
Kiam oni demandis lin, őu oni alvoku persan űirurgon por kuraci lin,
li konigis deziron, ke mi estus alvokita, kaj mi do kuracis lin dum kelkaj
tagoj, sed en la intervjuoj sekvantaj mi neniam povis inklinigi lin konfidence
babili kun mi őar kelkaj registaruloj őiam őeestis pro tio, ke
li estis malliberulo. Li estis tre dankema pro miaj flegadoj al li. Li estis
tre milda kaj malfortikaspekta homo. iom malalta kaj tre blonda por persono,
kun melodia mallaůta voőo, kiu multe impresis min. Őar li estis
Siyyid, li, kiel ankaů liaj du kunuloj, portis la vestojn de tiu sekto.
Fakte, liaj tuta aspekto kaj sintenado inklinigis onin liafavore. Pri lia
doktrino mi aůdis nenion el liaj lipoj, kvankam estis ideo, ke ekzistas en
lia religio certa alproksimiăo al kristanismo. Kelkaj armenaj
őarpentistoj, kiujn oni sendis por fari kelkajn riparojn en lia
malliberejo, vidis lin legi la Biblion, kaj li ne penis kaěi ăin, sed
kontraůe, li parolis al ili pri ăi. Plej certe, la mahometana
fanatikeco ne ekzistas en lia religio rilate al kristanoj, nek estas tiu limigo
de virinoj, kiu nun ekzistas.” Rilate al ői tiu dokumento, profesoro
Browne skribas jene: “La unua el ői tiuj dokumentoj estas valorega,
őar ăi priskribas la personan impreson fraritan de Báb sur kleran kaj senpartian
okcidentan menson, dum la periodo de liaj malliberiăo kaj soferado. Al tre
malmultaj okcidentaj kristanoj ebliăis vidi, eő malplie interparoli
kun Báb, kaj mi ne scias
pri iu alia, kiu skribis siajn impresojn. (“Materialo por Studado de la
Babana Religio”, de E.G. Browne, pp.260-262, 264.)
[10] Hášľim estis praavo de
Mahometo.
[11] Laůlitere “Prediko de
Kolerego”.