[237][268]Ĉapitro XV
La Vojaĝo de ṭáhirih el Karbilá al Khurásán

Dum alproksimiĝis la difinita horo, kiam, laŭ la spiritordoj de Providenco, estis disŝirota la vualo, kiu ankoraŭ kaŝis la fundamentajn verojn de la Kredo, ekflamiĝis en la mezo de Khurásán flamo de tiel forbruliganta fortego, ke foriĝis kaj malaperis la plej timigaj malhelpoj rilate al fina ekkono de la Afero.[1] Tiu fajro estigis tian brulegadon en la homaj koroj, ke eĉ en la plej eksteraj provincoj de Persujo oni sentis la efikojn de ĝia reviviga potenco. Ĝi malaperis ĉiun signon de senfido kaj dubo, kiu ankonaŭ restis en la koroj de la kredantoj, kaj kiu ĝis nun malhelpis ilin konsciiĝi pri la plena grado de ĝia gloro. La dekreto de la malamiko kondamnis al ĉiama izoleco Tiun, kiu estis la enkorpigo de la belo de Dio; kaj per tio klopodis estingi por ĉiam la flamon de Lia amo. Tamen, en la tempo, kiam la arego de malbonfaruloj sekrete konspiris kontraŭ Li, la mano de Ĉiopovo okupiĝadis je konfuzego de iliaj intrigoj kaj nuligo de iliaj penoj. En la plej orienta provinco de Persujo, la Plejpotenculo, pere de la mano de Quddús, ekbrulis fajron, kiu brulis kun varmega flamo en la brustoj de la loĝantoj de Khurásán. Kaj en Karbilá, preter la okcidentaj limoj de tiu lando, Li ekbruligis la lumon de ṭáhirih, lumon, kiu estis destinita lumigi la tutan Persujon. El la oriento [269]kaj el la okcidento de tiu lando, la voĉo de la Nevidato alvokis al tiuj duopaj lumegoj rapidi al la lando ṭá, [2] la fonto de [238]gloro, la hejmo de Bahá’u’lláh. Li ordonis al ĉiu el ili serĉi la ĉeeston kaj turni sin al la penadojn, kaj pretigi la vojon por Lia alproksimiĝanta Revelacio.

En la tagoj, kiam Quddús estis ankoraŭ loĝanta en Mashhad, sekve de la Dia dekreto, estis revelaciita el la plumo de Báb Tabuleto skribita al ĉiuj kredantoj de Persujo, en kiu ĉiu lojala aliĝinto de la Kredo estis ordonita „rapidi al la Lando Khá,” la provinco Khurásán.[3] La novaĵo pri ĉi tiu alta admono disvastiĝis kun mirinda rapideco kaj ĉie ekscitis entuzjasmon. Ĝi atingis la orelojn de ṭáhirih, kiu en tiu tempo loĝis en Karbilá kaj streĉis ĉiun penon plivastigi la amplekson de la Kredo, kiun ŝi alprenis.[4] Ŝi jam forlasis naskiĝurbeton Qazvín kaj alvenis, post la morto de Siyyid Káẓim, al tiu sankta urbo, avide atendanta vidi tiujn signojn, kiujn la mortinta siyyid antaŭdiris. En la antaŭaj paĝoj ni vidis, kiel instinkte ŝi estis gvidita eltrovi la Revelacion de Báb kaj kiel spontane ŝi akceptis ĝian veron. Neavertita kaj neinvitita, ŝi ekvidis la lumon de la Revelacio tagiĝantan sur la urbon Shíráz, kaj estis instigita skribi sian komunikon kaj konfesi sian fidelon al Tiu, kiu estis la Revelacianto de tiu lumo.

La tuja respondo de Báb al ŝia kredodeklaro, kiun ŝi estis instigita fari eĉ ne atinginte Lian ĉeeston, vivigis ŝian fervoron kaj ege pligrandigis ŝian kuraĝon. Ŝi leviĝis por disvastigi Liajn instruojn, insiste denuncis la korupton kaj obstinegon de sia generacio, kaj sentime rekomendis [239]fundamentan revolucion de la kutimoj [270]kaj moroj de sia popolo.[5] Ŝia nesubigebla spirito estis revivigita per la fajro de ŝia amo al Báb, kaj la gloro de ŝia vizio estis plialtigita per eltrovo de la netakseblaj benoj kaŝitaj en Lia Revelacio. La ennaskita sentimo kaj forto de ŝia karaktero estis centoble plifortigitaj per ŝia neŝancelebra konvinko pri la fina triumfo de la Afero, kiun ŝi akceptis; kaj ŝia senlima energio estis revivigita per ŝia ekkono de la daŭra valoro de la Misio, kiun ŝi leviĝis por probatali. Ĉiuj, kiuj konatiĝis kun ŝi en Karbilá, estis allogitaj per ŝia ensorĉa elokventeco kaj sentis la allogon de ŝiaj vortoj. Neniu povis rezisti ŝian ĉarmon; malmultaj povis eviti la konatiĝon de ŝia kredo. Ĉiuj atestis la eksterordinarajn ecojn de ŝia karaktero, miris pri ŝia miriga personeco, kaj konvinkiĝis pri la sincereco de ŝiaj konvinkoj.

Ŝi sukcesis aligi al la Afero la respektegitan vidvinon de Siyyid Káẓim, kiu naskiĝis en Shíráz, kaj kiu estis la unua virino en Karbilá, kiu ekkonis ĝian veron. Mi ais Shaykh Sulṭánon priskribi ŝian egan sindonon al ṭáhirih, kiun ŝi respektis kiel sian spiritan gvidantinon kaj estimis kiel sian korinklinan kunulinon. Li estis fervora admiranto ankaŭ de la karaktero de la vidvino de la Siyyid, kies mildan sintenadon li ofte varme laŭdis. „Tioma estis ŝia korinklino al ṭáhirih,” oni ofte aŭdis Shaykh Sulṭánon rimarkigi, „ke ŝi tute ne volis lasi tiun heroinon, kiu estis gastino en ŝia domo, foresti de ŝi eĉ dum horo. Tiel granda [240]korinklino ŝiaflanka nepre ekscitis la scivolon kaj revivigis la kredon de ŝiaj amikinoj, kaj persaj kaj arabaj, kiuj vizitadis ĉe ŝia hejmo. En la unua jaro de ŝia akcepto de la Revelacio, ŝi subite [271]malsaniĝis, kaj post tri tagoj, kiel okazis ankaŭ al Siyyid Káẓim, ŝi mortis.”

Inter la virinoj en Karbilá, kiuj avide akceptis la Aferon de Báb pere de ṭáhirih, estis certa Shaykh ṣáliḥ, araba loĝanto de tiu urbo, kiu estis la unua, kiu verŝis sian sangon sur la vojo de la Kredo, en ṭihrán. Ŝi tiel laŭdegis Shaykh ṣáliḥon, ke kelkaj suspektis, ke li estas egalranga al Quddús. Shaykh Sulṭán estis ankaŭ inter tiuj, kiuj ensorĉi[brak1] ĝis pri ṭáhirih. Reirinte el Shíráz, li dediĉis sin al la Kredo, sentime kaj diligente antaŭenigis ĝiajn interesojn, kaj faris sian plejon por plenumi ŝiajn instrukciojn kaj dezirojn. Alia admiranto estis Shaykh Muḥammad-i-Shibl, patro de Muḥammad-Muṣṭafá, araba naskiĝinto de Baghdád, kiu altrangis inter la ulemoj de tiu urbo. Per la helpo de ĉi tiu elektita aro de fidelaj kaj kapablaj subtenantoj, ebliĝis al ṭáhirih flamigi la imagon kaj varbi la lojalecon de sufiĉe granda aro de la persaj kaj arabaj loĝantoj de `Iráq, la plimulto el kiuj estis inklinigitaj de ŝi kuniĝi kun tiuj el siaj fratoj en Persujo, kiuj estis baldaŭ alvokotaj formi per siaj faroj la destinon, kaj sigeli per sia vivosango la triumfon, de la Afero de Dio.

La alvoko de Báb, kiu estis unue skribita al Liaj sekvantoj en Persujo, estis baldaŭ transsendita al la aliĝintoj de Lia Kredo en `Iráq. ṭáhirih glore respondis. Ŝian ekzemplon tuj sekvis granda aro de ŝiaj fidelaj admirantoj, kiuj esprimis ĉiuj sian pretecon vojaĝi al Khurásán. La ulemoj de Karbilá klopodis malkonsili al ŝi tiun vojaĝon. Tuj eksentinte la motivon, kiu instigis ilin proponi al ĉiu el ĉi tiuj sofistoj detalan epistolon, en kiu ŝi klarigis siajn motivojn kaj malkaŝis ilian hipokritecon.[6] [241][272]

El Karbilá ŝi iris al Baghdád.[7] Reprezentiga delegitaro, konsistanta el la plej kapablaj ĉefoj inter la ŝiana, la sumana, la kristana kaj la juda komunumoj de tiu urbo, iris al ŝi kaj penis konvinki ŝin pri la malsaĝeco de ŝiaj agoj. Tamen, ŝi kapablis silentigi iliajn protestadojn kaj miregigis ilin per la forto de siaj argumentoj. Seniluziigitaj kaj konfuzitaj, ili retiriĝis, profunde konsciaj pri sia propra senpovo.[8][242]

La ulemoj de Kirmánsháh respekteme akceptis ŝin kaj per diversaj signoj elmontris al ŝi siajn estimon kaj admiron.[9] Tamen Hamadán[10] la ekleziaj ĉefoj [273]de la urbo malakordiĝis en sia sintenado al ŝi. Kelkaj klopodis sekrete inciti la loĝantojn kaj detrui ŝian prestiĝon; aliaj estis instigitaj malkaŝe laŭdi ŝian virtecon kaj aplaŭdi ŝian kuraĝon. „Decas al ni,” ĉi tiuj amikoj deklaris el siaj katedroj, „sekvi ŝian noblan ekzemplon kaj respektege peti ŝin solvi por ni la misterojn de la Korano kaj klarigi la malsimplecojn de la sankta Libro. Ĉar nia plej alta klereco estas nur guto kompare al la vasteco de ŝia scio.” En Hamadán ṭáhirih estis rekonita de tiuj, kiujn ŝia patro, ḥájí Mullá ṣáliḥ, sendis el Qazvín por bonvenigi kaj lianome instigi ŝin viziti sian naskiĝurbeton kaj plilongigi sian reston inter ili.[11] Ŝi nevole konsentis. Antaŭ ol ŝi foriris, ŝi ordonis al tiuj, kiuj akompanis ŝin al `Iráq, iri al sia partujo. Inter ili estis Shaykh Sulṭán, Shaykh Muḥammad-i-Shibl kaj lia junula filo Muḥammad-Muṣṭafá, `Ábid kaj lia filo Náṣir, al kiu poste estis donita la nomo ḥájí `Abbás. Tiuj el ŝiaj kunuloj, kiuj jam loĝis en Persujo, kiel Siyyid Muḥammad-i-Gulpáyigání, kies plumnomo estis ṭá’ir, kaj kiun ṭáhirih nomis Fata’l-Malíḥ, kaj aliaj, estis ankaŭ ordonitaj reiri hejmen. Nur du [243]el ŝiaj kunuloj restis kun ŝi – Shaykh ṣáliḥ kaj Mullá Ibráhím-i-Gulpáyigání, kiuj ambaŭ trinkegis la pokalon de martireco, la unua en ṭihrán kaj la alia en Qazvín. El ŝiaj propraj parencoj, Mírzá Muḥammad-`Alí, unu el la Literoj de la Vivanto kaj ŝia bofrato, kaj Siyyid `Abdu’l-Hádí, kiu estis fianĉiĝinta al sia filino, vojaĝis kun ŝi la tutan vojon el Karbilá al Qazvín.

Ĉe ŝia alveno al la domo de ŝia patro, ŝia kuzo, la fierega kaj falskora Mullá Muḥammad, filo de Mullá Taqí, kiu konsideris sin, krom siaj patro kaj onklo, la plej kapabla el ĉiuj mujtahidoj de Persujo, sendis certajn sinjorinojn el sia propra domanaro por inklinigi ṭáhirihon translokigi sian loĝadejon el la domo de sia patro al la lia. „Diru al mia malhumila kaj aroganta parenco,” estis ŝia kuraĝa respondo al la senditinoj: „»Se vi estus dezirinta esti fidela kunulo kaj kunvivanto al mi, vi estus rapidinta renkonti min en Karbilá kaj piede estus [274][275]gvidinta mian howdahon[12] tutvoje al Qazvín. Vojaĝante kun vi, mi estus vekinta vin el via dormo de senatento kaj estus montrinta al vi la vojon de vero. Sed tio ne estis okazonta. Tri jaroj jam pasis de post nia disiĝo. Nek en ĉi tiu mondo nek en la alia mi povos iam asocii kun vi. Mi elĵetis vin el mia vivo por ĉiam.«”

Tiel severa kaj necedema respondo ege ekfuriozigis kaj Mullá Muḥammadon kaj lian patron. Ili tuj deklaris ŝin herezulino, kaj tage kaj nokte strebis ekdetrui ŝian rangon kaj makuli ŝian famon. ṭáhirih fervore defendis sin kaj persistis malkaŝi la malvirtecon de iliaj karakteroj.[13] Ŝia patro, pacema kaj justkora [276]viro, bedaŭregis tiun ĉi akran disputon kaj penis estigi repacon kaj akordon inter ili, sed li malsukcesis en siaj penoj. [244]

Ĉi tiu streĉo daŭris ĝis la tempo, kiam certa Mullá `Abdu’lláh, naskiĝinto en Shíráz, kaj fervora admiranto de ambaŭ Shaykh Aḥmad kaj Siyyid Káẓim, alvenis en Qazvínon komence de la monato Ramaḍán, en la jaro l263 p. H.[14] Poste, kiam li estis juĝata en ṭihrán, en la ĉeesto de la ṣáḥib-Díván, ĉi tiu sama Mullá `Abdu’lláh rakontis la jenon: „Mi neniam estis konvinkita bábano. Kiam mi alvenis al Qazvín, mi estis survoje al Máh-Kú kun la intenco viziti Bábon kaj esplori la karakteron de Lia Afero. En la tago de mia alveno al Qazvín, mi eksciis, ke en la urbeto estas stato de ega tumulto. Pasante tra la vendistarejo, mi vidis amason da brutuloj, kiuj senigis viron de liaj kapvesto kaj ŝuoj, volvis lian turbanon ĉirkaŭ lian kolon kaj per ĝi estis trenantaj lin tra la stratoj. Kolera popolamaso turmentis lin per siaj minacoj, siaj batoj kaj malbenoj. »Lia nepardonebla kulpo« oni diris responde al mia demando, »estas, ke li kuraĝis laŭdi publike la virtojn de Shaykh Aḥmad kaj Siyyid Káẓim. Sekve, ḥájí Mullá Taqí, la ḥujjatu’l-Islám, deklaris lin herezulo kaj dekretis lian elpelon el la urbeto.«

Mi miris pri tiu klarigo. Kiel, mi pensis al mi, shaykho povas esti konsiderata kiel herezulo kaj inda je tiel kruela traktado? Dezirante eklerni de Mullá Taqí mem pri la vero de tiu ĉi raporto, mi foriris al lia lernejo kaj demandis, ĉu li efektive deklaris tian kondamnon kontraŭ li. »Jes,« li nekaŝeme respondis, »la dio, kiun la mortinta Shaykh Aḥmad-i-Baḥrayní adoris, estas dio, je kiu mi neniam povos kredi. Lin, kiel ankaŭ liajn sekvantojn, mi ja konsideras kiel la enkorpiĝojn de eraro.« Mi sentis min instigita eĉ en tiu momento bati lian vizaĝon en la ĉeesto de lia disĉiplaro. Tamen, mi detenis min, kaj ĵurpromesis, ke, se plaĉos al Dio, mi traboros liajn lipojn per mia lanco, por ke li neniam denove povu eldiri tian blasfemon.

Mi tuj forlasis lian ĉeeston kaj iris [277]al la vendejo, kie mi aĉetis ponardon kaj lancpinton el plej akra kaj plej bona ŝtalo. Mi kaŝis ilin [245]ĉebrusten, preta kontentigi la pasion, kiu brulis en mi. Mi estis atendanta oportunan tempon, kiam, unu nokton, mi eliris en la masjidon, en kiu li kutimis gvidadi la kongregacion dum preĝo. Mi atendis ĝis tagiĝo ĉebrusten, preta kontentigi la pasion, kiu brulis en mi. Mi estis atendanta oportunan tempon, kiam, unu nokton, mi eniris en la masjidon, en kiu li kutimis gvidadi la kongregacion dum preĝo. Mi atendis ĝis tagiĝo, kiam mi vidis maljunulinon enirintanen la masjidon, portantan kun si tapiŝeton, kiun ŝi sternis sur la plankon de la miḥráb. [15] Baldaŭ poste mi vidis Mullá Taqíon eniri sola, piediri al la miḥráb, kaj preĝi. Singardeme kaj silente mi sekvis lin kaj staris malantaŭ li. Li estis sternanta sin sur la plankon, kiam mi ĵetegis min sur lin, eltiris mian lancpinton kaj enigis ĝin en lian nukon. Li laŭtkriis. Mi dorsenĵetis lin kaj, elinginte mian ponardon, ĝistenile enigis ĝin en lian buŝon. Per la sama ponardo mi vundis lin kelkaloke en lia brusto kaj flanko, kaj lasis lin sangadantan en la miḥráb.

Mi supreniris tuj surlategmenton de la masjid kaj observis la frenezon kaj maltrankvilon de la popolamaso. Amaso enkuregis kaj, metinte lin sur portilon, transportis lin al lia domo. Senkapablaj identigi la murdinton, la homoj kaptis la okazon kontentigi siajn plejmalbonajn instinktojn. Ili ĵetegis sin al la gorĝoj unu de la alia, perforte atakis kaj reciproke akuzis unu la alian en la ĉeesto de la guberniestro. Sciiĝinte, ke granda aro da senkulpuloj estis serioze turmentitaj kaj malliberigitaj, mi estis instigita de la voĉo de mia konscienco konfesi mian agon. Mi do iris al la guberniestro kaj diris al li: »Se mi transkondukos al vi la aŭtoron de tiu ĉi murdo, ĉu vi promesos liberigi ĉiujn senkulpulojn, kiuj suferas anstataŭ li? « Tuj , kiam mi akiris de li la necesan certigon, mi konfesis al li, ke mi faris la agon. Unue li ne emis kredi min. Ĉe mia peto li alvokis la maljunulinon, kiu sternis la tapiŝeton en la miḥráb, sed li rifuzis konvinkiĝi pri ŝia atesto. Oni fine kondukis min al la lito Mullá Taqí, kiu estis mortanta. Tuj kiam li vidis min li rekonis miajn trajtojn. En sia agito li fingromontris al [278]mi, signante, ke mi atakis lin. Li signis sian deziron, ke mi estu [246]forigita el lia ĉeesto. Baldaŭ poste li mortis. Oni tuj arestis min, kondamnis min pri murdo, kaj malliberigis min. Tamen, la guberniestro ne plenumis sian promeson kaj rifuzis liberigi la malliberulojn.”

La malkaŝemo kaj sincereco de Mullá `Abdu’lláh multe plaĉis al la ṣáḥib-Díván. Li sekrete ordonis al siaj deĵorantoj, ke ili ebligu al li eskapi el la malliberejo. Noktomeze la malliberulo rifuĝis en la hejmon de Riḍá Khán-i-Sardár, kiu antaŭnelonge edziĝis kun fratino de la Sipah-Sálár, kaj li restis kaŝita en tiu domo ĝis la granda batalo de Shaykh ṭabarsí, kiam li decidis partopreni la sorton de la heroaj defendantoj de la fortikaĵo. Li, kiel ankaŭ Riḍá Khán, kiu sekvis lin al Mázindarán, trinkegis fine la pokalon de martireco.

La cirkonstancoj de la murdo furiozigis la koleregon de la laŭleĝaj heredantoj de Mullá Taqí, kiuj nun decidis elfari sian venĝon sur ṭáhirihon. Ili sukcesis plej severe malliberigi ŝin en la domon de ŝia patro, kaj ordonis al tiuj virinoj, kiujn ili elektis por gardi ŝin, ke ili ne permesu al sia malliberulino forlasi sian ĉambron krom por la ĉiutaga lavado. Ili akuzis ŝin kiel la efektivan instigintinon de la krimo. „Neniu krom vi, „ ili asertis, „estas kulpa , pri la murdo de nia patro. Vi donis la ordonon por lia murdo.”Tiujn, kiujn ili arestis kaj malliberigis ili kondukis al ṭihrán kaj enkarcerigis en la hejmon. de unu el la kad-khudáoj[16] de la ĉefurbo. La amikoj kaj heredantoj de Mullá Taqí diiĝis ĉien, denuncante siajn malliberulojn kiel malkonfesintojn de la leĝo de Islámo kaj postulante, ke ili estu tuj mortigitaj.

Bahá’u’lláh, kiu en tiu tempo estis loĝadanta en ṭihrán, estis informita pri la stato de ĉi tiuj malliberuloj, kiuj estis la kunuloj kaj subtenantoj de ṭáhirih. Ĉar Li jam konis la kad-khudáon, en kies hejmo ili estis enkarcerigitaj, Li decidis viziti ilin kaj interveni pro ili. Esperante akiri avara kaj ruzema oficiro, kiu bone sciis la egan malavarecon de Bahá’u’lláh, ege [279]troigis la malbonsorton, [247]kiu okazis al la malfeliĉaj malliberuloj. „Ili ne havas eĉ la plej simplajn vivnecesaĵojn,” petegis la kad-khudá. „Ili malsatas, ke iliaj vestoj estas treege nesufiĉaj.” Bahá’u’lláh transdonis tujan monhelpon por ili, kaj instigis al la kad-khudá moderigi la severecon de la regado, sub kiu ili estis malloberigitaj. Ĉi tiu konsentis malseverigi la staton de kelkaj, kiuj ne povis subteni la subpreman ŝarĝon de siaj katenoj, kaj por la ceteraj li faris kion ajn li povis por moderigi la rigoron de ilia mallibereco. Instigita de avideco, li informis siajn superulojn pri la situacio, kaj emfazis la fakton, ke kaj nutraĵo kaj mono estas regule provizataj de Bahá’u’lláh por tiuj malliberuloj en lia domo.

Ĉi tiuj oficiuloj estis siavice tentataj akiri ĉiun eblan profiton el la malavareco de Bahá’u’lláh. Ili alvokis Lin al si, protestis Lian agon, kaj akuzis Lin pri kunkulpeco en tiu ago, pro kiu la malliberuloj estis kondamnitaj. „La kad-khudá,” respondis Bahá’u’lláh, „propetis por ili ankaŭ Mi kaj detale priskribis iliajn suferojn kaj bezonojn. Li mem atestis ilian senkulpon kaj alpetis helpon de Mi. Kontraŭ la helpo, kiun, responde al lia invito, Mi sentis min instigita transdoni, vi nun akuzas Min pri krimo, pri kiu mi estas senkulpa.” Esperante timigi Bahá’u’lláhon per minaco de tuja puno, ili rifuzis permesi Lin iri hejmen. La malliberiĝo, al kiu Li estis subigita, estis la unua aflikto, kiu okazis al Bahá’u’lláh sul la vojo de la Afero de Dio; la unua malliberiĝo, kiun Li suferis pro siaj amatoj. Li estis malliberigita dum kelkaj tagoj, ĝis Ja`far-Qulí Khán, frato de Mírzá Áqá Khán-i-Núrí, kiu poste estis elektita ĉefveziro de la ŝaho, kaj aro de aliaj amikoj, intervenis pro Li kaj, severe minacinte la kad-khudáon, sukcesis efektivigi Lian liberigon. Tiuj, kiuj estigis Lian malliberigon, memfideme esperis ricevi sumon de mil túmánoj[17] kontraŭ Lia liberigo, sed ili baldaŭ eltrovis, ke ili devas plenumi la dezirojn de Ja`far-Qulí Khán sen [280]la espero ricevi, aŭ de li aŭ de Bahá’u’lláh, eĉ la plej malgrandan rekompenson. Kun multegaj [248]pardonpetoj kaj kun pleja bedaŭro ili cedis sian Malliberulon al li.

La heredantoj de Mullá Taqí dume streĉis ĉiun penon por venĝi la sangon de sia eminenta parenco. Nekontentaj pri tio, kion ili jam plenumis, ili direktis sian alpeton al ŝaho Muḥammad mem, kej penis gajni lian kunsenton por sia afero. La ŝaho laŭdire respondis jene: „Via patro, Mullá Taqí, certe ne povis pretendi, ke li estas pli supera, ol la Imám `Alí , la Komandanto de la Kredantoj. Ĉu ĉi tiu ne instruis al siaj disĉiploj, ke okaze se li viktimiĝos pro la glavo de Ibn-i-Muljam, nur la murdinto estu igita kompensi pri sia ago per sia morto, ke neniu krom li estu mortigita? Kial la murdo de via patro ne estu same venĝita? Malkaŝu al mi lian murdinton, kaj mi ordonos, ke li estu transkondukita al vi, por ke vi povu suferigi sur lin la punon, kiun li meritas.”

La necedema sinteno de la ŝaho igis ilin forlasi siajn sekretajn esperojn. Ili deklaris Shaykh ṣáliḥon la murdinto de ilia patro, kaŭzis lian areston, kaj malhonore mortigis lin. Li estis la unua, kiu verŝis sian sangon en Persujo sur la vojo de la Afero de Dio; la unua el tiu glora anaro destinita sigeli per sia vivosango la triumfon de la sankta Kredo de Dio. Dum oni kondukis lin, al la loko de lia martiriĝo, lia vizago brilis pro fervorego kaj ĝojo. Li rapidis al la eŝafodo kaj renkontis la ekzekutiston kvazaŭ li bonvenigus karan kaj vivdaŭran amikon. Vortoj de triumfo kaj espero aŭdiĝis senĉese el liaj lipoj. „Mi forĵetis, „ li ekkriis ĝojege, dum lia vivofino alproksimiĝis, „la esperojn kaj la kredojn homajn de la momento, kiam mi ekkonis Vin, ho Vi, kiu estas mia Espero kaj mia Kredo!” Lia kadavro estis enterigita en la korto de la sanktejo de la Imám-Zádih Zayd en ṭihrán.

La nekontentigita malamo,kiu vivigis tiujn, kiuj kaŭzis la martirigo de Shaykh ṣáliḥ, instigis ilin serĉi pliajn rimedojn por la antaŭenigo de sia celo. ḥájí Mírzá Áqásí, kiun la ṣáḥib-Díván sukcesis konvinki pri la perfidema konduto de la heredantoj [281]de Mullá Taqí, rifuzis akcepti ilian alpeton. Ne malkuraĝigitaj de la rifuzo, ili antaŭmetis sian aferon [249]antaŭ la ṣadr-i-Ardibílíon, viro malbonfame malhumila kaj unu el la plej antaŭ arogantaj inter la ekleziaj ĉefoj de Persujo. „Vidu,” ili insistis, „la indignindaĵon, kiu estis suferigita sur tiujn, kies plej supera devo estas gardi la netuŝeblecon de la Leĝo. Kiel vi, kiu estas ĝia ĉefo kaj famega klariganto, povas permesi, ke tiel serioza insulto pri ĝia digno restu nepunita? Ĉu vi vere ne kapablas veiĝi la sangon de tiu buĉita servanto de la Profeto de Dio? Ĉu vi ne komprenas, ke toleri tiel abomenegan krimon malligus per si fluegon de kalumnio kontraŭ tiuj, kiuj estas la ĉefaj konfidatoj de la instruoj kaj principoj de nia Kredo? Ĉu via silento ne kuraĝigos la malamikojn de Islámo frakasi la strukturon, kiun viaj propraj manoj starigis? Kiel rezulto, ĉu via propra vivo ne estos endanĝerigita? ”

La ṣadr-i-Ardibílí treege “timis, kaj en sia senpovo penis trompi sian suverenon. Li skribis la jenan peton al ŝaho Muḥammad: „Mi humile petegus Vian Reĝan Moŝton permesi la malliberulojn akompani la heredantojn de tiu martirigita ĉefo reen al Qazvín, por ke ĉi tiuj povu memvole pardoni al ili publike ilian agon kaj ebligi al ili reliberiĝi. Tia ago iliaflanke sufiĉe multe plialtigos ilian rangon kaj gajnos por ili la estimon de iliaj samlandanoj .” La ŝaho, tute nesciante la malbonan celon de tiu ruza konspiranto, tuj plenumis lian peton, kun difinita kondiĉo, ke skribita deklaro estu sendita al li el Qazvín por certigi lin, ke la stato de la malliberuloj post ilia liberiĝo estas tute kontentiga, kaj ke nenia malutilo atendebla okazos al ili.

Tuj kiam la malliberuloj estis transkondukitaj al la malbonfaruloj, ĉi tiuj komencis kontentigi sian senton de nepacigebla malamo kontraŭ ili. La unuan nokton, post kiam ili estis transkondukitaj al iliaj malamikoj, Hájí Asadu’lláh, frato de ḥájí Alláh-Vardí kaj patroflanka onklo de Muḥammad-Hádí kaj Muḥammad-Javád-i-Farhádí, konata komercisto de Qazvín, kiu, pro pieco kaj hon on tiel altan, kiel tiu de sia famega frato, estis senkompate mortigita. Bone sciante, [282]ke en lia [250]propra naskurbo ili ne povus suferigi sur lin la deziritan punon, ili decidis mortigi lin en ṭihrán en tia maniero, kiu protektus ilin de suspekto pri murdo. Noktomeze ili faris la hontindaĵon, kaj en la sekvinta mateno anoncis, ke malsano estis la kaŭzo de lia morto. Liaj amikoj kaj konatuloj, plejparte naskigintoj de Qazvín, neniu el kiuj suspektis la krimon, kiu estingis tiel noblan vivon, donis al li enterigon decan al lia rango.

Liaj ceteraj kunuloj, inter kiuj estis Mullá