Revista Letrare ADMET

Vath Koreshi u lind në vitin 1936 në qytetin e Lushnjës. Më 1960 kreu Fakultetin e Histori-Filologjisë, pranë Universitetit të Tiranës, në degën e Gjuhës dhe Letërsisë. Ai është autor i shumë librave, ku veçohen një sërë vëllimesh me tregime, novela dhe romane. Ka shkruar shumë skenarë filmash të suksesshëm dhe të pëlqyer për publikun shqiptar. Duke filluar që nga “Rrugë të bardha” (1974), “Liri a vdekje”(1978), “Nga mesi i errësirës” (1978), “Dasma e Sakos” (1998), “Porta Eva” (1999) dhe deri te filmi më i fundit “Syri Magjik”, një bashkëpunim i 2005-ës me regjisorin Kujtim Çashku. Ky mbeti edhe suksesi i fundit që ai arriti ta përjetonte. Pa e ditur, mendimet e fundit letrare i hodhi te romani “Çafka” i botuar në nëntor nga “Onufri”, Vath Koreshi është nderuar në vitet ‘80, me Çmimin e Republikës për librin “Dasma e Sakos” dhe për skenarin e filmit “Gjeneral Gramafoni”, ndërsa një vit më parë Këshilli i Qarkut të Fierit i dha titullin “Qytetar Nderi”.

Romane: “Dy të shtunat e Suzanës”, “Mars”, “Mali mbi kënetë”, “Haxhiu i Frakullës”, “Rrugë për larg”, “Balada e Kurbinit”, “Rekuiem për një grua”, “Ulku dhe Uilli”, “Një grua me të verdha”, “Çafka”.

Tregime: “Kur zunë shirat e vjeshtës”, “Toka në hijen e shtëpive”,  “Ndërrimi i qiejve”, “Tregime të zgjedhura”, “I dashuri i saj i parë”.

Novela: “Dasma e Sakos”, “Konomea”, “Pelegrinët e Samarkandës”.

                                                                        KROI I ARKITEKTIT

Karvani mbërriti në Çemberlitash. Arkitekti zbriti nga kali, një kërr truphollë dhe qime errët, me të cilin kish bërë copën e fundit të rrugës, atë nga Yk Yzedini deri aty, në Stamboll. Para se të hipte në karrocë, shtriqi krahët dhe pa Kullën e Observatorit, pastaj Ajan Sofinë, më tej Top Kapenë dhe kështu gjithë xhamitë me kupolat dhe minaretë e holla, që ngriheshin në ajrin e mbrëmjes, ende me dritë. Po i terej lodhja nën frymën e detit dhe po thoshte se, ja, edhe pak e do të ndjente, mbas një kohe aq të gjatë, edhe erën e shtëpisë.

Por nisi të bëjë një çudi: tek po kotej dhe ëndërritej ashtu, ndjeu një marramendje! Një si trembje, një si ajo frika që të zë kur zgjohesh nga gjumi dhe të duket se gjithçka, që ke rreth vetes, është e huaj. I bëhej sikur kishte dalë në një vend të panjohur plot ngrehina si të përrallta e të përqellta.

Ishte vetëm një çast! Vetëm një çast, tha i lehtësuar, sepse ndjeu se po e mblidhte veten. I ishte bërë ashtu për shkak të muzgut. Për shkak të tij i qenë dukur, gjithë sa kishte parë, si të tejme e si të përajërta. Ishte ajo arsyeja, që nuk i qenë dukur ngrehina të Stambollit ato që shihte, por re të florinjta të një qyteti të panjohur, që përndritej nga rrezet e fundit të diellit.

Duke ndier t’i kalonte të hidhtëtit që e kishte kapur, nuk deshi t’i përsëritej, kur të dilte në Nishan Tash dhe kur të shihte Urën e Gallatës, Xhaminë Blu dhe, në shtegun që dilte nga Beshiktashi në det, Yskydarin. Në atë pjesë të Stambollit ishte si në shtëpinë e vet dhe s’kishte pse t’i bëhej se askush nuk e priste në qytetin e tij! Atje do t’i bjerrej ajo ndjenjë tejhujësimi, që sesi i qe ngjallur ashtu krejt papritur asaj mbrëmjeje.

Por, si edhe më parë, asgjë nuk ndryshoi. Kur karroca harkoi sheshin e Xhamisë së Pëllumbave dhe përpara iu çel gjithë pamja që priste, ndjeu se qe e njëjta gjë! Përsëri gjithçka i dukej i tëhujësuar! Edhe vetë Xhamia Blu me kupolat e minaretë e holla! Edhe ajo që e kishte projektuar me duart e veta dhe që i qe rritur përpara syve për gjashtëmbëdhjetë vjet me radhë! Iu duk edhe ajo, si çdo gjë tjetër, e huaj dhe e tejme! Kjo e bëri Arkitektin t’i shtrëngohej në grykë një gjyç dhe të thoshte se do të ishte shenjë e ndonjë sëmundjeje.

Shpresa, që t’i davaritej gjithë sa po i ndodhte, ishte shtëpia e tij, porta me qemerin e lartë, të cilën e kishte projektuar të dukej sikur ngrysej nga keqardhja kur ai dilte dhe, në të kundërtën, pushtohej nga hareja kur kthehej, sidomos mbas një mungese aq të gjatë. Një shprehje drite njerëzore, si prej sysh që shohin e si prej zemrash që ndjejnë, kishin jo vetëm porta, por edhe gjithçka tjetër në atë shtëpi. Në mirëseardhjen që të tregonte, ajo sikur fliste e buzëqeshte me oborrin, me dhomat e përndritëta, me hajatet e me sallat e mysafirllëkut, me gjithçka, me gjithçka. Mezi duroi që karroca të soste një çast e më parë, mezi priste të reshtnin më së fundi së rrotulluari rrotat e zhurmshme dhe kërcitjet e patkonjve të kuajve nëpër kalldrëme.

Por, kur sosi dhe u gjend nën harkaqaret e larta, kur kanatat e rënda e të mëdha u hapën dhe para syve iu shfaq gjithçka me brendinë e vet, vuri re se asgjë nuk lëvizi me ndonjë gjë ngazëllimtare, siç kishte pritur. Më së tejmi, për të mos thënë se nuk e kishin njohur, mund të thoje se iu dukën mëse të ftohta e mëse të huaja porta, oborri, kroi në mes të gjylistanit dhe shërbëtorët, që dolën dhe e pritën.

* * *

- Po më ndodh një çudi, - i tha së shoqes, mbasi kishin heshtur për një kohë të gjatë.

Kishin ngrënë darkën, mbasi kishte bërë një banjë të mirë, sikur të kishte dashur të hiqte një si smërç që i qe ngjitur nga rruga, kishin ndenjur pranë njëri-tjetrit në minderin me sedefe dhe kishin pushuar një copë herë, pasi qenë çmallur në shtrat mbas një kohe aq të gjatë që nuk ishin parë dhe, si kishin mbetur ende shumë gjëra për të thënë, ishin ngritur përsëri, kishin shkuar në odën me farfuri të bardha dhe aty qenë ulur afër njëri-tjetrit: ai me qyrkun e qëndisur me ar hedhur supeve, ajo me një rrobë të trashë purpuri, që ia nxirrte më në pah qafën e bardhë e të bukur, si dhe topuzin e flokëve të zinj.

- Më bëhet sikur jam i huaj, - tha.

E këqyri tinëz, për të parë se çfarë shprehje do të merrte fytyra e së shoqes mbas asaj që i kishte thënë dhe vuri re se asaj i kaloi në nënlëkurë vetëm një nënqeshje gati e padukshme.

- Sikur ke marrë një erë tjetër, - tha ajo, me zërin si pëshpërimë.

Ah, i klithi së brendshmi Arkitekti! Prandaj dhe kishte qenë e ftohtë me të, gati mezi e kish pranuar praninë e tij në shtrat!

Vonë, ndërsa të gjithë flinin dhe e shoqja po bënte kohë që e kishte lënë vetëm, ndërsa rrinte në çardak, në jalldazin me pamje nga Yskydari dhe shihte fenerët e lagjes së vjetër të regëtinin të përgjumur atje tej, ai po mendonte për ekspeditën që kishte bërë. Kishte qenë një ekspeditë e çuditshme, kishin qenë një vargan i gjat njerëzish nga më të diturit me vetë Sulltan Bajazitin në kye dhe me gardën e madhe perandorake, që i kishte shoqëruar në një rrugë tmerrësisht të gjatë e tmerrësisht të lodhshme. Një vargan njerëzish të heshtur dhe të kredhur në mendime, që kishin përshkuar një rrugë pa fund. Një ekspeditë pa zhurmën dhe tërsëllëmën e ekspeditave ushtarake që shkonin për ndëshkime; vendin e gjeneralëve, të oficerëve dhe të ushtarëve e kishin zënë arkitektët, gjeografët, historianët dhe gjithfarë specialistësh, që merreshin me rrugët, me portet dhe me ndërtimet urbanistike. Padishahu nuk mbante në krah të djathtë ndonjë strateg të luftës, por vetë atë, Arkitektin. Ai kishte marrë pamjen e një ustabashi, që fliste vazhdimisht për punë ndërtimesh. Do të ndërtonin një liman të madh në një gji të Jonit, diku pranë Vlorës, skaji më perëndimor i Ballkanit. Kjo qe mbajtur, s’dihet se për çfarë arsyesh, tepër sekret që nga nisja e deri afër maleve e buzë detit, të cilët dalloheshin si të tillë nga hapësira e dritës së kaltëremtë, që ngrihej mbi ta. Kur i ishin afruar gjiut, Padishahu kish përkulur trupin nga ana e tij dhe i kishte zbuluar sekretin: Do të ndërtonin një liman, nga i cili do të nisej ushtria që të kapërcente detin, për të sulmuar bregun matanë!

E shoqja qe ngritur sërisht nga shtrati dhe po vinte tek ai.

-S’më the, çfarë të ka ndodhur që rri e mendohesh?

-Nuk e di, - tha Arkitekti. - Por më qëlloi të shihja fshatrat...

Kishte parë fshatrat e atyre anëve nga kishte shkuar, tej humbëtirash e skërkash të largëta. Kishte parë ngrehinat e tyre të gurta, grumbujt e çative të mbuluara me rrasa varur nëpër rrahe malesh. Nuk bëheshin vende më të shkreta e më të varfëra se ato. Dhe a e dinte ajo se çfarë? Nuk ia kishte thënë kurrë këtë gjë që do t’ia thoshte tani! Nuk kishte menduar asnjëherë se ndonjë ditë do t’i fliste asaj për një gjë, që edhe vete pothuaj e kish harruar. Ishte nga ato anë! Ajo nuk ia dinte rrënjët e largëta të prejardhjes, por ja ku po ia thoshte tani se ishte nga ato anë. Kish ndier se diçka i qe krisur së brendshmi, kur kish udhëtuar përmes atyre fshatrave! Një stërgjysh i tij nga ato vise kishte ikur tre-katër breza më parë dhe kishte ardhur në Stamboll. Para se të vinte nuse ajo, aty, në shtëpinë e tij, flitej ende për brucën e dhirtë të stërgjyshërve si dhe për një fyell që kishte pasur. Duke shkuar andej, sikur i kishte mbirë nëpër mjegulla fytyra e bariut të dikurshëm, stërgjyshit të tij, dhe i qe bërë sikur e kishte parë të gjallë, tek i ngjitej një rrahu me delet përpara!

- Nuk munda t’i bëja ballë dëshirës që pata, - i tha Arkitekti së shoqes. - Doja ta gjeja se ku ishte katundi i stërgjyshit tim. Rasti e kish prurë të shkoja afër, as katër-pesë orë me kalë nga vendi ku ishim. Dhe shkova. Më nisën me një shpurë të madhe, sido që doja të shkoja si një udhëtar i zakonshëm. Gatitën një bylyk kuajsh dhe, me gardën që ecte para, i hymë një gryke malesh të serta. Më qe shtrydhur zemra, nuk e di pse. S’kisha parë vende aq të shkreta, aq më tepër më dukeshin të tilla nga shkëlqimi dhe zhurma e shpurës, që më shoqëronte. Njerëzit që hasnim rrugës, na mënjanoheshin. Unë u bërtisja dhe u thoja se jam nga anët e tyre, por ata iknin edhe më tutje. Kjo gjë më ndodhi edhe kur po hyja në katundin e stërgjyshit. Ishte në një humbëtirë të stërthellë, ku ngriheshin, poshtë një kurore të zhveshur majash të gurta, shtëpitë e hirta me ca ara e livadhe të thurura me gjerdhe anash, me ca bagëti. që kullosnin në ca rrahe me dy fije bari dhe me një kaskadë shkëmbore, që binte si ujëvarë nëpër shpatet e një rrëpire të madhe. Fëmijët dhe gratë qenë fshehur, na dolën përpara vetëm ca burra pleq me guna të dhirta dhe me qylafe të gjata në kokë. Na thanë bujrum e mirë se keni ardhur, por thithnin çibukët e përpiqeshin të gjenin arsyen se përse u kishim shkuar me një bylyk të tillë të madh kuajsh! Çatallbash Pasha, që hiqte karvanin, u tha se u kishte sjellë një njeriun e tyre dhe më tregoi mua. Ata buzëqeshën, kur më panë të rrethuar gardh nga garda dhe sikur thanë se e bënin kabull shakanë. Më shikuan sikur prisnin që Çatallbash Pasha t’u thoshte se isha vetë Sulltani, kurse unë kisha mbetur si i pagojë në majë të kalit. Por ishte e vërtetë, unë isha njeriu i tyre dhe, kur më në fund u bindën për këtë, pati një çast që pleqtë shkëmbyen shikime me njëri-tjetrin, folën pastaj për stërgjyshin tim, emri i të cilit mbahej në gojë dhe mbahej në gojë për shkak të një nipi të tij, i cili kishte ndërtuar Stambollin. Ata folën një copë herë për këtë nip, pastaj, tashmë krejt të çlirshëm e të shtensionuar, u kthyen nga ana e shtëpive, që dukeshin si pa frymë njeriu dhe bënë ca nojme e ca shenja. Fill mbas këtyre, vërshuan që andej, sikur të kishin mbirë nga dheu, gratë, çunat e rinj, fëmijët. Mbas një zhurmërimi të tillë, kur fshati mbase për herë të parë dilte dhe i priste si miq një tabor me njerëz me uniformë, ndodhi habia e dytë e madhe: nipi për të cilin flitej dhe që kish ndërtuar Stambollin, isha unë! Pothuaj u mekën e s’pipëtinë, kur morën vesh këtë gjë dhe mua më preku kaq shumë shtangia e tyre, sa m’u mbushën sytë me lot. Ata nuk dilnin dot nga një si ngërç që i kishte zënë, unë aty isha një legjendë dhe ja ku më kishin të tërin të gjallë para syve! “Kush shkon e kush vjen nga Stambolli, vetëm për ty flet, - tha njëri nga pleqtë. - Sulltani, thonë, të ka dhënë vajzën për grua dhe të mban mbi kokë, se i ke bërë një Turqi të tërë, xhenet ia ke bërë.”

* * *

Nuk e kishte parë kurrë të shoqin të prekur e të hutuar në atë mënyrë. Ai sikur qe bërë tjetër njeri. Ishte e vërtetë se mbante tjetër erë, këtë ajo ia kishte ndier sapo kish rënë në shtrat me të. Në fillim nisi ta dëgjojë me njëfarë kureshtjeje, sepse iu duk interesant tregimi i tij, por pastaj ndjeu se po bezdisej. Bënte shumë kujdes ta fshihte këtë ndjenjë, nuk donte t’ia prishte kënaqësinë, me të cilën tregonte ai, ndonëse kjo nuk ishte pak e lodhshme. Herë-herë e kaplonte një përgjumje, që s’i bënte dot ballë dhe, në këto raste, i ngjante sikur ai që fliste nuk ish i shoqi, por dikush që kishte ardhur nga larg. Nisi ta shqetësojë kjo ndjenjë tëhuajësimi dhe tani donte të gjente një mënyrë që ai t’i linte ato kujtime.

Por i shoqi po i tregonte për diçka tjetër, që atë e bëri kurioze. Njerëzit e fshatit ku kishte shkuar, i kërkuan të bënte diçka për ta. Diçka me dorën e tij, si djalë që e kishin. Ata donin të kishin një kujtim nga ai, nga njeriu që kish ndërtuar gjithë botën dhe e kish bërë xhenet. Por çfarë mund t’u bënte? Ata kishin vetëm gurë. Atëherë ja se çfarë kishte ngjarë: i kishte zhveshur rrobat e Arkitektit Perandorak dhe kish kërkuar ca poture shajaku, që t’i shtrohej punës. Do t’u bënte një krua. Në mes të fshatit u rridhte një ujë, që e përdornin për të pirë, dhe aty të qasnin ca gurë, t’i gdhendnin e t’i vinin përqark. Ashtu bënë dhe më në fund Arkitekti bëri ujarenë, që e skaliti dhe e zbukuroi me duart e veta dhe e vuri në mesin e një plloqe të kaltëremtë graniti. Rrodhi uji nga ujareja e zbukuruar nga dalta e tij dhe fshatarët thanë: Ah, po ku ka gjë më të mirë dhe më të bukur që mund të na bëje?!

Arkitekti e dinte se një krua të tillë ata mund ta bënin edhe vetë, por nga dora e tij ishte tjetër gjë. Në atë humbëtirë do të kishin diçka nga ai, që kishte bërë gjithë Stambollin dhe gjithë Turqinë! Kështu do të thoshnin, kështu do t’i tregonin cilitdo që do të vinte në fshatin e tyre.

- Bëre një krua?! - i tha ajo, duke e shikuar me sy të vakët.

- Po, një krua të vogël. Shkrova në një pllakë guri: “Kroi i Arkitektit” dhe piva një grusht ujë.

Tiranë, qershor 2000

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, maj 2009)

TREGIM NGA ANILA XHEKALIU

Anila Xhekaliu u lind me 1975, ne Laç-Bruç të Matit, ka kryer studimet e larta për Gjuhë-Letërsi, në Tiranë, pas  përfundimit të shkollës së mesme të gjuhëve të huaja, dega frëngjisht. Një kohë punoi mësuese e gjuhës frënge, për t’u dhënë përfundimisht pas angazhimeve në median letrare shqiptare, pasionit për gjuhën dhe letërsinë frënge, si dhe përkthimeve letrare. Ka botuar në shtypin letrar, si në: "Haemus", Mehr Licht", "Ars", dhe në faqen internetike "Arspoetica”. Është autore e romanit: "Përftyra", (“Buzuku”, Prishtinë, 2007, ku ka në proces botimi edhe një vëllim me tregime dhe një poetik), si dhe i romaneve të përkthyera: "Në strehën e asgjësë", të Oliver Adam, (“Buzuku”, Prishtinë, 2009) dhe “Tamara”, të Eeva Kilpi, (“Dituria”, Tiranë, 2007).

REDIA

Gjelbërimi kacavjerrë mureve rrethuese e kangjellave të lidhura me njëra-tjetrën ngjyron rrugën që të çon në këtë ndërtesë. Çuditshëm ndihem rruginë e padukshme e saj. E vërtetë që nuk përshëndet askënd. Vetëm me të zotin e banesës shkëmbej ndonjë batutë. Gjithë jetën mjeshtër i tavaneve të drunjta nga i ka mbetur ves gdhendja në bastunë prej frashëri e figurave egzotike: koka kafshësh të egra.

Qysh në fillim më kanë gërryer përbrenda dilema për të: “këtij bastunxhiu të mbaruar, me fizik të fortë e krenari interesante ç`i duhen gjithë këta shkopinj, kur asnjëri nuk i hyn në punë? Rrallë të kap syri ndonjë të moshuar tek zgjedh rrugën me shkop. Në negativat e filmave të mëparshëm çdo figurë plaku realizohej me vërtitjen e tij drejt fëmijëve, siç bëjnë qentë me dhëmbët e tyre kur janë të egërsuar.

Ndodh që nga duart e tij të  kafojë ndonjë kokë femre që zakonisht e lë ku nuk duket a ndonjë mbajtëse e vogël  për aromat e parfumet e nxjerra nga lule të rralla nga zanatçinj të tjerë të vendit. Qypi në tavolinën trekëndore në cep të dhomës më kujton një pikturë të Pikasosë.

Vajza e shtëpisë kujdeset për gjithçka që nga përgatitja e vakteve, larja e rrobave, shkundjen e përditshme të shtëpisë deri për lulet në oborr dhe ato në vazo. Më shoqëroi  për te dhoma e rregulluar me kujdes gati të tepruar ku vegjetojnë mobiliet, koshi pranë derës ku hidhen rrobat për t`u larë. Shikimi i saj ngulur tek një letër e bardhë e një stilolaps i zi ku duhej të shënoheshin oraret që mund të sillte bukën më përballën me dyshimin e memecërisë. Largohet pa thënë asgjë. Shumë natyrshëm. Vetëm ato çaste kam mundur ta kqyr me kujdes për ta gdhendur si statujë një pamje të pakuptimtë, tunduese. Kushedi përse ndodhet në këtë shtëpi të madhe pa njerëz. Gjithkujt do t`i tërhiqnin vëmendjen kontrastet e tipareve të fytyrës; bardhësia, sytë e mëdhenj të zinj, e aq më tepër gërsheti i rëndë që rëndon përposhtë supeve për t`u kapur në fund me një fjongo dalë mode e ngjyre. Mbasi e rrëshket  me kujdes gishtërinjve të hollë formatin e bardhë, me qetësinë e një të painteresuare më lë mes plaçkave të mia.

Ditët në vazhdim kuptoj që u pranëviheshin një kohe tjetër. Apokalips i largët dy  rrugë të bardha zgjaten e bashkohen në një pikë të vetme. Ndërsa verbër ec në njërën me të njëjtin hap jam i pasqyruar në tjetrën. Në një udhëkryq të papritur nuk arrin t`i kuptosh dëshirat.

Ende nuk kam fituar një të dashur. Nuk  jam i lindur për dashuri të përkohshme që shkojnë deri tek disa herë seks gjersa tërheqja erotike zhvendoset tek një femër tjetër. Nuk arrij ta shpjegoj këtë tërheqje dhe pse jam një rezervuar ndijimesh. Por që kur jam vendosur këtu më duken gjëra boshe. E vetmja zhurmë që më rehaton  e përhumb është ajo e një insekti a dhe e një qetësie të plotë. Ajo është një shtëllungë mjegulle e bardhë. Mjafton të shtyj derën e dhomës për t`u mbështjellë prej saj, sa ndonjëherë më duket se nuk gjendem këtu për të kaluar kohën e një kontrate të nënshkruar në letër por ca pushime të mallkuara. Ende fantazma përhiret e fashitet. Si i dehur zhytem në dallgë për të notuar në llum drejt bregut. Dalldia më pushton sërish; si vdekje e sigurtë më hedh krahët rreth qafës. Më mbulon me afsh. Nuk më lë të marr frymë.

Një  e përjavshme enigmatike kohët e fundit lajmëronte për shtëpi të pushtuara nga xhindet. Por kjo shumë larg, në vendet nordike.

Herët, përmes freskisë nxitoj të kap urbanin e parë: rutinën. Kronika e zezë që mbuloj në stacionin televiziv ku punoj ka nisur të më lindë komplekse të pamenduara. Kënaqësia e ditëve të para ka përfunduar te një ditë e vetme: rroga, me të cilën paguaj ekzistencën time në këtë botë. Në fakt ka raste që mbaj ditar pa më tërhequr ngjalimi i tij në bardhësinë e fletës.

E hënë

Vajza e shtëpisë shtoi në menu një buzëqeshje shumë të lehtë, kur më solli vaktin si për të më thënë: “të bëftë mirë”. E ndoqa me sy deri sa tërheqja e derës ma fshiu pamjen e saj të ngurtë.

E martë

U ktheva vonë. Tavolina e shtruar, ndërsa këmishët e lara dhe të hekurosura ruanin ende nxehtësinë e hekurit. Pa kaluar shumë kohë më thërret i zoti i shtëpisë për të folur mbi politikën. Nuk ka ndonjë dituri kushedi se çfarë. Ndonjëherë kërcen si kaposh. Vajza rregulloi pak gjë të mbetur papërfunduar për t`u larguar në dhomën ngjitur me kuzhinën. Pyes për të: “Mbesa, tha plaku. Me humbjen e prindërve ka ndryshuar. Shumë e heshtur.”

E mërkurë

Dita zuri vend mbas një gjumi të çrregullt. Redia m`u shfaq në ëndërr. E veshur me të bardha largimi i saj drejt qiellit si avull lugine më zgjon trembur. Sy përlotur ndjej boshësi dhe frikë, ndërsa një mall i pazakontë më prish ekuilibrin ndiesor. Ecje fluturake e pambëritur e qeshura e saj lozonjare më kumboi në të gjitha çastet e ditës.

E enjte

Në mëngjes koka më rëndonte. Vajza e shtëpisë me një fustan të gjatë si rrobë dhome por që nuk ishte i tillë kishte nisur përditën herët. Shiu që kishte zbutur të nxehtin e stinës dukej që do të niste sërish. Para se të dilja m`u afrua me një çadër në dorë që ma la afër derës. Nuk e dëgjova kur u largua. Jam i bindur që nuk përshëndeti. Ka diçka te kjo vajzë. Hija e rëndë ndonjëherë të tremb si iluzion ndërsa komunikimi i mistershëm e kthen në kërshëri. Por nuk duhet të harroj se jam psikolog i dështuar. Shiu vazhdoi gjithë ditën.

E premte

Megjithëse dielli e pati nxehtësinë e verës, balta u ngjitej këpucëve si një lloj mastiçi cilësie të dobët. Mora vesh se tezja e vogël është shtruar në spital për të dështuar fëmijën e fundit. Djall operacion. Femrat janë të lindura për zgjedhje të gabuara dhe mëkate të përkryera. Kriminalistika në vend që të më tërheqë më ka kthyer në  një postier të rëndomtë. Redia vazhdon endjen në netët e mia. Puna e tezes ma solli dhe një herë pranë njërën nga alternativat e vetëvrasjes. Të ketë qenë shtatzënë? Ajo vajzë i kishte marrë të gjitha me vete: misterin e virgjërisë, tensionin e çasteve të pamarra vesh asnjëherë, por një gjë ishte e sigurtë që ajo nuk kishte bërë gjë të turpshme. Vetësakrifikimi përveçse çmenduri a çrregullim i sistemit qëndror të trurit nuk mund të jetë tjetër.

E shtunë

Nuk e pashë sot vajzën e shtëpisë, dëgjova vetëm kërcitjen e hapave shkallëve. Plaku atë çast la punën në vreshtën e vogël. Qeni i shtëpisë ka nisur të bëhet pak miqësor. Po i mungon përditë nga pak skërmitja e dhëmbëve. Çdo gjë i ngjan makthit. Di ta shpjegoj gjendjen time por s`kam për t`i lënë asnjë çast kohës time të merret me të.

E djelë

Shumë pak për të shkruar këtu. Vajza e shtëpisë quhet Redia. Telepatia ime e fshehtë kishte nuhatur diçka te ajo. As sot nuk munda ta shoh. Bukën e gjeta në tavolinë dhe këmishët e hekurosura ende të ngrohta nga nxehtësia e hekurit. Kjo vajzë ngjan si hije. Kam përshtypjen se nuk e njeh njeri në lagje, as në qytet.

E hënë.

Ajo më ka pushtuar trurin pse e gjithkundgjendshme; gozhdë ku varem  panoramë xhamkrisur. Kur po i jepja dorën e fundit materialit të përgatitur mendova se gabimisht kam përfunduar raportues i dobësisë së skajshme. Vonë, mbërrij strehëzën e mistershme me një qese plastike në dorë ku kisha futur një shishe të mbështjellë konjaku e cigaret e mia. Derën e gjej hapur e prania ime në ndërtesë thuajse qe një e huaj. Darka më shijoi paçka nuk erdhi kush t`i marrë pjatat. I çova vetë në kuzhinë. Pres pak mos ndokush bëhej i gjallë, por jo.  Për herë të parë pata frikë e një vendim të shpejtë për t`u larguar nga aty.  Dërrmuar nga lodhja e mendimet humbëm në ca simfoni kohë pa i dëgjuar që më ndjellin gjumin. Pak mbas ndërrimit të ditëve ngulem në këtë shkrim të përnatshëm. Më duket se ky është çasti që zbret nga qielli e vendoset diku këtu padukshëm për të më vëzhguar. Bindem që gjendet e plotë vetëm në mendjen time e krejt çuditshëm gjithçka më rrethon deri dhe errësira e natës bëhet ajo. U bënë dy vjet që më ka çliruar nga pushteti i vet e kjo behje në këtë ndalesë të përkohshme është e pashpjegueshme.

E mërkurë.

Një ditë pa shkruar këtu. Rutina e veprimeve të ditës ka përfunduar në mendime. Pështjellim i brendshëm më tepër se çrregullti pija mbetet jo vetëm stimulues i pavetëdijes por dhe ndihmës i mirë. Vagulltia e gjendjeve të saj është kthyer në diçka normale. Lirshmëri që më zhvendos në çastet e të zakonshmes. Lehtësi me të cilat ndërmarr gjërat e më bën të mendoj se makthi më së fundi është rehatuar në qenien time si në një vend të sigurtë e plotësisht të besueshëm. Dije pra Redia, sot për herë të parë nuk desha të bëj më ty. Mu hiq sysh! Ëndërr e keqe! Lermë! Gjendesh në këtë dhomë. Ja, kjo është gota jote. Ktheje!  Më lër në jetën time, të paktën tani! Të urrej! Gjithmonë të kam urryer. Nuk jam unë fajtori. Nuk di asgjë për ty. Të betohem! Në ç`regjistër janë shënuar të dhënat e autopsisë tënde që të paktën ta ndjek këtë çështje të mallkuar? Më jep një shenjë të vogël që je këtu. Të lutem! Të përgjërohem! Të kam dashur pa të prekur. Vetëm duke të ëndërruar. Ti e di, ishe shumë e brishtë dhe nuk doja të më thyheshe në duar. Më thuaj kush e nënshkroi autopsinë tënde? Ç`u shkrua në ato fletë të mallkuara? Sepse nga të gjithë njerëzit e kësaj bote vetëm ty të besoj. E  ti, nuk je.

E enjte

Po më krijohet ndjesia e të jetuarit një shtëpi bosh. Mungesa e frymëve në këtë ndërtesë më tepër i ngjan frikës se dëshirës së të qenurit pa to, dhe pse çdo gjë rrjedh sikur ata të jenë të afërm që kujdesen për mua si për një shenjt. Asnjë derë nuk kërcet sikur të mos jenë hapur kurrë e asnjë dorë të mos e ketë prekur dorezën e tyre. Në fakt kam kohë vetëm për të fjetur këtu dhe kohë të bolltë për t`u kamufluar. Kot rrëmoj një ditar të shkuar. Pikërisht fletën ku kisha nisur të të shihja ndryshe: një natë po vere krejtësisht e ngarkuar me imazhin tënd kërkon qenien tënde si duar të padukshme. Redia!  Çudi, asnjë fjalë për sytë e tu, fjalët që thoje. Atëherë të mendoja të pamundur pa e ditur lidhjen tënde të përjetshme me engjëjt. Tani je një kupë e përmbysur. Si Zot të krijoj prapë: detyrim që nuk mundem ta dalloj nëse e kam shpikur unë apo është i vërtetë. Në këtë shtëpi mungojnë pranitë e çdo gjë kryhet me përpikmëri.

E premte

E kam tepruar me pijen. Asnjëherë s`më ka pëlqyer provokimi i të vjellurit. S`arrij ta kuptoj pështjellimin e stomakut. I ngjashëm me atë të mendjes. Nuk kam ndjesinë e të gjendurit në shtëpi. Turbullt mbaj mend ca kuti të vogla trisoli të shqyera në anën e sipërme.

E shtunë.

Për dy ditë do të jem në një qytet tjetër me shërbim. Gdhirja do të bëhet në një dhomë hoteli të rëndomtë.

E mërkurë

Udhëtim që  theu monotoninë vrasëse duke më shkëputur fillimisht prej shënimeve të mesnatës. Më pas ndryshimit të punës e më pas… Ndonjëherë jam trill pa të vërtetë. Këtë të fundit e marr si të dalë mode e gënjeshtra e bukur më mahnit. Më pëlqejnë të dyja. Në atë qytet pata rastin të ndeshem me dosjen e saj. Data e vdekjes përkonte me ditën e hapjes së universiteteve për atë vit. Në raportin e policisë që hetoi ngjarjen rezultonte aksidentale me pushkën që gjendej në shtëpi. Nuk mund të bëja asgjë. Ligjërimi në ato fletë nuk bënte kënd fajtor përveç së ndjerës.

Me t`u kthyer, gjë e parë që bëj qe ndërrimi i banesës. Plaku i befasuar nga ky vendim nuk mori shpjegim. Ndërsa vajza e cila i ngjante krejtësisht Redias më ndoqi me sy deri sa u ngjita në makinën e vogël. As vetë nuk i jepja të drejtë asaj sjelljeje, por ndonjëherë dhe gjërat e palogjikshme e kanë arsyen brenda. Pikërisht kur nuk mund të ndryshosh gjë në to. E kur do që çdo gjë të ishte ndryshe.

10.06.2005

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

DONALD  WANDREI

 (Shkrimtar amerikan, lindi në Minesota më 1908, në qytetin San Pol)

SYRI  DHE  GISHTI

Nuk ishte as i kënaqur as i dëshpëruar kur u ngjitej me vështirësi të pesë kateve që të çonin në dhomën e tij. Megjithatë sytë i përcëllonin si çdo mbrëmje mbas një dite të pambarueshme pune në një nga dyqanet e mëdhenj të qëndrës.

Ishte mësuar tashmë me zërat shtriganë të klientëve, që për tetë orë të tëra ia lodhnin veshët pa mëshirë. Dhe ishte i detyruar të vishte për maskë një fytyrë të patrazuar, të rrinte në këmbë duke buzëqeshur me mirësjellje, të nënshtrohej e të shpjegonte. Kishte kohë që nuk mendohej për asgjë. Megjithatë ky automatizim i lëvizjeve dhe i qëndrimeve pranonte disa variacione që e bënin  qënien e tij pothuaj të pranueshme. Por shkëlqimi qorrues i dritave e fshikullonte pa mëshirë.

Arriti në krye të shkallës së katit të dytë. Errësira që mbretëronte në shkallë e qetësonte. Të nesërmen do të merrte rrogën. Njëzetë e pesë dollarë. Mjaft për të kaluar një javë më shumë. Në qoftë se ndonjëherë pagesa shoqërohej nga një zarf i vogël roz, që të gjithë punonjësit i trëmbeshin, atëherë do të mund të mbante dhe nja tre javë, duke prerë “shpenzimet e tepërta” dhe “duke harruar” të paguante qiranë. Të themi të drejtën, të gjitha këto nuk i kishte shumë të qarta në tru: pesë vjet në të njëjtën punë e kishin standartizuar aq shumë, sa as që bëhej fjalë më t’i shpëtonte rutinës.

Në katin e tretë i buzëqeshi me mirësjellje një gruaje që zbriste shkallët. E njihte nga pamja dhe shpesh i vinte t’i fliste, por fatkeqësisht nuk dinte emrin e saj. Në katin e katërt qëndroi. Mos kishte harruar gjësend? Jo. Në dorë kishte gazetën e darkës dhe në xhep pastën e dhëmbëve. Sa për rrobat e brendshme, do të shkonte t’i merrte më vonë. Ashtu siç rrinte i palëvizshëm poshtë globit të ndritshëm të shkallës, të jepte përshtypjen e një njeriu tërësisht të zakonshëm. Brënda në morinë e njerëzve nuk do e vinte re njeri. Sapo ikte nga dyqani, bëhej një burrë i turpshëm, i trëmbur, i padukshëm, aq sa edhe ai vetë me vështirësi do e njihte veten, sikur ta shihte rastësisht në pasqyrë, do ta kishte të zorshme të dallonte pamjen e vërtetë të tij.

Arriti në të gjashtin. Dera e apartamentit të tij mbyllej me një çelës të vjetër që nuk ia arrinte dot kurrë ta hapte me herën e parë. Këtë herë i mori kohë të kthente e të rikthente çelësin. Sapo hapi derën, shtriu dorën tek çelësi i dritave, llampa ndriçoi dhomën dhe atëherë mbylli derën pas tij me një shqelm të befasishëm. Sipër tavolinës, në qendër të dhomës, gjendej një sy njeriu. E vuri re menjëherë, sepse syri e gozhdonte.

Ndihej keq. Kishte shumë pak miq, nuk i çmonte aspak këto lloj shakarash. Duke përjashtuar sigurisht nëse autori ishte një nga ata djemtë e ndyrë që ngjisnin-zbrisnin gjithë kohën shkallët. Po, pa dyshim, ky ishte dhe shpjegimi më i mirë, mendoi me lehtësim. Dhe ndërsa pyeste veten se si ndërhyrësi ia kishte arritur të dhunonte derën, mekanikisht iu afrua tavolinës dhe kapi syrin. Në të njëjtin çast kishte përshtypjen se pllakosi një heshtje e rëndë, aq sa dallonte ecjen e një miu të çmëndur brenda në mur. Më vonë një britmë e zvarrë e përpiu të tërin dhe timbanët filluan t’i lëkundeshin, thua se i godisnin çekanë.

Syri ishte i gjallë, i lëngët dhe prekja e tij e mbushi me frikë.

E lëshoi. Syri ra mbi tavolinë butësisht, u rrokullis, qëndroi prapë i palëvizur dhe e gozhdoi. Një lëng ngjitës bashkonte pëllëmbën e tij me gishtin tregues. Bëri një hap prapa pa ia shqitur për asnjë çast shikimin syrit. Nga njëra anë vetëtima i shponin timpanin dhe nga ana tjetër intervale të mëdha heshtjeje e ngjeshnin pa mëshirë.

Syri e vëzhgonte i pashprehshëm të zmbrapset. Duke ecur gjithmonë nga pas, ra mbi një karike dhe u  përmbys. E gjithë dhoma rrotullohej dhe, ashtu siç rrokulliseshin objektet, vështrimi i tij ra mbi një filxhan. Atëherë kujtoi kartonin që vuri brënda në kuti me letrën e korespondencës.

Me filxhanin në një dorë dhe kartonin në tjetrën mblodhi të gjithë kurajon e tij dhe iu afrua tavolinës. Syri vazhdonte ta gozhdonte me një dendësi të çuditshme, me shprehje serioze, sikur të donte t’i transmetonte mesazh. Përmbysi filxhanin dhe mbuloi nxitimthi syrin. Kartoni, duke rrëshqitur pothuaj pa zhurmë, u fërkua në mbulesën e rrudhosur të tavolinës dhe u fut poshtë kupës. Diçka filloi të lëvizë në brendësi të burgut të vogël që kishte sajuar. Ngriti kartonin me filxhanin për ta puthitur më mirë nga lart dhe doli në shkallë. Poshtë, nën porcelan, shpërndahej një vringëllimë e pështirë që ngjante me zvarritjen e ngadaltë të një kërmilli. Një lloj nxehtësie, që e depërtonte kartonin, i digjte me dhimbje të padurueshme pëllëmbën. Futi kartonin dhe filxhanin në llozhra. Nga lart vuri një tullë që të pengojë “gjënë” të ikë. U kthye në hyrjen qëndrore të ndërtesës. Ndjeu që shkallarja t’i lartësohej dhe t’i gardhojë rrugën si një pengesë e padukshme që nuk do të kishte kurrë forcën ta kalonte. U largua pa patur kurajo të shikonte pas. Sorollatej duke çapitur ngadalë në trotuare, pa ditur fare nëse në kalimin e tij takonte kalimtarë. U befasua kur vuri re që ecte me hap zyrtar. Vazhdonte brënda në errësirën e natës që ndërpritej me intervale ritmike nga tufa të ndritshme të fanarëve. Alternativat e vetëtimave dhe e heshtjes absolute i bënin veshët e tij të dhimbnin. Kur, duke ngritur kokën, u gjend prapë në hyrjen e shtëpisë së tij, nuk kishte ide se sa kohë kishte kaluar. I sfilitur nga lodhja mendoi se kishte përshkuar kilometra pa e kuptuar. Veçse tani po fillonte të shuhej veprimi i ankthit të tmerrshëm që kishte jetuar. Kështu, duke ndjerë zgjimin e rifituar, pyeste veten se si mundi të besonte që ishte i vërtetë një episod i rastësishëm i cili në të vërtetë nuk kishte asnjë lloj lidhje me jetën e tij.

Me shumë mundim filloi të ngjiste përsëri të pesë katet. Dora e tij, që shtrëngonte parvazin e shkallëve, e ndihmonte të kacavirej. Druri ngjante rrëshqitës, si të ishte i vaditur  nga lagështira. Atmosfera duhej të ishte jashtëzakonisht e nxehtë, sepse ndjente pikla djerse t’i rrokulliseshin ballit.

Kur arriti në katin e tretë, zemra filloi t’i rrihte çmendurisht, vazhdoi megjithatë të ngjitej, duke kaluar panikun që e zotëronte. Më në fund arriti përballë derës së tij dhe qëndroi afër saj të përgjojë. Dëgjoheshin zhurmat e zakonshme të pallatit të vjetër. Mos kishte dëgjuar dhe gjë tjetër? Tundi kokën sikur të donte të tregonte mospërfilljen me të cilën përballonte këtë ide të çuditshme. Duke u përpjekur të rimarrë frymë, vuri re se çelësi nuk rrotullohej. Shpejt u kujtua se duke dalë kishte harruar të kyçte derën. Uli dorezën. Duke parë dhomën të ndriçuar, u trëmb. Megjithatë, iu kujtua prapë se duke sjellë syrin, kishte harruar të shuante dritën. Duke hyrë qëndroi i paralizuar nga frika. Dera u mbyll vetë pas tij dhe zhurma arriti në veshët e tij si një shpërthim në shkretëtirë. Një dorë varej në ajër. Një dorë, gishti tregues i së cilës tregonte dritaren e hapur. Në vendin, ku rregullisht duhej të ishte e lidhur me trupin, dalloheshin pastër damarët, mishi, tendinat, kockat. Megjithatë, dora nuk ishte e gjakosur. Sido që të ish, nuk gjëndej as krah as trup. Dhe mbi qilim nuk kishte asnjë njollë.

Shikonte dorën me tmerr. Një tmerr i verbër, absurd, i tërësishëm. E pa të dridhet dhe të kthejë gishtin tregues mbi të. Ishte një dridhje e qetë, aspak e nxituar, e pamëshirshme, si ikja e kohës.

Donte të largohej duke vrapuar dhe të mos të kthehej kurrë. Ndërkaq gjeti fuqi të përballonte kërshërinë. Nga rruga dëgjoheshin rrotat e një makine që shkundej mbi kalldrëm. Ajo makinë në të vërtetë e bindi të mos ia lëshojë vëndin një shfaqjeje skandaloze e të pastër. Dinte mirë se, në se ikte duke braktisur përfundimisht terrenin, nuk do ia dilte mbanë kur të largonte nga mendimet e tij këto fenomene të pashpjegueshme.

Hodhi një hap duke u dridhur, duke iu marrë fryma. Dora që varej në boshllëk tregonte atë. Përparoi edhe më, por dora qëndroi me ngulm në vëndin e saj. Ndërkaq gjithë objektet e tjera humbnin nga fusha e tij e shikimit. Dritat dhe hijet zhdukeshin, duke e lënë të përballet me një dorë. Duke mbledhur të gjitha fuqitë e tij, rrëmbeu dorën që ta hidhte jashtë nga dritarja. Në çast gishtërinjtë e përqafuan nga krahu që ta tërhiqnin drejt dritares. I magjepsur dhe pa zë nuk kundërveproi menjëherë. Kur e preku, dora nuk ishte as e gjallë, as e vdekur, nuk ishte as e nxehtë, as e ftohtë. Ishte një prekje ankthi. Dikush mund të thoshte se ishte një objekt që bënte pjesë në një perandori fantastike ardhur as nga toka, as nga një botë ireale, por nga një gjithësi  tejpafund.

Ndërkaq, që nga hapi i dytë ndaloi dhe u tërhoq në këndin e tij. Për fat të keq edhe dora u largua nga dritarja, sikur të notonte në një det të padukshëm. Gishtat nuk ia lëshonin krahun, vetëm treguesi u çmbështoll si një krimb. Atëherë burri vendosi të luftojë. Rrëmbeu gishtin tregues dhe e shkundi dhunueshëm, që të shqiste nga vetja gishtërinjtë e tjerë. Ndërsa gishti tregues përpiqej të kapej në pëllëmbën e majtë të tij, burri e qëlloi me grushtin e djathtë, e dërmoi me tërbim dhe më në fund ia arriti të çlirohej. Më pas u tërhoq i sfilitur. Në gojë kishte shije kripe.

Dora u shtri dhe rifitoi vendin e mëparshëm. Burri ndjeu duart e tij të dridhen, megjithëse trupi i qëndronte i palëvizshëm si gur. Nëse “objekti i mënjanuar” do ta kishte sulmuar hapur, domethënë do të ishte përpjekur ta persekutonte, ta shtypte, atëherë burri do të kishte mundësi të vepronte. Por ajo gjë që i hiqte çdo mënyrë të mbronte veten ishte siguria e frikshme e objektit. Dora këmbëngulte me vendosmëri, por pa kërcënuar. Priste pa u nxituar, sepse pa dyshim e priste përjetësia.

Një peshqir i tërhoqi vëmëndjen. Pa ia hequr vështrimin kundërshtarit të tij, e mbërtheu nga ana e pëllëmbës. Treguesi lëvizi befasisht. Burri hodhi peshqirin mbi “objektin mënjanues” dhe ia kapi me shpejtësi gjymtyrët me shpresën se i burgosuri s’do të kishte kohë të shpëtonte. Ndërsa lidhte cepat me njëra tjetrën, ndjente një peshë dhe një gurgurimë të dalë nga brendësia e pakos. Zbriti të pesë katet si në një ëndërr të keqe. Në peshqirin që shtrëngonte poshtë krahut të tij, një organizëm i gjallë luftonte: gishtërinj kontrollonin brinjët e tij. Kur arriti në katin e parë, treguesi filloi të rrihte me ritmin e zëmrës së tij dhe, kur për një sekondë ndaloi së rrahuri, ndaloi së rrahuri dhe treguesi. Kur arriti përballë llozhrave, burrit iu fut kureshtja të ngrinte filxhanin për të parë nëse syri gjendej ende atje. Por frika e të mësuarit ishte më e fuqishme se frika e të mos diturit. Lidhi më shumë peshqirin, e hodhi në llozhra dhe u largua me nxitim, i lumtur që nuk ndiente më fërkimin e copës.

Vetëm një burrë mund ta ndihmonte: doktor Beni, një psikiatër që rrinte pak më poshtë. Doktori nuk kishte pamje të kënaqur, sidomos kur e ngrinin nga krevati natën. Në fillim si shtrig, pastaj i menduar, i xhindosur por edhe i çuditur, pranoi ta shoqëronte.

“Kur t’iu vërtetoj se këto lloj fenomene janë pjellë e fantazisë tuaj, do të mundeni të flini”, tha me ton qetësues.

“Sigurisht, fantazia mund të rikthehet, por atëherë do të jeni në gjendje të duroni tronditjen, sepse do të dini që nuk është vetëm një fantazi. Në një farë mënyre unë do të dëshiroja që këto fantazi të ishin të vërteta. Ç’ndjenjë për kolegët e mi të dashur! Por këto gjëra nuk ndodhin në të vërtetë. Kështu nuk është?”.

“Megjithatë, mundet. Përse të më ndodhin mua dhe jo të tjerëve? Juve, përshëmbull?”.

Doktor Beni nuk dha përgjigje.

Rruga plotësisht e zbrazur në atë orë kumbonte hapat e tyre. Ishte një tingull i pështirë, hiperbolik, por dhe solemn, sa një ecuri drejt varrit.

Duke arritur në katin e pestë, doktorit iu mor fryma fare. Pa dyshim zëmra e tij nuk ishte e mësuar me këto ngjitje. Me padurim priste nga shoqëruesi të hapte derën. Hapja e derës mori kohë të bollshme, sepse nga njëra anë i dridheshin duart dhe nga tjetra kishte harruar se dera nuk ishte e mbyllur.

Kur më në fund dera u hap, pamja e dhomës e la si të ngurrosur në shkallare. Disa orë ishin të mjaftueshme që të ndiqnin zakonet e vjetra të tij. Kishte harruar dy herë të shuajë dritën dhe të mbyllte derën.

Si do që të ishte puna, syri ose një sy, gjendej mbi tavolinë.

E pa menjëherë, sepse e gozhdonte.

E tregoi me gisht dhe nxori një britmë, ndërkaq asnjë zë nuk u dëgjua. Për të dytën herë u përpoq të fliste, ndjeu ajrin të përshkrojë me  shpejtësi të çmëndur grykën e tij, duke prodhuar një pëshpërimë që mezi dëgjohej.

Doktori kthehu kokën me ngadalë. Hezitues, ngjante sikur të donte të vizitonte të sëmurin e tij. Por vështrimi i tij ngeli i gozhduar te syri.

Më në fund, psikiatri eci me hapa të vendosur duke shtrënguar vetullat.

“Pa shiko!” thërriti. “Nuk më befason më tronditja juaj. Sigurisht, kam për detyrë të them se është syri teknikisht më i përsosur që kam parë ndonjëherë. Gjithkush do të qeshte. Ai që e ndërtoi duhet të jetë një artistë i vërtetë!”.

Ngriti me dorë syrin nga tavolina. Një shprehje e papërshkrueshme pështirosjeje iu pikturua në fytyrë. Më pas, duke ndjerë syrin të dridhej, gjithë pamja e tij u lëkund nga një gjëndje të vjellësh që e zotëronte. Mekanikisht çmbështolli gishtërinjtë. Syri rrëshqiti butësisht dhe gozhdoi sërisht burrin, duke injoruar doktorin. Doktori i mbetur pa zë e la vështrimin e tij të shtrihej nga syri në lendën ngjitëse që bashkonte kurrizin e dorës me gishtin tregues. Merrte frymë me vështirësi. U drejtua me nxitim për nga dera. Një zë e ndaloi.

“Prisni! Prisni! Shpjegoni ç’ndodh”

“Ç’ndodh?” përsëriti psikiatri dhe një urrejtje e egër u pasqyrua në vështrimin e tij. “Unë nuk di asgjë. Dhe nuk dua të mësoj. Merrem me psikologjinë dhe me shëndetin shpirtëror. Rasti juaj nuk më intereson. Mohoj dhe kundërshtoj të merrem me fenomene të tilla. Sapo të dal që këtej, do harroj që iu dëgjova, që erdha bashkë me ju në këtë dhomë, se diçka e frikshme ndodh. Që nesër në mëngjes do i jap rregulla të rrepta sekretares sime: në asnjë mënyrë mos t’ju caktojë takim. Nuk do t’ju pranojë kurrë. Nuk mund t’ju ndihmoj. Asnjë nuk mund t’ju ndihmojë. Problemi është juaji. Gjeni mënyrën ta zgjidhni. Përdorni çdo lloj mjeti, mjaft që të jetë efektiv. Pra natën e mirë dhe lamtumirë!”.

Dera u mbyll. Dëgjoi hapat e doktorit që largohej. Tingulli ndaloi shpejt, u zhyt brënda në heshtjen e qytetit të fjetur.

Një pshehrëtimë i doli nga gryka duke u kthyer.

Mbi tavolinë syri e gozhdonte pamëshirë.

Në ajër varej akoma dora, me treguesin të tendosur të tregojë dritaren e hapur.

Vazhdoi një hap. Menjëherë dhe dora lëvizi drejt tij. Objekti jashtokësor dukej sikur zotërohej nga një moskokëçarje dhe nga një siguri çnjerëzore që e hipnotizonte.

Vazhdoi dhe iu afrua perdeve. Nuk guxoi të shikojë pas tij nga frika mos ndoshta përballet prapë me dorën dhe syrin.

Perdet u frynë nga ajri që bëri trupi i tij nga hedhja në boshllëk.

Përktheu Andi Meçaj

TREGIME TE SHKURTRA NGA ANILA XHEKALIU

Anila Xhekaliu u lind më 1975, në Laç-Bruç të Matit, ka kryer studimet e larta për Gjuhë-Letërsi, në Tiranë, pas përfundimit të shkollës së mesme të gjuhëve të huaja, dega frëngjisht. Një kohë punoi mësuese e gjuhës frënge, për t’u dhënë përfundimisht pas angazhimeve në median letrare shqiptare, pasionit për gjuhën dhe letërsinë frënge, si dhe përkthimeve letrare. Ka botuar në shtypin letrar, si në: "Haemus", Mehr Licht", "Ars", dhe në faqen internetike "Arspoetica”. Është autore e romanit: "Përftyra", (“Buzuku”, Prishtinë, 2007, ku ka në proces botimi edhe një vëllim me tregime dhe një poetik), si dhe i romaneve të përkthyera: "Në strehën e asgjësë", të Oliver Adam, (“Buzuku”, Prishtinë, 2009) dhe “Tamara”, të Eeva Kilpi, (“Dituria”, Tiranë, 2007).

NUDO

Çudi pse kam dashur vetëm te mendoj, madje ende bëj të njëjtën gjë pa heqë dorë prej kësaj çmendurie, kur duhej ta kisha bërë me kohë. Por nuk jam një e penduar.

E vetmja gjë që has sapo të hap sytë janë lëkura, shqisa, e nevoja për diçka. Nuk do të mundja ta kuptoja jetën pa trillin, nazet e përhershme, madje dhe veset kanë diç thelbësore, të pashpjegueshme e krejt të duhur. E kuptoj më së miri këtë para pasqyrës kur mundohem të heq prej fytyrës ndonjë papastërti të shtuar prej kaosit të brendshëm. E pra, dhe kjo i bashkangjitet çudisë, sepse don me patjetër me qenë pasqyra dhe krejt ajo çka është shëmbëllyer në të. Pikërisht çasti që nis e shtjelloj në mendje se sa të mërzitshme jemi të dyja.

Largohem prej aty për të shkuar te rrobat që duhet të vesh për ditën. Prap aty duart prishin radhitjen e tyre. I bëjnë sukull pa mundë me gjetë të duhurën. Kot zgjedh dy gjëra që s`më pëlqejnë bashkë me atë që vrigëllon ajrisë se duhet bërë ndonjë rrugë nga tregu për të gjetur ndonjë gjë më të mirë.

Tërheq derën e banesës për t`u gjendur nxitimth mes dhjetra fytyrash të panjohurish e automjetesh të ndryshme. Ngjitem makinës që do të më zhvendosë për diku tjetër. Ky është çasti më fantastik. Përhumbë tingujsh të zgjedhur pa shije pa më bërë përshtypje kjo përkundë mendimesh të turbullta, ky mister i pakuptimtë pa të papriturën që mban kureshtinë ndezur, arrij fundin e udhëtimit duke u ndjerë papushimtë sikur të kem të bëj me ndonjë mrekulli, duke e ditur plotësisht se nuk kam asnjë lidhje fisnore me të.

“Duhej t`ishe tjetër, jo kjo, them me vete, apsolutisht tjetër!”

Po ç`kuptim do të kishte nëse do të bëja të njëjtën gjë përsëri, do të kisha lëkurë, ndijim e çka prekin këto të dyja, do të zhbirohesha në pasqyrë me njëmijë trajta supozimesh, do të ngërdheshesha në çdo çast të fundit para saj, e prapë të mendoja: “Çudi që ende mendoj, e jam të gjitha veprimet e mia.”

“M`u hiq sysh! Kohët kanë ndryshuar. Nuk janë më kaq shumë të ndjeshme.”

Madje ndjeshmëritë janë gati të fshihen nga fjalorët e të përditshmes. Kanë migruar në trajta absurdi. Janë thjesht nevoja minimale mbijetese dhe mënyrat sesi vijnë i kanë fshirë plotësisht format e para të shfaqjes. Dhe vetë Narcizi të ishte i këtyre kohëve, nuk do ta besonte kurrë mitin e vet. As kurrkush tjetër. Do të ishte mjeran:

“Duhet të ndihesh i lumtur i dashur, kjo kohë nuk të don. Dhe nëse do të këmbëngulje për ta mbrritur lavdinë e dikurshme, gjithmonë nëse do t`ishe i pranishëm në të sotshmen, do të duhej të sakrifikoheshe për shumë gjëra, pa mundur të ngjasohesh në asnjë lloj pellgu, për të mbrritë të qenurit e një grope ovale të terur uji. Një pritje si fillim e ujit, mbasandej e fytyrës së bukur që shëmbëllehet në ty.”

Ka heshtje që s`quhen heshtje, sado që pipëtimë ajri s`ndihet. Madje heshtja e një pikture është nga më trazovaçet. Edhe ajo e xhamave, perdeve që mbulojnë dritën që ndodhet mbas tyre, ndriçimi i llampës janë të tilla. Gjendesh mes tyre e pafjalë. Provokuese më shumë se portret të dashuri, shikim i tij. Prekje e një shqisë të paprekshme turbullon përbrendësitë e mendimeve të fshehura. Heshtja është më e mira për t`i ligjëruar. Por, nga përvoja kjo: sado të përpiqesh për të prekur me gishtërinj drejtpërdrejt burimin e një shikimi nuk ia mbërrin kurrë. Prek vetëm qepalla, qerpikë e hapsirën rreth tyre: janë aq të përtejmë sa kobalti i një poçi llampe. Përshkojnë pa qenë të prekshëm e praninë e tyre s`mundesh ta zhndrrosh kurrsesi në një ngjyrim pak më të zbehtë. Heshtë që dhemb huton tejpërtejsisht.

Transplant boshi, krevati i mëngjesit ende pa rregulluar në pragmesditë duhet ta ketë humbur ngrohtësinë që ia ka falur kurmi yt. Ke frikë t`i afrohesh për ta shkundur një pjesë të tij. Heshtja e tij tashmë kthyer në diç të akullt, që mbase po të ish shkundur që në çastin e parë do t`i bashkangjitej paqtë kësaj përbotje qeniesh e orendish pa qenë rëndomtësi bajate në të. Ajri lëvizës do ta kishte arnuar domethënien e kurmit që i është dashur një natë e tërë për t`u bërë njësh me teshat e shtrojës. Rroba e natës, diç intime, e gjerë, e bollshme ku fryma e lëkurës lëvrin si në një atmosferë për t`u kthyer në të nesërmen e një sendi të pavlerë palosur buzë shtratit: krejt tepërt në komoditetin a rehatinë e paplotë.

Botuar në numrin e fundit të “Haemus”

PREJ DHEU!

Duket sikur s`i ka mbetur as gjurma fjalës. Gënjeshtër! Piramida fjalësh, pyje piarmidash të lashta. Kjo xhungël frik prej kohësh, e shkon në mendje pirgje milingonash të vockla tek pushtojnë hapësirën rreth një pirgu dheu në formë piramide, e madje përshkohesh prej tjetrës që njeriu është e vetmja qenie e joshur prej këtij insekti të tokës. Dhe gjurma e vërtetë e piramidave është e pranishme në çdo oborr shtëpie. Nuk din shumë për natyrën e milingonave, ngaqë fjalët e tyre janë aq afër tokës sa duket sikur para se të arrijnë një vesh i përpin dheu, i fsheh thellësive të errëta të saj, e nganjëherë ngjajnë fëmijët e vetëm të tokës. Trazon me diç të ndodhur në dorë folenë e tyre dhe ndjek hutimin, ngutjen e tyre për ta gjetur gjithmonë rrugën, në një botë gjigandeske. Mbasandej mendon tjetër gjë: sesi në botën gjigandeske vuhet kompleksi i vogëlsisë, se si nuk je i kënaqur me përmasën e tyre, me çka u është dhuruar më shumë milingonave, qenie tepër të brishta e krenare në vogëlsinë e tyre, për t`u integruar në një piramidë. Të lashtët ia bënin këtë nder faraonëve. Sot po e njëjta gjë, kult që errëson të madhërishmen e banesës së qenieve më të pafajshme në botë, atyre që ecin në këmbë të të tjerëve, që jetojnë ende një botë gjigandeske. Sajon ca piramida, fjalësh, dhe të gjendurit në strehën e tyre nuk e di nëse të gëzon a të brengos, por e di mirë që ato janë më tepër ca ndërtesa që u aviten banorëve të tyre për pak grosh. Ato janë dhe ruhesh mos të shkelin, kur ende s`e di me kë ka të përbashkët fati jot, me atë të një milingone apo një faraoni? Nuk e din dhe nuk bën përpjekjen më të vogël për ta ditur. Imcaket e vogla të japin kënaqësi kur i vëzhgon në punën e tyre, dhe kur banesa e tyre prej kokrrizash dheu të imët, një arkitekturë e përsosur mbin mbi një shesh të vogël, i ngjan një parajse të vogël që s`don ta prishësh, e mjerueshëm ndihesh në një piramidë prej mermeri. Sa herë ndesh një piramidë dheu tutesh lehtë, ta flakëron krejt qenien pohimi i të vjetërve: kur milingonat dalin të gjitha njëherësh prej skutës së tyre, ndjellin keq. Herën e fundit që ke ndeshur një të tillë ke thënë me vete: po kur piramidat ngrihen prej vetë njerëzve, kur ato janë të shumta, e kur bëhen dhe prej fjale, çfarë ndjellin?! ….

DËSHIRAT.

Mbrëmë gëlltita një kundra-mërzi. Nuk e di pse dua ta quaj: “ultra-stres”. Ngjan qesharake kjo fjalë. S`e di nëse duhet të gjendet në fjalorë. Por nëse nuk gjendet as në to, për mua thotë shumë: “Nuk duhet t`i përfill dëshirat!” Megjithatë prap shkoj tek to. Herë e maskuar si balerinë për t`i këputur me brishtësinë; herë si doktoreshë që sapo ka zbuluar diagnozën e tyre, e gatshme për t`u plotësuar një recetë barnash që patjetër do ta marrin te farmacisti i lagjes me syze optike të çuditshme; herë si lypsja e qytetit që troket derë më derë për t`u treguar për djalin e saj jetim e sakat e here si princesha që i ka humbur këpuca rrugës për në ballon e princit.

Më kot lodhem, ato më njohin në të gjitha format e për çudi bëhen më kryeneçe. Nuk u pëlqen asgjë. Nuk janë në gjendje t`i bëjnë shoqëri dikujt, të pranojnë një shoqëri të tillë. Çfarë ka shkuar u ngjan një ngjarje e ngatërruar filli i të cilës nuk gjendet kurkund. Një histori e hedhur sa andej këndej në fletë që e shëtit era këmbëve të mobiljeve kur padashur ke harruar dritaren hapur dhe nuk ka mbetur gjë tjetër veç të shkelurit pa kujdes mbi to. Është e vërtetë, nuk është faji i tyre që ato të dergjen ashtu, por as unë nuk kam pse të jem pjesë e një ndëshkimi. Nuk duhej ta thoja këtë. E para gjë që kam bërë marrëveshje me veten është që të mos justifikohem. Pika e dytë që nuk është e kushedi se çfarë rëndësie është që të shkruaj se çfarë ndodh përreth meje, në kufirin e dy metrave më larg. Pikërisht në këtë çast era e ftohtë e mbrëmjes sapo e mbushi vendin me mjegull pluhuri shumë të imët. Lumenjtë nuk kanë mundësi ta mbysin smogun, për më tepër të një qyteti që nuk ka parë në jetën e vet mjegull. Është krejt e kundërta e Anglisë, dhe pse shiu bie sa herë t`i teket, pa u bërë i besdisshëm. Era e një sendi të djegur më shpon hundët, klithma e një maceje më tremb papritur, ndërsa grindja e qenve më kujton se jam pjesë e një bote mosmarrëveshjesh të vazhdueshme.

Mbrëmja u bë e errët. Xixëllonjat me fenerët e tyre nisën shëtitjen e radhës. Mbase drita e tyre e vërtetë është një lloj terri. Po ç`rëndësi ka kjo, ato krijesa të vogla fluturonjëse janë më miqësoret në botë, madje të shkaktojnë një ndjenjë çlirimi të çuditshme: një lloj habie e bukur.

Fneksjet e këtyre dëshirave të vogla që shuhen e ndizen brenda një çasti të shkurtër janë kaq të papritura dhe kaq të dashura sa u duhet një errësirë e madhe për t`i dalluar e madje dhe për të lodruar me to pa u friguar.

January 20 at 6:33pm

SHIU

Dredhina rrëkesh zbresin përposhtë qelqit të dritares dhe gotës me ujë që kam përpara si jargë buzësh të plasaritura. “Kush jam? Qelqi që ndan përmes një parvaz, a gota që ndan mëdysh këtë çast?”

Strehët, çadrat shkundin pikla uji mbi trotuar. Jo dhe aq ylberojnë ngjyra kalimtare e ca drithije të zbehta përthyer trapezëve neonizuar tavanit. Shiu ka mbyllur veshët për të më dëgjuar. “Kush je?” Asnjëherë s`ia kam bërë këtë pyetje vetes.

Shiu është këtu me mua. Rrjedh, çurkon strehës time të brendshme që ngjan me zhguallin e një breshke shekullore shpinë kockuar gjashtëkëndshash. Vajzat sot mbajnë në qafë bizhu në formën e saj. Thonë se janë fatprurëse. Madje kam parë radhë breshkash të vockëla mbërthyer veshësh dy-tri herë brimuar.

Shiu erdhi. Nuk shoh më qiell veç currila të pashtershëm uji. Pak tej tyre një palltogjatë një dorë në xhep e tjetrën tek doreza e çadrës shkon. Thuajse ngjitë me të një vajze flokët ende të palagur i shpërhapen sa majtas djathtas.

Rruginat e ujit të gotës time janë ca lakadredha interesante që i ndjek herë pas here gjersa prekin tabanin e gotës në ngjyrën e dërrasës së tavolinës: kafe.

Shiu erdhi. Nuk shoh më qiell.

“Kush je?” Ushton jehonë. Tampoj veshët me duar. Sikur ta dija pyetjen që kurrë s`ia kisha bërë brendësisë time. Kotësisht kisha stërmunduar veten me : “Kush jam?”

“Sa shumë kohë paska rrjedhur!” rravgoj.

Rrëketë nisin të shterren nga buzët e gotës. Kthehen në zhapikë të vegjël. Iu thërmohen gjymtyrët. Trupi u zhbëhet. Përfundojnë në maja bishtash.

Maces time i pëlqejnë shumë zhapikët. U këput bishtat dhe luan me to. Ndërsa unë bëja krejt si ajo e vogël. U hiqja me zor krahun, këmbën, ndonjëherë dhe kryet kukullave të mia. Doja të luaja si macja me zhapijtë. Nuk e dija që kjo ishte lojë e rrezikshme e mizore. Vetë imitimi është i tillë. Por atëkohë vetëm unë dhe macja ishim të vegjël. Prindërit më blinin shumë kukulla e mureve të jashtme të shtëpisë me gurë zalli zvarriteshin zhapikë.

Nuk e di pse tani kam pështirë prej të mumifikuarit. U ngjan kukullave që gjymtoja e vogël, tashmë zhndrruar në njerëz të vërtetë për t`u hakmarrë me mua.

Kujtesa është tren i largët harruar një shine të ndryshkur. Me zor kujtohem se kam gjymtuar vetëm një kukull që më ngjante plotësisht, por ishte shumë e vogël dhe mund të bëja ç`të doja me të. Mbaj mend që dhe flokët t`ia kem shkulur e bërë tullace, ndërsa ajo, përnjëmendtë, ishte shumuar gangrenë në mijëra fytyra që shëtisin përtej xhamit të gotës, qelqit mes parvazit e qiellit që nuk e shoh.

SHAH

Nuk kam vuajtur nga dobësia për të tjerët, por në të vërtetë kam vuajtur. Mjeku më diagnostikoi haluçinante. Nga sirtari i aftësive të tij që i mendon mrekullibërëse nxori një dosar përkujdesjesh të çuditshme. Një radhë veprimesh idiote që duhet t`i kryej në orë të caktuara. Duhet t`i ndjek pikë për pikë si rite të mallëkuarish, përndryshe duhet t`i nis nga e para. Tashmë mjeku është njëri nga miqtë a shpëtimtari im.

Rrethohem prej kaq shumë qeniesh njerëzore sa çuditem pse ekzistojnë vetëm gjashtë përemra vetorë për t`i zëvendësuar. Kjo i thjeshtëzon gjërat në fakt, sepse duket sikur të gjitha ditët duhet të flas vetëm për gjashtë njerëz si për gjashtë ditë jave pa të dielën. Pikërisht dita në të cilën kam seancën me mjekun. Sa e bezdisshme do të ishte një vetë e shtatë. Madje doktori çuditet sesi unë kur rrëfej përditat e mia i zgjedhoj foljet pa veta.

Si fillim më ndërpriste duke menduar se nuk e dija mirë gjuhën time. Më pas thjesht ngryste pak vetullat por kuptohej që e shihte si veçanti. Dukej sikur i pëlqente ai rrëfim: “Hekuros rrobat. Marr mëngjesin. Shkëmbej pak fjalë. Nuk më pyesin ku isha. Rrallë u kthej përgjigje pyetjeve.”

Funksionoja në rregull kështu.

Vjen një çast që foljet më duken të kota si vetat. I fshij nga përdorimi: “Rrobat, mëngjesi, pyetje boshe, biseda në heshtje.”

Doktori fanitet. Si në shah kisha mënjanuar ushtarët, oficerët, kuejtë, torrat, mbretëreshën dhe mbretin e kisha lënë pa të gjithë përballë një ushtrie të përgatitur mirë në një tabelë shahu fantazmë. Kurrë nuk kam luajtur shah si profesioniste ndaj kam fituar rrallë. Më tërheq vetëm lëvizja në formë L-je. Mendoj se kështu do të arrij të kaloj në të gjithë katrorët bardhë e zi.

Mjeku nuk e mori vesh kurrë lidhjen time me shahun, as atë që mbretëresha ishte një gur shahu i tepërt.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, mars 2009)